Mevzuatta yalnızca kadının nafaka almasına özgülenmiş müstakil bir yasal düzenleme bulunmamaktadır; yoksulluk nafakası koşulları oluştuğunda hem kadına hem de erkeğe tanınmış bir haktır. Kadının yoksulluk nafakası alabilmesi için boşanma sebebiyle yoksulluğa düşmüş olması, boşanmaya yol açan olaylarda kusurunun diğer eşten daha ağır bulunmaması ve bu yöndeki talebini yargılama sürecinde açıkça ileri sürmüş olması gerekir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 175Kaynağı aç
Yoksulluk Nafakasının Hukuki Dayanağı ve Kusur Dengesi
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesi uyarınca, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru diğer taraftan daha ağır olmamak şartıyla, geçimi için diğer eşten mali gücü oranında süresiz nafaka talep edebilir. Bu düzenleme gereğince nafaka yükümlüsünün kusurlu olması şartı aranmaz. Yoksulluk nafakasında belirleyici olan, talepte bulunan kadının boşanma sebebiyle yoksulluğa düşmesi ve kusurunun erkeğin kusurundan ağır olmamasıdır.
Dava Aşamasında Tedbir Nafakası ve Açık Talep Zorunluluğu
Boşanma davası açıldığında mahkeme hâkimi davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır. Bu aşamada hükmedilen geçici tedbir nafakası dava boyunca devam eder; ancak davada açık bir talep ileri sürülmemişse söz konusu geçici önlem boşanma hükmünün kesinleşmesiyle birlikte kendiliğinden yoksulluk nafakasına dönüşmez.
Nafaka Talebinin Kabul Edilmeyeceği Haller
Kadın açtığı veya aleyhine açılan davada yoksulluk nafakası talebinde açıkça bulunmamışsa hâkim kendiliğinden bu yönde karar veremez. Yargılama sırasında toplanan delillere göre kadının boşanmaya yol açan kusurlu davranışlarının diğer eşe kıyasla daha ağır olduğu anlaşılırsa veya kadının boşanmadan sonra yoksulluğa düşmeyeceği tespit edilirse yoksulluk nafakası bağlanamaz.
Kadının üzerine kayıtlı ev veya taşınmaz gibi malvarlığının bulunması ya da bu taşınmazlardan kira geliri elde ediliyor olması durumunda nafakaya hükmedilmesi mümkün olmayabilir.
Nafaka Miktarının Tespiti, Ödeme Biçimi ve İlamlı İcra
Yoksulluk nafakası miktarı belirlenirken mahkeme ilgili kurumlardan ve kolluk birimlerinden sosyo-ekonomik durum araştırması ister. Bu veriler ve sunulan deliller ışığında borçlunun mali gücü ile kadının geçim ihtiyaçları değerlendirilerek nafaka takdir edilir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 176. maddesi gereğince yoksulluk nafakasının toptan veya durumun gereklerine göre irat şeklinde ödenmesine karar verilebilir. Kesinleşen ilamda yer alan nafaka borcunun ödenmemesi durumunda, biriken nafaka alacakları ilamlı icra takibi yoluyla tahsil edilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 176Kaynağı aç
Nafakanın Uyarlanması ve Sona Erme Nedenleri
İrat şeklinde ödenmesine karar verilen nafaka, alacaklı kadının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar. Kadının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâllerinde ise nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır. Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi durumunda iradın artırılmasına ya da azaltılmasına karar verilebilir; ayrıca istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceği de karara bağlanabilir.
Boşanma Sonrası Davada Yetkili Mahkeme ve Zamanaşımı
Boşanma davasında karara bağlanmayan veya evlilik birliğinin sona ermesinden sonra bağımsız bir dava ile ileri sürülen yoksulluk nafakası taleplerinde yetkili mahkeme, nafaka alacaklısı kadının yerleşim yeri aile mahkemesidir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 178. maddesi uyarınca, evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 178Kaynağı aç
Kadın boşanmada daha ağır kusurluysa yoksulluk nafakası alabilir mi?
Hayır, yoksulluk nafakası talep eden tarafın kusurunun diğer eşten daha ağır olmaması şarttır; kadının daha fazla kusurlu bulunması durumunda nafaka talebi reddedilir.
Taşınmazı veya kira geliri olan kadına nafaka bağlanır mı?
Üzerine kayıtlı ev veya taşınmazı bulunan ya da bu taşınmazlardan kira geliri olan kadına yoksulluk nafakası bağlanması mümkün olmayabilir.
Mahkeme talep olmadan boşanma sonrasına nafaka bağlayabilir mi?
Hâkim dava sırasında geçici önlemleri kendiliğinden alsa da boşanmanın kesinleşmesinden sonra geçerli olacak yoksulluk nafakasına taraflarca açık bir talep yöneltilmedikçe kendiliğinden karar veremez.
Yoksulluk nafakası hangi durumlarda kendiliğinden sona erer?
İrat biçiminde bağlanan yoksulluk nafakası, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin vefat etmesi hâlinde herhangi bir mahkeme kararına gerek kalmaksızın kendiliğinden sona erer.
Boşanma kararından ne kadar süre sonra nafaka davası açılabilir?
Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan nafaka davası hakkı, boşanma hükmünün kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy