İnsansız Hava Araçlarında Yasal Düzenleme ve Uçuş İzinleri
Türkiye hava sahasında insansız hava aracı işletilmesi bütünüyle yasak olmayıp 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ile Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü düzenlemeleri çerçevesinde izin, tescil ve belirlenen kurallara tabidir. Sivil insansız hava aracı sistemlerinin ithali, satışı, tescili, ruhsatlandırılması, uçuşa elverişliliğinin sertifikalandırılması, sistemleri kullanacak kişilerin nitelikleri ile uçuş izinleri ve hava trafik hizmetlerine ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisi Sivil Havacılık Genel Müdürlüğüne aittir.
2920 sayılı TÜRK SİVİL HAVACILIK KANUNU m. 144Kaynağı aç
md.; Yeniden düzenleme: 15/8/2016-KHK-674/33 md.; Aynen kabul: 10/11/2016-6758/29
md.)
(Ek fıkra: 4/7/2024-7519/16 md.) Türk Hava Sahasında işletilecek veya
kullanılacak sivil İnsansız Hava Aracı (İHA) sistemlerinin ithali, satışı,
ruhsatlandırılması, kayıt ve tescili, uçuşa elverişliliğin
sertifikalandırılması, sistemleri kullanacak kişilerin sahip olması gereken
nitelikleri, uçuş izinlerinin verilmesine ve hava trafik hizmetlerine ilişkin
usul ve esaslar Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından belirlenir.
İnsansız hava aracı satan şirketlerin
sorumlu işleticileri ve yöneticileri, satılan araç bilgileri ile satın alanların
kimlik bilgilerini usulüne uygun şekilde tutmak ve azami kalkış ağırlığı beşyüz
gram (dahil) üzerindeki insansız hava araçları ile ilgili bilgileri, aynı gün içinde
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından oluşturulan kayıt sistemine kaydetmek
zorundadır. Bu kayıtlar, suç işlenmesinin önlenmesi ve suç soruşturmalarında kullanılmak
üzere kolluk birimleriyle paylaşılır. Bu yükümlülüğe aykırı hareket edenler ile
yurtdışından bireysel olarak getirdiği veya yurtiçinde devraldığı aracı en geç üç
gün içinde sisteme kaydettirmeyenlere ellibin Türk Lirası idari para cezası verilir.
Kayıt esnasında gerçeğe aykırı beyanda
bulunanlar veya veri girişi yapanlara yüzbin Türk Lirası idari para cezası verilir.
(Mülga fıkra: 4/7/2024-7519/16 md.)
(Mülga fıkra: 4/7/2024-7519/16 md.)
(Mülga fıkra: 4/7/2024-7519/16 md.)
(Mülga fıkra: 4/7/2024-7519/16 md.)
(Ek fıkra: 4/7/2024-7519/16 md.) Uçuş izni almadan veya
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünce/mülki idare amirlerince belirlenen alanlar
dışında insansız hava aracı uçuranlardan genel kolluk kuvvetleri tarafından
tespit edilen kişiler hakkında mahallin en büyük mülki idare amiri
tarafından altmışbin Türk Lirası idari para cezası uygulanır.
(Ek fıkra: 4/7/2024-7519/16 md.) İHA sistemlerinin
ithaline, satışına, tesciline, ruhsatlandırılmasına, uçuşa elverişliliğin
sağlanmasına, sistemleri kullanacak kişilerin sahip olması gereken niteliklere
ilişkin düzenlemelere aykırılıkları tespit edilenlere Sivil Havacılık Genel
Müdürlüğü tarafından beşbin Türk Lirasından yüzbin Türk
Lirasına kadar idari para cezası uygulanır.
Ulaştırma Bakanlığının
alacağı önlemlere uymayanlara verilecek ceza
İzinsiz Uçuş ve Kayıt İhlallerinde İdari Para Cezaları
2920 sayılı Kanun'un 144. maddesi gereğince, uçuş izni almadan veya Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü ya da mülki idare amirlerince belirlenen alanlar dışında insansız hava aracı uçuran ve genel kolluk kuvvetlerince tespit edilen kişilere, mahallin en büyük mülki idare amiri tarafından altmış bin Türk Lirası idari para cezası verilir. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesinin 7. fıkrası uyarınca idari para cezaları, her takvim yılı başından geçerli olmak üzere Vergi Usul Kanunu uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır ve hesaplamada bir Türk Lirasının küsuru dikkate alınmaz.
5326 sayılı KABAHATLER KANUNU m. 17Kaynağı aç
olabilir.
(2) İdarî para cezası, kanunda
alt ve üst sınırı gösterilmek suretiyle de belirlenebilir. Bu durumda, idarî para
cezasının miktarı belirlenirken işlenen kabahatin haksızlık içeriği ile failin kusuru
ve ekonomik durumu birlikte göz önünde bulundurulur.
(3) (Değişik: 6/12/2006-5560/32
md.) 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununa
ekli (I), (II) ve (III) sayılı cetvellerde yer alan kamu idareleri tarafından verilen
idarî para cezalarının ilgili kanunlarında 1/6/2005 tarihinden sonra belirlenen
oranın dışındaki kısmı ile Cumhuriyet başsavcılıkları ve mahkemeler tarafından verilen
idarî para cezaları Genel Bütçeye gelir kaydedilir. Sosyal güvenlik kurumları ile
mahalli idareler tarafından verilen idarî para cezaları kendi bütçelerine gelir
kaydedilir. Diğer kamu kurum ve kuruluşları tarafından verilen idarî para cezaları
ise, ilgili kanunlarındaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, Genel Bütçeye gelir kaydedilir.
Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının verdiği para cezaları, kendi kanunlarındaki
hükümlere tâbidir. Kişinin ekonomik durumunun müsait olmaması halinde, idarî para
cezasının, ilk taksitinin peşin ödenmesi koşuluyla, bir yıl içinde ve dört eşit
taksit halinde ödenmesine karar verilebilir. Taksitlerin zamanında ve tam olarak
ödenmemesi halinde, idarî para cezasının kalan kısmının tamamı tahsil edilir.
(4) (Değişik: 6/12/2006-5560/32
md.) Genel Bütçeye gelir kaydedilmesi gereken idarî para cezalarına ilişkin
kesinleşen kararlar, 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil
Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilmek üzere Maliye Bakanlığınca belirlenecek
tahsil dairelerine gönderilir. Sosyal güvenlik kurumları ve mahalli idareler tarafından
verilen idarî para cezaları, ilgili kanunlarında aksine hüküm bulunmadığı takdirde,
Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre kendileri tarafından
tahsil olunur. Diğer kamu kurum ve kuruluşları tarafından verilen ve Genel Bütçeye
gelir kaydedilmesi gerekmeyen idarî para cezaları, ilgili kanunlarında özel hüküm
bulunmadığı takdirde genel hükümlere göre tahsil olunur.
(5) İdarî para cezası tamamen
tahsil edildikten itibaren en geç bir ay içinde durum, ilgili kamu kurum ve kuruluşuna
bildirilir.
(6) Kabahat dolayısıyla
idarî para cezası veren kamu görevlisi, ilgilinin rıza göstermesi halinde bunun
tahsilatını derhal kendisi gerçekleştirir. (Değişik cümleler:
1/7/2022-7417/46 md.) Kanunlarında ödeme süresi düzenlenmemiş olan idari
para cezaları, tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir. İdari para cezasının
ödeme süresi içinde ödenmesi halinde, cezadan %25 oranında indirim yapılır. (Ek
cümle: 1/7/2022-7417/46 md.) Ödeme yapılması, kişinin bu karara karşı kanun
yoluna başvurma hakkını etkilemez.
(7) İdarî para cezaları her
takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4.1.1961 tarihli ve 213 sayılı
Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilân
edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Bu suretle idarî para cezasının
hesabında bir Türk Lirasının küsuru dikkate alınmaz. Bu fıkra hükmü, nispi nitelikteki
idarî para cezaları açısından uygulanmaz.
Mülkiyetin kamuya
geçirilmesi
İnsansız hava aracı satan işletmelerin sorumlu işleticileri ve yöneticileri, satılan araç bilgileri ile alıcı kimlik bilgilerini usulüne uygun şekilde tutmak ve azami kalkış ağırlığı 500 gram ve üzerindeki araçlara ilişkin bilgileri aynı gün Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü kayıt sistemine kaydetmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğe uymayanlar ile devraldığı veya yurt dışından getirdiği aracı en geç üç gün içinde sisteme kaydettirmeyen kişilere elli bin Türk Lirası idari para cezası verilir.
İnsansız hava aracı kayıt sistemine kayıt esnasında gerçeğe aykırı beyanda bulunanlara veya sisteme gerçeğe aykırı veri girişi yapanlara yüz bin Türk Lirası idari para cezası verilir. Bunun yanında insansız hava aracı sistemlerinin ithaline, satışına, tesciline, ruhsatlandırılmasına, uçuşa elverişliliğinin sağlanmasına ve kullanıcıların sahip olması gereken niteliklere ilişkin kurallara aykırılık halinde, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından beş bin Türk Lirasından yüz bin Türk Lirasına kadar idari para cezası uygulanır.
İdari para cezasının kanunda alt ve üst sınırı gösterilerek belirlendiği durumlarda ceza miktarı; işlenen kabahatin haksızlık içeriği, failin kusuru ve ekonomik durumu birlikte göz önünde bulundurularak takdir edilir.
Uçuş Alanı Kısıtlamaları, Cihaza El Koyma ve Cezai Sorumluluk
Azami kalkış ağırlığı 500 gramın altındaki ticari amaç taşımayan insansız hava araçları bakımından kayıt yükümlülüğü farklılaşabilmekte; ancak uçuşa kapalı bölgelerdeki uçuşlar ağırlıktan bağımsız olarak yaptırıma tabi olabilmektedir.
Yasak veya askeri bölgede ya da uçuş emniyetini tehlikeye atan hallerde araca el konulabilir; fiilin mahiyetine göre adli soruşturma yürütülmek üzere durum Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilebilir.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 134. maddesi uyarınca kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal eden kimse bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Gizliliğin görüntü veya seslerin kayda alınması suretiyle ihlali durumunda ceza bir kat artırılır; özel hayata ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı olarak ifşa eden kimse hakkında ise iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası uygulanır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 134Kaynağı aç
kimse, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Gizliliğin
görüntü veya seslerin kayda alınması suretiyle ihlal edilmesi halinde, verilecek
ceza bir kat artırılır.[59]
(2) (Değişik: 2/7/2012-6352/81 md.) Kişilerin özel hayatına
ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı olarak ifşa eden kimse iki yıldan
beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. İfşa edilen bu verilerin basın
ve yayın yoluyla yayımlanması halinde de aynı cezaya hükmolunur.
Kişisel verilerin kaydedilmesi
Denetim Süreci ve Yetkili İdari Merciler
İzinsiz insansız hava aracı uçuşları genel kolluk kuvvetleri tarafından tespit edilerek olay yerinde tutanak düzenlenir; kolluk sahada doğrudan para cezası uygulamaz. Hazırlanan dosya karar verilmek üzere mülki idare amirine sevk edilir ve ilgilinin tutanağı imzalamaktan kaçınması idari sürecin işlemesini durdurmaz. Belirlenen alanlar dışında izinsiz uçuş cezası mahallin en büyük mülki idare amiri tarafından verilirken; kayıt, tescil ve ticari yükümlülüklere dair ihlallerde idari para cezaları Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından tatbik edilir.
İtiraz Yolu, Başvuru Süreleri ve Ödeme Kolaylıkları
İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararlarına karşı, kararın ilgilisine tebliği veya tefhiminden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari yaptırım kararı kesinleşir.
5326 sayılı KABAHATLER KANUNU m. 27Kaynağı aç
geçirilmesine ilişkin idarî yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi
tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir.
Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idarî yaptırım kararı kesinleşir.
(2)
Mücbir sebebin varlığı dolayısıyla bu sürenin geçirilmiş olması halinde bu
sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde karara karşı
başvuruda bulunulabilir. Bu başvuru, kararın kesinleşmesini engellemez; ancak,
mahkeme yerine getirmeyi durdurabilir.
(3) Başvuru, bizzat kanunî
temsilci veya avukat tarafından sulh ceza mahkemesine verilecek bir dilekçe ile
yapılır. Başvuru dilekçesi, iki nüsha olarak verilir.
(4) Başvuru dilekçesinde,
idarî yaptırım kararına ilişkin bilgiler, bu karara karşı ileri sürülen deliller
açık bir şekilde gösterilir. Dilekçede ayrıca, başvurunun süresinde yapılmasını
engelleyen mücbir sebep dayanaklarıyla gösterilir.
(5) (Değişik: 6/12/2006-5560/34
md.) İdarî yaptırım kararının mahkeme tarafından verilmesi halinde, bu karara
karşı ancak itiraz yoluna gidilebilir.
(6) (Ek: 6/12/2006-5560/34
md.) Soruşturma konusu fiilin suç değil de kabahat oluşturduğu gerekçesiyle
idarî yaptırım kararı verilmesi halinde; kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz
edildiği takdirde, idarî yaptırım kararına karşı başvuru da bu itiraz merciinde
incelenir.
(7) (Ek: 6/12/2006-5560/34
md.) Kovuşturma konusu fiilin suç değil de kabahat oluşturduğu gerekçesiyle
idarî yaptırım kararı verilmesi halinde; fiilin suç oluşturmaması nedeniyle verilen
beraat kararına karşı kanun yoluna gidildiği takdirde, idarî yaptırım kararına karşı
itiraz da bu kanun yolu merciinde incelenir.
(8) (Ek: 6/12/2006-5560/34
md.) İdarî yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili
olarak idarî yargının görev alanına giren kararların da verilmiş olması halinde;
idarî yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali talebiyle
birlikte idarî yargı merciinde görülür.
Başvurunun incelenmesi
Mücbir sebebin varlığı dolayısıyla on beş günlük yasal sürenin geçirilmesi halinde, engelin ortadan kalktığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde karara karşı başvuru yapılabilir. Bu başvuru kendiliğinden kararın kesinleşmesini engellemez; ancak mahkeme yerine getirmeyi durdurabilir.
İdari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişiyle ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararların da verilmiş olması durumunda; idari para cezasına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde incelenir.
İlgilinin ekonomik durumunun elverişsiz olması halinde, idari para cezasının ilk taksiti peşin ödenmek koşuluyla bir yıl içinde ve dört eşit taksit halinde ödenmesine karar verilebilir. Taksitlerin süresinde ve tam olarak ödenmemesi durumunda idari para cezasının kalan kısmının tamamı tahsil edilir.
İzinsiz drone uçurmanın temel cezası ne kadardır?
2920 sayılı Kanun'un 144. maddesi uyarınca izinsiz uçuş yapanlara mahallin en büyük mülki idare amiri tarafından altmış bin Türk Lirası idari para cezası verilir; bu ceza her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırılarak tatbik edilir.
Drone idari para cezasına karşı nereye başvurulur?
İdari para cezası kararına karşı kararın tebliği veya tefhiminden itibaren en geç on beş gün içinde yetkili sulh ceza mahkemesine başvurulabilir; süresinde başvuru yapılmazsa ceza kesinleşir.
500 gramdan hafif dronelar yasak alanlarda serbest midir?
Ticari amaç taşımayan 500 gram altı cihazların kayıt yükümlülüğü farklılaşabilmekle birlikte, uçuşa kapalı bölgelerdeki uçuşlar cihazın ağırlığından bağımsız olarak yaptırıma tabi olabilir.
Drone cezası taksitle ödenebilir mi?
Ekonomik durumun elverişli olmaması durumunda ilk taksitin peşin ödenmesi koşuluyla cezanın bir yıl içinde dört eşit taksitte ödenmesine karar verilebilir; taksitler aksatılırsa kalan kısım tamamen tahsil edilir.
Mücbir sebep halinde itiraz süresi uzar mı?
Mücbir sebep nedeniyle sürenin kaçırılması halinde engelin ortadan kalktığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde başvuru yapılabilir ve mahkemece cezanın yerine getirilmesi durdurulabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy