2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 55. maddesi, yargılamanın yenilenmesi istemlerinde izlenecek usulü düzenler. Bu madde uyarınca yargılamanın yenilenmesi istemleri karşı tarafın savunması alındıktan sonra incelenir ve kanunda yazılı sebepler varsa davaya yeniden bakılarak karar verilir. İstemler kanunda yazılı sebeplere dayanmıyorsa istemin reddine karar verilir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 55Kaynağı aç
Görevli Yargı Yeri ve Görev Değişikliği Halleri
2577 sayılı Kanun'un 53. maddesinin 2. fıkrasına göre yargılamanın yenilenmesine yönelik talepler kural olarak uyuşmazlık hakkında asıl hükmü vermiş olan mahkeme tarafından karara bağlanır. Ancak 55. maddenin 1. fıkrası uyarınca, talebin ilgili olduğu uyuşmazlık sonradan başka bir dairenin veya mahkemenin görev alanına geçmişse, karar söz konusu yeni merci tarafından verilir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 53Kaynağı aç
Danıştay dava dairelerinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla baktığı davalarda vermiş oldukları kararlara ilişkin yargılamanın yenilenmesi istemlerinde, Danıştay Genel Kurulunun İşbölümü Kararı uyarınca esas uyuşmazlıktaki konu başka bir dairenin görevine girmiş ise başvuru görevlendirilen yeni daire tarafından incelenir ve karara bağlanır.
Yenileme İsteminin İncelenmesi, Savunma ve Duruşma
2577 sayılı Kanun'un 55. maddesinin 2. fıkrası gereğince yargılamanın yenilenmesi istemleri karşı tarafın savunması alındıktan sonra incelenir ve kanunda yazılı sebepler varsa davaya yeniden bakılarak karar verilir. Yargılamanın yenilenmesi talebi kabul edilmedikçe, daha önce verilmiş ve kesin hüküm niteliğini kazanmış olan karar varlığını sürdürür, değişmezlik kuvvet ve niteliğini devam ettirir.
Yargılamanın yenilenmesi istemleri kanunda yazılı sebeplere dayanmıyorsa istemin reddine karar verilir. Ayrıca 2577 sayılı Kanun'un 55. maddesinin 4. fıkrasına göre yargılamanın yenilenmesi istemlerinde duruşma yapılması, görevli daire veya mahkemenin kararına bağlıdır.
2577 sayılı Kanun'un 55. maddesinin 5. fıkrası uyarınca, bu madde ile 53. madde hükümleri saklı kalmak kaydıyla, yargılamanın yenilenmesinde İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun diğer hükümleri uygulanır.
Yargılamanın Yenilenmesine Konu Olabilecek Kararlar ve Sebeplerin Sınırı
Yargılamanın yenilenmesi yoluna kural olarak yalnızca esasa dair kesinleşmiş nihai kararlar aleyhine olan tarafça başvurulabilir; kesinleşmemiş hükümlere karşı bu yola gidilemez. 2577 sayılı Kanun'un 53. maddesinde yargılamanın yenilenmesi sebepleri sayma yoluyla düzenlenmiş olup, yargı içtihatlarında ve öğretide bu nedenlerin tahdidi nitelikte bulunduğu ve kıyas yoluyla genişletilemeyeceği kabul edilmektedir.
Danıştay 2. Dairesi'nin E:2020/251, K:2020/2721 sayılı kararında; yargılamanın yenilenmesi yoluna taraflar arasındaki maddi uyuşmazlığı çözen esasa ilişkin kararlar aleyhine gidilebileceği, idare mahkemesince verilen usuli nitelikteki görev ret kararına karşı yapılan yenileme talebinin incelenmesine hukuken olanak bulunmadığı ve incelenmeksizin reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Danıştay 2. Dairesi'nin E:2021/10310, K:2021/1163 sayılı kararında incelenen somut uyuşmazlıkta, mahkemenin işin esasına girmeksizin yargılama usulü kapsamında verdiği ve kesinleşen süre ret kararına karşı davanın esasına ilişkin iddialarla yargılamanın yenilenmesi isteminde bulunulması halinde, bu talebin 2577 sayılı Kanun'un 53. maddesi veya başkaca bir mevzuat kapsamında karşılanmasına imkan bulunmadığı ifade edilmiştir.
Danıştay 2. Dairesi'nin E:2016/5116, K:2018/480 sayılı kararında ele alınan somut uyuşmazlıkta; İnsan Hakları Tazminat Komisyonu tarafından verilen kararın Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararı niteliği taşıdığı ileri sürülerek yargılamanın yenilenmesi istenmiş, ancak kanuni sebeplerin kıyas yoluyla genişletilemeyeceği ve anılan kurul kararının AİHM kararı niteliği taşımadığı belirtilerek istem reddedilmiştir.
Yargılamanın Yenilenmesi Başvuru Süreleri
2577 sayılı Kanun'un 53. maddesinin 3. fıkrasında başvuru süreleri düzenlenmiştir. Buna göre aynı konu hakkında çelişkili hüküm kurulması sebebinde süre on yıl, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ihlal kararına dayalı hallerde kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl ve kanunda sayılan diğer nedenlerde altmış gün olarak öngörülmüştür. Bu sürelerin başlangıcı ise ilgilisi açısından dayanak sebebin gerçekleştiği tarihi takip eden gün esas alınarak belirlenir.
Yargılamanın yenilenmesinde duruşma yapılması zorunlu mudur?
Hayır, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 55. maddesinin 4. fıkrasına göre yargılamanın yenilenmesi istemlerinde duruşma yapılması zorunlu olmayıp görevli daire veya mahkemenin kararına bağlıdır.
Görev ret veya süre ret kararlarına karşı yargılamanın yenilenmesi istenebilir mi?
Danıştay kararlarında ele alınan somut uyuşmazlıklarda, davanın esasına girilmeksizin usule ilişkin olarak verilen görev ret ve kesinleşen süre ret kararlarına karşı işin esasına dair iddialarla yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunulamayacağı belirtilmiştir.
Yargılamanın yenilenmesi sebepleri kıyas yoluyla genişletilebilir mi?
Hayır, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 53. maddesinde yargılamanın yenilenmesi sebepleri sayma yoluyla belirlenmiş olup tahdidi niteliktedir ve kıyas yoluyla genişletilemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy