İdari Yargıda Yargılamanın Yenilenmesi ve Kapsamı
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 53. maddesinin birinci fıkrasına göre; Danıştay ile bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinden verilen kararlar hakkında, kanunda sayılan sebepler dolayısıyla yargılamanın yenilenmesi istenebilir. İleri sürülen hususların 2577 sayılı Kanun'un 53. maddesinin birinci fıkrasında belirlenen yargılamanın yenilenmesi nedenlerinden hiçbirine uymaması halinde yargılamanın yenilenmesi istemi reddedilir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 53Kaynağı aç
Belge ve Hükümlere Dayalı Yargılamanın Yenilenmesi Nedenleri
Mücbir sebeplerden ötürü yahut aleyhine karar verilen tarafın karşı tarafın eylemi sebebiyle temin edemediği bir belgenin hüküm verildikten sonra bulunması yargılamanın yenilenmesi nedenidir. Ayrıca karara dayanak yapılan belgenin sahte olduğuna mahkemece karar verilmesi, sahteliğin resmi bir merci önünde ikrar edilmesi veya sahtelik hükmü karardan önce kurulmuş olmakla birlikte başvuranın hüküm anında bu durumdan habersiz bulunması halleri de bu kapsamda değerlendirilir.
Karara dayanak teşkil eden bir ilam hükmünün kesinleşmiş başka bir mahkeme kararıyla bozularak hükümsüz kalması durumunda da yargılamanın yenilenmesi talep edilebilir.
Yargılama Sürecindeki Hata, Hile ve Temsil Eksiklikleri
Bilirkişinin kasıtla gerçeğe aykırı beyanda bulunduğunun mahkeme kararıyla belirlenmesi ve lehine karar verilen tarafın karara etkisi olan bir hile kullanmış bulunması yargılamanın yenilenmesi nedenlerindendir. Ayrıca vekil veya kanuni temsilci olmayan kimseler ile davanın görülüp karara bağlanmış olması ve davadan çekinmeye mecbur olan başkan, üye veya hakimin katılmasıyla karar verilmiş bulunması hallerinde de yargılamanın yenilenmesi istenebilir.
Aynı Konuda Çelişen Kararlar ve İnsan Hakları İhlalleri
Davanın tarafları, konusu ve hukuki sebebi aynı olduğu halde, yeni bir karar verilmesini gerektiren kanuni bir dayanak bulunmaksızın önceki ilama aykırı farklı bir karar verilmiş olması yargılamanın yenilenmesi sebepleri arasındadır. Bu bent uyarınca başvuruda bulunabilmek için yalnızca taraf ve sebep özdeşliği yeterli olmayıp uyuşmazlık hakkında hüküm kurulan konunun da bütünüyle aynı olması aranır.
Verilen kararın, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşme veya eki protokollerin ihlal edilmesi suretiyle tesis edildiğinin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesince kesin olarak saptanması yenileme nedenidir. Benzer şekilde, ilgili hükme karşı yapılan başvuru sürecinde dostane çözüme varılması veya tek taraflı deklarasyon verilmesi neticesinde düşme kararı verilmesi durumunda da yargılamanın yenilenmesi istenebilir.
Görevli Mahkeme ve Başvuru Usulü
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 53. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, yargılamanın yenilenmesi talepleri davanın esası hakkında karar vermiş olan mahkemece karara bağlanır. Danıştay dava daireleri yalnızca ilk derece mahkemesi sıfatıyla baktıkları dosyalara ilişkin yargılamanın yenilenmesi istemlerini karara bağlayabilir. Temyiz denetiminden geçen idare ve vergi mahkemesi kararlarında, karar düzeltme talebi reddedilmiş olsa dahi yenileme başvurusunu inceleme yetkisi davanın esası hakkında karar veren mahkemeye aittir.
Yargılamanın Yenilenmesinde Kanuni Süreler
Yargılamanın yenilenmesi süresi, 2577 sayılı Kanun'un 53. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde yazılı önceki ilama aykırı karar verilmesi sebebi için on yıldır. Birinci fıkranın (ı) bendinde yazılı sebep için ise Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl uygulanır. Kanunda belirtilen diğer sebepler yönünden yargılamanın yenilenmesi süresi altmış gündür. Bu sürelerin tamamında hesaplama, dayanılan sebebin istemde bulunan yönünden gerçekleştiği tarihi izleyen günden başlatılır.
Yargılamanın yenilenmesi talebini hangi mahkeme karara bağlar?
2577 sayılı Kanun'un 53. maddesinin ikinci fıkrasına göre yargılamanın yenilenmesi istekleri, davanın esası hakkında karar vermiş olan mahkemece incelenerek karara bağlanır.
Temyiz edilen idare mahkemesi kararı için Danıştaydan yenileme istenebilir mi?
Danıştay dava daireleri yalnızca ilk derece mahkemesi sıfatıyla baktıkları davalardaki yargılamanın yenilenmesi istemlerini inceleyebilir; temyizen incelenen kararlarda inceleme yetkisi davanın esası hakkında karar vermiş olan mahkemeye aittir.
Yargılamanın yenilenmesi başvuru süresi ne kadardır?
Yargılamanın yenilenmesi süresi; önceki ilama aykırı karar verilmesi sebebi için on yıl, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ihlal veya düşme kararları için kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl ve diğer sebepler için altmış gündür. Kanunda öngörülen bu süreler, dayanılan gerekçenin başvuran yönünden gerçekleştiği günü izleyen günden itibaren hesaplanır.
Önceki ilama aykırı karar verilmesi halinde yenileme şartları nelerdir?
Davanın taraflarının, konusunun ve dayandığı hukuki sebebin aynı olması, yeni bir karar tesisini haklı kılan kanuni bir dayanağın bulunmaması ve uyuşmazlığın hüküm fıkrasındaki konusunun tamamen çelişmesi gerekir. İncelenen uyuşmazlıkların konuları birbirinden farklıysa bu nedene dayanılarak yargılamanın yenilenmesi istenemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy