Kaçak sanık hakkında ceza kovuşturması yürütülüp duruşma yapılabilmekle birlikte, sanığın daha önce sorgusu yapılmamışsa hakkında mahkûmiyet kararı verilemez. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 247. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, kaçak durumundaki sanığın sorgusu daha önceden usulünce tamamlanmamış ise mahkemenin mahkûmiyet veya ceza verilmesine yer olmadığı yönünde hüküm tesis etmesi kanunen mümkün değildir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 247Kaynağı aç
veya kovuşturmanın sonuçsuz kalmasını sağlamak amacıyla yurt içinde
saklanan veya yabancı ülkede bulunan ve bu nedenle Cumhuriyet
savcısı veya mahkeme tarafından kendisine ulaşılamayan kişiye kaçak
denir.
(2) (Ek: 25/5/2005 – 5353/31 md.)[84] Hakkında, 248 inci maddenin
ikinci fıkrasında belirtilen suçlardan dolayı soruşturma
veya kovuşturma başlatılmış olan şüpheli veya
sanığın, yetkili Cumhuriyet savcısı veya
mahkemece usulüne göre yapılan tebligata uymamasından dolayı verilen zorla
getirilme kararı da yerine getirilemez ise, Cumhuriyet
savcısı veya mahkeme;
a) Çağrının bir gazete ile şüpheli veya
sanığın bilinen konutunun kapısına asılmak suretiyle ilânına karar verir;
yapılacak ilânlarda, onbeş gün içinde gelmediği takdirde 248 inci maddede
gösterilen tedbirlere hükmedilebileceğini ayrıca açıklar,
b) Bu işlemlerin yerine getirildiğinin bir tutanak ile saptanmasından
itibaren onbeş gün içinde başvurmayan şüpheli veya sanığın kaçak olduğuna karar
verir.[85]
(3) (İptal fıkra: Anayasa Mahkemesinin 22/3/2023 Tarihli ve E:
2022/145, K: 2023/59 Sayılı Kararı ile.) (Yeniden Düzenleme:2/3/2024-7499/16
md.) Kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılabilir. Ancak, daha önce sorgusu
yapılmamış ise, mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez.[86]
(4) Duruşma yapılan hâllerde kaçak sanığın müdafii yoksa, mahkeme barodan
bir avukat görevlendirilmesini ister.
Zorlama amaçlı elkoyma ve teminat belgesi[87]
Kaçak Sanık Kavramı ve Kaçak Kararı Verilme Usulü
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 247. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, hakkındaki soruşturmanın veya kovuşturmanın sonuçsuz kalmasını temin etmek amacıyla yurt içinde saklanan yahut yabancı ülkede bulunan ve bu sebeple Cumhuriyet savcısı ya da mahkemece kendisine ulaşılamayan kişi kaçak sayılır. Bu durum, şüpheli veya sanığın adli mercilerden bilinçli biçimde kaçınarak kovuşturmayı sürüncemede bırakması haline dayanır.
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 247. maddesinin ikinci fıkrası gereğince, Kanun'un 248. maddesinin ikinci fıkrasında sayılan suçlardan dolayı soruşturma veya kovuşturma başlatılan şüpheli veya sanık hakkında verilen zorla getirilme kararı yerine getirilemezse gazete ve bilinen konutun kapısına asılmak suretiyle ilan yapılır. Bu işlemlerin yerine getirildiğinin bir tutanak ile saptanmasından itibaren onbeş gün içinde başvurmayan kişi hakkında kaçak kararı verilir.
Kaçaklık ile Gaiplik Arasındaki Usuli Farklar
Ceza muhakemesinde kaçaklık ile gaiplik statüleri farklı usul kurallarına bağlanmıştır. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 244. maddesi gereğince, ikametgahı saptanamayan veya yurt dışında olmasına rağmen yetkili mahkemeye getirilemeyen ya da getirilmesi uygun görülmeyen sanık gaip olarak nitelendirilir. Kanunun 244. maddesinin ikinci fıkrası doğrultusunda gaip hakkında duruşma açılmaz, delillerin elde edilmesi veya muhafazası yönünde gerekli işlemler tesis edilir. Buna karşılık, aynı Kanun'un 247. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca kaçak sanık hakkında kovuşturma yürütülebilmektedir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 244Kaynağı aç
da yetkili mahkeme önüne getirilemeyen veya getirilmesi uygun bulunmayan sanık
gaip sayılır.
(2) Gaip hakkında duruşma açılmaz; mahkeme, delillerin ele geçirilmesi
veya korunması amacıyla gerekli işlemleri yapar.
(3) Bu işlemler naip hâkim veya istinabe olunan mahkeme aracılığıyla da
yapılabilir.
(4) Bu işlemler sırasında sanığın müdafii veya kanunî temsilcisi veya eşi
hazır bulunabilir. Gerektiğinde, mahkemece barodan bir müdafi görevlendirilmesi
istenir.
Gaibe ihtar
Kaçak Sanık Hakkında Hüküm Kurma Sınırları
Ceza yargılamasında duruşmanın sona erdiği açıklandıktan sonra verilecek nihaî kararlar Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 223. maddesinin birinci fıkrasında beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi ve düşmesi olarak düzenlenmiştir. Olağan kovuşturma sürecinde bu hükümlerin tamamı koşulları oluştuğunda kurulabilirken, kaçak sanığın yargılandığı davalarda mahkemenin hüküm kurma yetkisine açık bir kanuni sınırlama getirilmiştir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 223Kaynağı aç
verilir. Beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbirine
hükmedilmesi, davanın reddi ve düşmesi kararı, hükümdür.
(2) Beraat kararı;
a) Yüklenen fiilin kanunda suç olarak tanımlanmamış olması,
b) Yüklenen suçun sanık tarafından işlenmediğinin sabit olması,
c) Yüklenen suç açısından failin kast veya taksirinin bulunmaması,
d) Yüklenen suçun sanık tarafından işlenmesine rağmen, olayda bir hukuka
uygunluk nedeninin bulunması,
e) Yüklenen suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması,
Hallerinde verilir.
(3) Sanık hakkında;
a) Yüklenen suçla bağlantılı olarak yaş küçüklüğü, akıl hastalığı veya
sağır ve dilsizlik hali ya da geçici nedenlerin bulunması,
b) (Değişik: 25/5/2005 – 5353/30
md.) Yüklenen suçun hukuka aykırı fakat bağlayıcı emrin yerine getirilmesi
suretiyle veya zorunluluk hali ya da cebir veya tehdit etkisiyle işlenmesi,
c) Meşru savunmada sınırın heyecan, korku ve telaş nedeniyle aşılması,
d) Kusurluluğu ortadan kaldıran hataya düşülmesi,
Hallerinde, kusurunun bulunmaması dolayısıyla ceza verilmesine yer
olmadığı kararı verilir.
(4) İşlenen fiilin suç olma özelliğini devam ettirmesine rağmen;
a) Etkin pişmanlık,
b) Şahsî cezasızlık sebebinin varlığı,
c) Karşılıklı hakaret,
d) İşlenen fiilin haksızlık içeriğinin azlığı,
Dolayısıyla, faile ceza verilmemesi hallerinde, ceza verilmesine yer
olmadığı kararı verilir.
(5) Yüklenen suçu işlediğinin sabit olması halinde, sanık hakkında
mahkûmiyet kararı verilir.
(6) Yüklenen suçu işlediğinin sabit olması halinde, belli bir cezaya
mahkûmiyet yerine veya mahkûmiyetin yanı sıra güvenlik tedbirine hükmolunur.
(7) Aynı fiil nedeniyle, aynı sanık için önceden verilmiş bir hüküm veya
açılmış bir dava varsa davanın reddine karar verilir.
(8) Türk Ceza Kanununda öngörülen düşme sebeplerinin varlığı ya da
soruşturma veya kovuşturma şartının gerçekleşmeyeceğinin anlaşılması
hallerinde, davanın düşmesine karar verilir. Ancak, soruşturmanın veya
kovuşturmanın yapılması şarta bağlı tutulmuş olup da şartın henüz
gerçekleşmediği anlaşılırsa; gerçekleşmesini beklemek üzere, durma kararı
verilir. Bu karara itiraz edilebilir.
(9) Derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde durma, düşme veya ceza
verilmesine yer olmadığı kararı verilemez.
(10) Adlî yargı dışındaki bir yargı merciine yönelik görevsizlik kararı
kanun yolu bakımından hüküm sayılır.
Karar ve hükümlerde gerekli oy sayısı
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 247. maddesinin üçüncü fıkrasına göre, kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılması mümkün olmakla birlikte, sanığın daha önce sorgusu yapılmamış ise mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez. Kanun koyucu bu hükümle, sorgusu tamamlanmamış sanığın yokluğunda ceza mahkûmiyeti veya ceza verilmesine yer olmadığı yönünde hüküm tesis edilmesini kanuni olarak engellemiştir.
Duruşmada Temsil ve Zorunlu Müdafilik
Kaçak sanığın gıyabında kovuşturma yapılması savunma hakkının tamamen korunmasız bırakılacağı anlamına gelmez. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 247. maddesinin dördüncü fıkrasına göre, duruşma yapılan hâllerde kaçak sanığın seçilmiş bir müdafii bulunmuyorsa mahkeme barodan bir avukat görevlendirilmesini istemek zorundadır. Bu suretle duruşmada sanığın kanuni usullere uygun şekilde temsil edilmesi güvenceye bağlanır.
Sorgusu yapılmamış kaçak sanık hakkında mahkûmiyet kararı verilebilir mi?
Hayır, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 247. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince sanığın daha önce sorgusu yapılmamışsa gıyabında mahkûmiyet veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez.
Kaçak kararı verilmeden önce hangi usul işlemlerinin yapılması gerekir?
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 247. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca zorla getirilme kararı yerine getirilemeyen kişi hakkında gazete ve konut kapısına asılmak suretiyle ilan yapılır; bu işlemlerin tutanağa bağlanmasından itibaren onbeş gün içinde başvurulmaması halinde kaçak kararı verilir.
Kaçak sanığın duruşmada avukatla temsili zorunlu mudur?
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 247. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, duruşma yapılan hâllerde kaçak sanığın müdafii bulunmuyorsa mahkeme barodan bir avukat görevlendirilmesini ister.
Gaip sanık ile kaçak sanık arasında duruşma açılması yönünden fark nedir?
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 244. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca gaip sanık hakkında duruşma açılmaz ve mahkeme yalnızca delillerin ele geçirilmesi veya korunması için gerekli işlemleri yapar; buna karşın 247. maddenin üçüncü fıkrasına göre kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy