Kan Davasının Tanımı ve Hukuki Niteliği
Kan davası, hukuk düzeninin tanıdığı meşru bir hak ya da hukuki bir çözüm yolu değildir. Toplumsal pratikte ortaya çıkan, öldürme veya ağır şiddet eylemlerinin misilleme mantığıyla süreklilik kazanmasıdır. Bu olguda süreç tek bir fail ve mağdurla sınırlı kalmayarak adalet mekanizmasını beklemek yerine intikam saikiyle yeni suçların işlendiği bir döngü şeklinde ortaya çıkar.
Ceza hukukunun temel ilkelerinden olan suç ve cezanın şahsiliği kuralı uyarınca bir kişinin eyleminden veya haksız fiil teşkil eden suçundan dolayı ailesinin ya da mensup olduğu grubun sorumlu tutulması kabul edilmez.
Ceza Hukuku Sorumluluğu ve Kamu Düzeni
Kan davası gerekçesi veya saiki, failin ceza sorumluluğunu ortadan kaldıran ya da cezayı azaltan bir hukuka uygunluk sebebi değildir. Yargılama aşamasında bu fiiller tasarlama, planlı hareket ve kan gütme saiki yönünden değerlendirmeye tabi tutulur; kan gütme saiki ile tasarlama eylemleri ağırlaştırıcı nitelikte görülebilir.
Kan davasına konu olan birçok ağır suç kamu düzenini ilgilendirdiğinden adli mercilerce re'sen soruşturulur. Bu suçlar yönünden şikâyetin geri çekilmesi veya şikâyetten vazgeçilmesi durumunda dahi soruşturma ve kovuşturma süreci devam eder.
Kan Parası Anlaşmalarının Hukuki Niteliği
Günlük dilde yaygın şekilde kullanılan kan parası tabiri, hukuk sisteminde bu adla düzenlenmiş müstakil bir tazminat türü değildir. Uygulamada bu ifade, ölüm olayının ardından vefat edenin yakınlarının talep ettiği destekten yoksun kalma tazminatı ve manevi tazminat gibi kalemleri ifade etmek amacıyla kullanılır.
Tarafların kendi aralarında kan parası veya belirli bir tazminat ödenmesi hususunda anlaşması ya da ödeme yapması cezayı ortadan kaldıran veya suçu meşrulaştıran bir etki doğurmaz. Ceza yargılaması kamu düzenine ilişkin olduğundan tarafların uzlaşmasıyla ceza davası düşmez.
Ölüm Halinde Talep Edilebilecek Tazminat Kalemleri
Haksız fiil kaynaklı ölüm olaylarında maddi tazminat kapsamında cenaze ve defin giderleri, ölüm öncesinde bir süre tedavi gerekmişse tedavi masrafları ve ölüm nedeniyle yitirilen destek katkısına ilişkin zararlar istenebilir. Manevi tazminat ise ölenin yakınlarının yaşadığı elem ve ızdırabın bir ölçüde telafisi amacıyla talep edilir.
Destekten yoksun kalma tazminatı, ölen kişinin düzenli ve fiilî desteğiyle yaşamını sürdüren veya yaşam standardını koruyan kişilerin uğradığı zararın giderilmesini amaçlar. Bu tazminatı talep eden kişilerin mirasçı olması veya ölenle aralarında kan bağı bulunması zorunlu değildir; düzenli ve fiilî bir destek ilişkisinin varlığının ispatlanması yeterlidir.
Tazminat hukukunda destek ilişkisi yalnızca nakdi para aktarımı ile sınırlı kalmayıp; fiilî bakım, düzenli yardım ve hayatı kolaylaştıran süreklilik arz eden katkılar yoluyla da kurulabilir.
Destekten yoksun kalma tazminatının tutarı maktu bir rakam üzerinden belirlenmez. Somut olaydaki veriler üzerinden ölen kişinin gelir düzeyi, yaşı, çalışma potansiyeli, yaşam beklentisi, destek görenlerin yaşı, destek süresi ve tarafların kusur durumu gözetilerek aktüeryal hesaplama yapılır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Zamanaşımı Süreleri
Haksız fiilden kaynaklanan tazminat davalarında genel görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Bununla birlikte uyuşmazlığın iş kazasından doğması halinde iş yargısı, idarenin hizmet kusuru veya risk sorumluluğunun tartışıldığı hallerde ise idari yargı görevli olur. Yetkili mahkeme ise haksız fiilin işlendiği yer, zararın gerçekleştiği yer veya davalının yerleşim yeri mahkemesidir.
Haksız fiilden kaynaklanan tazminat istemlerinde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 72/1 uyarınca zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yıllık zamanaşımı süreleri uygulanır. Ancak tazminat istemi, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı süresi öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa tazminat davasında da bu ceza zamanaşımı süresi esas alınır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 72Kaynağı aç
yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin
işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Ancak,
tazminat ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren
bir fiilden doğmuşsa, bu zamanaşımı uygulanır.
Haksız fiil dolayısıyla zarar gören bakımından bir borç doğmuşsa zarar
gören, haksız fiilden doğan tazminat istemi zamanaşımına uğramış olsa bile, her
zaman bu borcu ifadan kaçınabilir.
II. Rücu isteminde
Kan parası ödenmesi durumunda ceza davası düşer mi?
Kan parası adı altında taraflar arasında anlaşma yapılması veya ödeme gerçekleştirilmesi ceza sorumluluğunu kaldırmaz; ceza yargılaması kamu düzenine ilişkin olduğundan anlaşma ile dava düşmez.
Kan davasına konu suçlarda şikâyetten vazgeçilmesi süreci durdurur mu?
Kan davasına konu olan birçok ağır suç kamu düzenini ilgilendirdiğinden adli makamlarca re'sen soruşturulur ve şikâyetin geri çekilmesi soruşturma veya kovuşturma sürecini durdurmaz.
Destekten yoksun kalma tazminatı için kan bağı zorunlu mudur?
Ölen kişiyle mirasçılık veya biyolojik kan bağının bulunması şart olmayıp, düzenli ve fiilî destek ilişkisinin varlığını ispatlayan kişiler de tazminat talebinde bulunabilir.
Haksız fiil kaynaklı tazminat davasında zamanaşımı süresi ne kadardır?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 72/1 gereğince tazminat istemi zararın ve yükümlünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl ve her hâlde fiilin işlenmesinden itibaren on yılda zamanaşımına uğrar; fiil daha uzun süreli bir ceza zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı süresi uygulanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy