Tutuklu veya Hükümlünün Bulunduğu Yeri Bildirmeme Suçunun Unsurları
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 284. maddesinin birinci fıkrasına göre, hakkında adli makamlarca tutuklama tedbiri uygulanmış olan veya kesinleşen cezasının infazı amacıyla aranan bir hükümlünün saklandığı mevkii bilmesine rağmen bunu yetkili birimlere iletmeyen kişi, bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu fiilin cezalandırılabilmesi doğrudan kastın varlığına bağlıdır. Failin, söz konusu şahıs hakkında tutuklama kararı verildiğini ya da infazı gereken mahkûmiyet kararının bulunduğunu ve şahsın nerede olduğunu hiçbir tereddüde yer bırakmayacak açıklıkta bilmesi gerekir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 284Kaynağı aç
bir kişinin bulunduğu yeri bildiği halde yetkili makamlara bildirmeyen kimse,
bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) İşlenmiş olan bir suça ilişkin
delil ve eserlerin başkaları tarafından saklandığı yeri bildiği halde yetkili
makamlara bildirmeyen kimse, yukarıdaki fıkra hükmüne göre cezalandırılır.
(3) Bu suçların kamu görevlisi tarafından göreviyle bağlantılı olarak
işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.
(4) Bu suçların üstsoy, altsoy, eş veya kardeş tarafından işlenmesi
halinde, cezaya hükmolunmaz.
Gizliliğin ihlali
Suç Delil ve Eserlerinin Saklandığı Yeri Bildirmeme Fiili
Türk Ceza Kanunu'nun 284. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, işlenmiş bir fiile ait kanıt ve delillerin üçüncü şahıslarca gizlendiği yeri bildiği halde resmi birimlere haber vermeyen şahıs hakkında bir yıla kadar hapis cezası uygulanır. Bu norm, delillerin başkaları vasıtasıyla saklandığı durumları hedef almaktadır. Dolayısıyla, delilleri bizzat yok eden, gizleyen yahut tahrif eden kimselere ayrıca bildirmeme hükmü üzerinden ceza verilmez; bu kişiler bağımsız suç hükümleri kapsamında değerlendirilir.
Bildirimin Yöneltileceği Resmi Merciler
Bildirim yükümlülüğünün adli süreçleri yöneten soruşturma ve kovuşturma makamlarına yerine getirilmesi esas olmakla birlikte, bilginin polis ya da jandarma gibi kolluk teşkilatına yahut Alo 155 ihbar servisine ulaştırılması kanunen geçerli bildirim sayılmakta ve sorumluluğu ortadan kaldırmaktadır.
Cezayı Artıran Nitelikli Hal ve Şahsi Cezasızlık Nedenleri
Tutuklu, hükümlü ya da suç delillerinin bildirilmemesi suçunun bir kamu görevlisi tarafından yürütülen kamu görevinin sağladığı imkân ve bağlantı kapsamında işlenmesi halinde, Türk Ceza Kanunu'nun 284. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca uygulanacak ceza yarı oranında artırılmaktadır.
Yasa koyucu ailevi yakınlık bağlarını gözeterek cezasızlık düzenlemesine yer vermiştir. Türk Ceza Kanunu'nun 284. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, yükümlülüğü yerine getirmeyen failin aranan veya delilleri saklanan kişinin altsoyu, üstsoyu, eşi veya kardeşi olması halinde faile ceza tertip edilmez.
Kanunun Hükmünü İfa ve Avukatın Sır Saklama Yükümlülüğü
Türk Ceza Kanunu'nun 24. maddesinin birinci fıkrası uyarınca kanun hükmünü yerine getiren bireylere ceza verilemez. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 223. maddesinin ikinci fıkrasının (d) bendi gereğince, eylem sanık tarafından işlense dahi somut olayda bir hukuka uygunluk sebebi mevcutsa beraat kararı tesis edilir. Mesleki sır saklama mükellefiyeti altında bulunan bir müdafi veya vekilin, temsil ettiği kişinin yerini resmi mercilere açıklamaması meşru kanuni görevin ifası niteliğinde hukuka uygunluk nedeni teşkil eder.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 24Kaynağı aç
verilmez.
(2) Yetkili bir merciden verilip, yerine getirilmesi görev gereği zorunlu
olan bir emri uygulayan sorumlu olmaz.
(3) Konusu suç teşkil eden emir hiçbir surette yerine getirilemez. Aksi
takdirde yerine getiren ile emri veren sorumlu olur.
(4) Emrin, hukuka uygunluğunun denetlenmesinin kanun tarafından
engellendiği hallerde, yerine getirilmesinden emri veren sorumlu olur.
Meşru savunma ve zorunluluk hali
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 223Kaynağı aç
verilir. Beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbirine
hükmedilmesi, davanın reddi ve düşmesi kararı, hükümdür.
(2) Beraat kararı;
a) Yüklenen fiilin kanunda suç olarak tanımlanmamış olması,
b) Yüklenen suçun sanık tarafından işlenmediğinin sabit olması,
c) Yüklenen suç açısından failin kast veya taksirinin bulunmaması,
d) Yüklenen suçun sanık tarafından işlenmesine rağmen, olayda bir hukuka
uygunluk nedeninin bulunması,
e) Yüklenen suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması,
Hallerinde verilir.
(3) Sanık hakkında;
a) Yüklenen suçla bağlantılı olarak yaş küçüklüğü, akıl hastalığı veya
sağır ve dilsizlik hali ya da geçici nedenlerin bulunması,
b) (Değişik: 25/5/2005 – 5353/30
md.) Yüklenen suçun hukuka aykırı fakat bağlayıcı emrin yerine getirilmesi
suretiyle veya zorunluluk hali ya da cebir veya tehdit etkisiyle işlenmesi,
c) Meşru savunmada sınırın heyecan, korku ve telaş nedeniyle aşılması,
d) Kusurluluğu ortadan kaldıran hataya düşülmesi,
Hallerinde, kusurunun bulunmaması dolayısıyla ceza verilmesine yer
olmadığı kararı verilir.
(4) İşlenen fiilin suç olma özelliğini devam ettirmesine rağmen;
a) Etkin pişmanlık,
b) Şahsî cezasızlık sebebinin varlığı,
c) Karşılıklı hakaret,
d) İşlenen fiilin haksızlık içeriğinin azlığı,
Dolayısıyla, faile ceza verilmemesi hallerinde, ceza verilmesine yer
olmadığı kararı verilir.
(5) Yüklenen suçu işlediğinin sabit olması halinde, sanık hakkında
mahkûmiyet kararı verilir.
(6) Yüklenen suçu işlediğinin sabit olması halinde, belli bir cezaya
mahkûmiyet yerine veya mahkûmiyetin yanı sıra güvenlik tedbirine hükmolunur.
(7) Aynı fiil nedeniyle, aynı sanık için önceden verilmiş bir hüküm veya
açılmış bir dava varsa davanın reddine karar verilir.
(8) Türk Ceza Kanununda öngörülen düşme sebeplerinin varlığı ya da
soruşturma veya kovuşturma şartının gerçekleşmeyeceğinin anlaşılması
hallerinde, davanın düşmesine karar verilir. Ancak, soruşturmanın veya
kovuşturmanın yapılması şarta bağlı tutulmuş olup da şartın henüz
gerçekleşmediği anlaşılırsa; gerçekleşmesini beklemek üzere, durma kararı
verilir. Bu karara itiraz edilebilir.
(9) Derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde durma, düşme veya ceza
verilmesine yer olmadığı kararı verilemez.
(10) Adlî yargı dışındaki bir yargı merciine yönelik görevsizlik kararı
kanun yolu bakımından hüküm sayılır.
Karar ve hükümlerde gerekli oy sayısı
Soruşturma Usulü, Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı
Bu suç tipi şikâyete bağlı suçlar arasında yer almadığından savcılık makamınca kendiliğinden soruşturulur ve tarafların şikâyetten vazgeçmesi yürütülen davayı ortadan kaldırmaz. Kanun çerçevesinde dava zamanaşımı süresi 8 yıl olarak uygulanır. Öte yandan söz konusu fiiller uzlaşma usulünün kapsamında bulunmamakta olup yargılama yapma görevi asliye ceza mahkemelerine aittir.
Tutuklu veya hükümlünün yerini bildirmemenin kanuni yaptırımı nedir?
Hakkında tutuklama kararı bulunan ya da kesinleşmiş cezasını çekmekten kaçan hükümlünün bulunduğu yeri bilmesine rağmen yetkililere iletmeyen kişilere bir yıla kadar hapis cezası verilir.
Hangi akrabalık ilişkilerinde bildirmeme fiili cezasız bırakılmıştır?
Söz konusu fiilin failin üstsoyu, altsoyu, eşi ya da kardeşi tarafından gerçekleştirilmesi durumunda kanun koyucu cezaya hükmolunmayacağını öngörmüştür.
Delilleri bizzat gizleyen fail hakkında bu maddeden ceza verilir mi?
Delilleri bizzat ortadan kaldıran, saklayan veya bozan kişiler bu madde üzerinden değil, suç delillerini yok etme veya gizleme suçuna ilişkin bağımsız hükümler üzerinden cezalandırılır.
Avukatın aranan müvekkilinin adresini gizlemesi suç teşkil eder mi?
Avukatın mesleki sır saklama görevi kapsamında müvekkilinin yerini adli birimlere açıklamamasının kanunun hükmünü yerine getirme kapsamında hukuka uygunluk oluşturduğu kabul edilir ve beraat verilir.
Bu suçta uzlaşma uygulanabilir mi ve görevli mahkeme hangisidir?
Tutuklu, hükümlü veya suç delillerini bildirmeme suçu uzlaşma kurumu kapsamında yer almamakta olup bu suçun yargılaması asliye ceza mahkemesinde yürütülür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy