Kaçak Çalıştırılan Yabancı İşçilerin Hukuki Hakları

Çalışma İzninin Bulunmaması ve İş Sözleşmesinin Hukuki Durumu

Çalışma izni bulunmaksızın yapılan iş sözleşmelerinde, iş hukukundaki zayıf tarafın korunması ilkesi gereğince idari yaptırımlar saklı tutularak sözleşmenin geçerliliği kabul edilir. Hizmet sözleşmesi yasal olmasa dahi işçinin fiilen sarf ettiği emeğin karşılığı olan ücrete hak kazanacağı kabul edilmektedir. İdari izin prosedürlerinin eksikliği, işçinin fiilen gerçekleştirdiği çalışma karşılığında ücret isteme hakkını engellemez.

İzinsiz Çalıştırılan Yabancı İşçinin Talep Edebileceği İşçilik Alacakları

Çalışma izni olmadan çalıştırılan yabancı işçilerin ücret alacağı, fazla çalışma alacağı, ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacağı, hafta tatili alacağı, yıllık izin alacağı, kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı gibi işçilik alacaklarını talep etme hakkı korunur. İzinsiz çalışma veya mevcut çalışma izninin yenilenmemesi hali iş sözleşmesinin zorlayıcı nedenle derhal feshi olarak değerlendirildiğinde, işçi ihbar tazminatı alamasa dahi kıdem tazminatına hak kazanabilmektedir.

Sosyal Güvenlik Durumu ve İş Kazasında Tazminat Sorumluluğu

Çalışma izni olmadan çalıştırılan yabancıların sigortalı olarak çalıştırılmaları mümkün olmadığından, kural olarak emeklilik, malullük, geçici veya sürekli iş göremezlik ödeneği gibi sosyal güvenlik haklarından faydalanamazlar. İş kazası meydana geldiğinde Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yabancı işçiye geçici iş göremezlik ödeneği ödenmez. Ancak haksız fiil şartları gerçekleştiği takdirde iş kazası nedeniyle yaralanan veya sakat kalan yabancı işçi, tedavi masraflarını ve çalışma gücü kaybından doğan zararını kusuru bulunan işverenden talep edebilir. İşverenin kasıt veya ihmal şeklinde kusuru bulunmuyorsa sorumluluğu doğmaz.

Şikayet Başvurusu ve Arabuluculuk Şartı

Kaçak çalıştırılan yabancı işçiler, işyerindeki olumsuz çalışma koşulları ve mevzuata aykırılıklar karşısında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına veya Alo 170 hattına başvurarak şikayette bulunma hakkına sahiptir. Çalışma izni olmadan çalıştırılan yabancı işçilerin işçilik alacaklarını alabilmeleri için iş mahkemesinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmaları dava şartıdır. Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamaması hâlinde yabancı işçi düzenlenen son tutanakla birlikte iş mahkemesine başvurabilir.

İdari Denetim, Yaptırımlar ve Sınır Dışı İşlemleri

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamında yabancı çalışanlar ile işverenlerin yükümlülüklere uyup uymadığı, Bakanlık iş müfettişleri, Sosyal Güvenlik Kurumu müfettişleri ve denetmenlerince denetlenir. Diğer kamu idarelerinin denetim personeli veya kolluk görevlilerinin işyerlerindeki kontrollerinde tespit ettikleri aykırılıklar da Bakanlığa bildirilir. Denetim raporları ile teftiş tutanaklarına istinaden Kanundaki idari yaptırımları tatbik etmeye Çalışma ve İş Kurumu il müdürü yetkilidir. Bu kapsamda kesilen idari para cezalarının tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde ödenmesi gerekir; Kanunun 23. maddesinin beşinci fıkrasındaki eylemlerin tekrarlanması durumunda idari para cezası bir kat artırılarak uygulanır.

6735 sayılı ULUSLARARASI İŞGÜCÜ KANUNU m. 23Kaynağı aç

MADDE 23- (1) Bu Kanun kapsamındaki yabancıların
ve işverenlerin bu Kanundan doğan yükümlülüklerini yerine getirip getirmedikleri
Bakanlık iş müfettişleri ile Sosyal Güvenlik Kurumu müfettişleri ve sosyal güvenlik
denetmenleri tarafından denetlenir. Bu Kanun gereğince yapılacak teftiş, denetim
ve soruşturmalar, uygulamakla yükümlü olunan mevzuatın teftiş, denetim ve soruşturma
hükümlerine göre yapılır ve bu hükümlere göre ilgili yaptırımlar uygulanır.
(2) Kamu idarelerinin denetim
elemanları ile kolluk kuvvetlerinin, kendi mevzuatları gereğince işyerlerinde yapacakları
her türlü denetim, inceleme ve kontrol sırasında yabancı çalıştıran işverenler ile
yabancıların bu Kanundan doğan yükümlülüklerini yerine getirmediklerini tespit etmeleri
hâlinde, durum Bakanlığa bildirilir.
(3) Birinci fıkraya göre yapılan
denetimler ve ikinci fıkraya göre yapılan bildirimler üzerine, gönderilen tutanaklara
ve denetim raporlarına göre, bu Kanunda yer alan idari yaptırımlar Çalışma ve İş
Kurumu il müdürünce uygulanır.
(4) Bu Kanuna göre verilen
idari para cezaları, tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir.
(5) Bu Kanuna göre;
a) Bildirim yükümlülüğünü
yerine getirmeksizin,
1) Bağımsız veya süresiz çalışma
izni ile çalışan yabancıya dört yüz Türk lirası,
2) Yabancı çalıştıran işverene
her bir yabancı için dört yüz Türk lirası,
b) Çalışma izni olmaksızın,
1) Bir işverene bağlı olarak
çalışan yabancıya iki bin dört yüz Türk lirası,
2) Bağımsız çalışan yabancıya
dört bin sekiz yüz Türk lirası,
3) Yabancı çalıştıran işverene
veya işveren vekiline her bir yabancı için altı bin Türk lirası,
tutarında idari para cezası
verilir.
(6) Beşinci fıkrada sayılan
fiillerin tekrarı hâlinde idari para cezaları bir kat artırılarak uygulanır.
(7) Bu Kanuna göre verilen
idari para cezaları genel bütçeye gelir kaydedilir.
(8) Çalışma izni bulunmadan
çalıştığı tespit edilen yabancılar sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına
bildirilir.
(9) İşveren veya işveren vekili,
çalışma izni bulunmayan yabancının ve varsa eş ve çocuklarının konaklama giderlerini,
ülkelerine dönmeleri için gerekli masrafları ve gerektiğinde sağlık harcamalarını
karşılamak zorundadır. Bu gider, masraf ve harcamaların Göç İdaresi Genel Müdürlüğü
bütçesinden karşılanması hâlinde, bu madde gereğince ödenen tutarlar, 21/7/1953
tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uyarınca işveren
veya işveren vekilinden tahsil edilir. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve
esaslar İçişleri Bakanlığı ve Bakanlıkça müştereken belirlenir.
ALTINCI BÖLÜM
Çeşitli Hükümler
Çalışma izni ve çalışma
izni muafiyetinin düzenlenmesi ve şekli

İzinsiz çalışan yabancılar bakımından Türk Ceza Kanunu kapsamında adli bir ceza öngörülmemekte, ilgililer hakkında idari yaptırım uygulanmaktadır. İzin almaksızın istihdam edildiği belirlenen yabancılar sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir ve haklarında ilgili mevzuat çerçevesinde sınır dışı işlemleri tatbik edilir. Sınır dışı edilme işlemine karşı ise yedi gün içerisinde idare mahkemesinde iptal davası yoluna başvurulabilmektedir. Çalışma izni bulunmayan yabancının ve varsa aile bireylerinin barınma masrafları, ülkelerine dönüş giderleri ve zorunlu sağlık harcamaları işveren veya işveren vekilince karşılanır. Bahse konu masrafların Göç İdaresi Genel Müdürlüğü bütçesinden karşılanması durumunda ödenen tutarlar, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun gereğince işverenden tahsil edilmektedir.

Kaçak çalıştırılan yabancı işçi ödenmeyen ücretini alabilir mi?

Evet, hizmet sözleşmesi yasal olmasa dahi yabancı işçi fiilen sarf ettiği emeğin karşılığı olan temel ücret ve fazla mesai alacaklarını talep etme hakkına sahiptir.

Çalışma izni olmayan işçi kıdem tazminatına hak kazanabilir mi?

İzinsiz çalışma veya iznin yenilenmemesi hali zorlayıcı neden sayıldığında işçi ihbar tazminatı alamasa dahi kıdem tazminatına hak kazanabilmektedir.

İş kazası geçiren izinsiz yabancı işçinin zararını kim öder?

Sigortasızlık nedeniyle Sosyal Güvenlik Kurumu geçici iş göremezlik ödeneği ödemez; ancak kusuru veya ihmali bulunan işverenden tedavi masrafları ile iş gücü kaybı zararı talep edilebilir.

İzinsiz çalışan yabancıya hapis cezası verilir mi?

İzinsiz çalışan yabancılar için Türk Ceza Kanunu kapsamında bir ceza öngörülmemekte olup haklarında idari yaptırım tatbik edilmektedir.

Sınır dışı kararına karşı dava açma süresi ne kadardır?

Çalışma izni bulunmadığı gerekçesiyle hakkında sınır dışı kararı verilen yabancılar, bu karara karşı 7 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

İş hukuku İşçi hakları