İdare Hukuku

İYUK Madde 45 Uyarınca İdari Yargıda İstinaf Yolu

by Avukat Erdal Ersoy
İYUK Madde 45 Uyarınca İdari Yargıda İstinaf Yolu

İdari Yargıda İstinaf Başvurusu ve Süresi

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin birinci fıkrası hükmüne göre, idare ve vergi mahkemelerince karara bağlanan uyuşmazlıklarda, farklı mevzuatta başka bir kanun yolu düzenlenmiş bulunsa dahi, yargı çevresinde yer alınan bölge idare mahkemesine istinaf talebinde bulunulabilir. İstinaf başvurusunda bulunma süresi, ilk derece mahkemesi kararının tebliğ edildiği tarihten itibaren otuz gündür.

2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 45Kaynağı aç
Madde 45 – (Değişik: 18/6/2014-6545/19 md.) 1. İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, başka kanunlarda farklı bir kanun yolu öngörülmüş olsa dahi, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir. (Değişik cümle:28/7/2024-7524/52 md.) Ancak, konusu otuz bir bin Türk lirasını geçmeyen; vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemlere karşı açılan iptal davaları hakkında idare ve vergi mahkemelerince verilen kararlar kesin olup, bunlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz. [31] 2. İstinaf, temyizin şekil ve usullerine tabidir. İstinaf başvurusuna konu olacak kararlara karşı yapılan kanun yolu başvurularında dilekçelerdeki hitap ve istekle bağlı kalınmaksızın dosyalar bölge idare mahkemesine gönderilir. (Ek cümle:28/7/2024-7524/52 md.) Bölge idare mahkemesinin 48 inci maddenin yedinci fıkrası uyarınca verdiği kararlara karşı tebliğ tarihini izleyen günden itibaren yedi gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir. [32] 3. Bölge idare mahkemesi, yaptığı inceleme sonunda ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar verir. Karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise gerekli düzeltmeyi yaparak aynı kararı verir. 4. Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verir. Bu hâlde bölge idare mahkemesi işin esası hakkında yeniden bir karar verir. İnceleme sırasında ihtiyaç duyulması hâlinde kararı veren mahkeme veya başka bir yer idare ya da vergi mahkemesi istinabe olunabilir. İstinabe olunan mahkeme gerekli işlemleri öncelikle ve ivedilikle yerine getirir. 5. Bölge idare mahkemesi, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu haklı bulduğu, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması hâllerinde, istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar vererek dosyayı ilgili mahkemeye gönderir. Bölge idare mahkemesinin bu fıkra uyarınca verilen kararları kesindir. 6. Bölge idare mahkemelerinin 46 ncı maddeye göre temyize açık olmayan kararları kesindir. (Ek cümle: 20/7/2017-7035/6 md.) Bu kararlar, dosyayla birlikte kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilir ve bu mahkemelerce yedi gün içinde tebliğe çıkarılır.[33] 7. İstinaf başvurusuna konu edilen kararı veren ya da karara katılan hâkim, aynı davanın istinaf yoluyla bölge idare mahkemesince incelenmesinde bulunamaz. 8. İvedi yargılama usulüne tabi olan davalarda istinaf yoluna başvurulamaz. Temyiz:

2577 sayılı Kanun'un 45. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca istinaf kanun yolu denetimi temyiz incelemesinin tabi olduğu şekil ve usul kurallarına göre yürütülür. İstinaf denetimine tabi kararlara yönelik kanun yolu başvurularında ilgililerin dilekçelerinde belirttikleri hitap veya talep şekline bağlı kalınmaksızın dava dosyaları bölge idare mahkemesine gönderilir. Bölge idare mahkemesinin 48. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca kurduğu hükümlere karşı tebliğin yapıldığı günü takip eden günden itibaren yedi gün içinde temyiz başvurusunda bulunulabilir.

İstinaf Yolunun Sınırları ve İvedi Yargılama Usulü

2577 sayılı Kanun'un 45. maddesinin birinci fıkrası uyarınca konusu otuz bir bin Türk lirasını geçmeyen vergi uyuşmazlıkları, tam yargı davaları ve idari işlemler hakkında açılan iptal davalarında idare ve vergi mahkemelerince karara bağlanan hükümler kesin nitelik taşır ve bu hükümlere karşı istinaf denetimine başvurulamaz. Fıkranın önceki metninde yer alan beş bin Türk liralık kesinlik sınırına ilişkin kural ise Anayasa Mahkemesi kararı ile iptal edilmiş ve anılan iptal hükmünün 21 Aralık 2023 tarihindeki Resmî Gazete yayımından itibaren dokuz ay sonra yürürlüğe gireceği düzenlenmiştir.

Kanunun 45. maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca ivedi yargılama usulüne tabi olan davalarda istinaf yoluna başvurulamaz. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesi gereğince, ivedi yargılama usulüne tabi davalarda verilen nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir.

İhale sürecinde ortaya çıkan teminat, şartname bedeli ve noter masraflarının iadesi talebinden kaynaklanan uyuşmazlıklar, öncelikle sonuçlandırılması özel önem taşıyan uyuşmazlıklar arasında yer almadığından ivedi yargılama usulü kapsamında kabul edilmez. Bu nitelikteki uyuşmazlıklarda Danıştay nezdinde yapılan temyiz başvuruları görev yönünden reddedilerek dosya bölge idare mahkemesine gönderilmektedir.

Bölge İdare Mahkemesince Verilebilecek Kararlar

Bölge idare mahkemesi yaptığı inceleme sonucunda ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar verir. İncelenen karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün olduğu takdirde, bölge idare mahkemesi gerekli düzeltmeyi yaparak aynı kararı verir.

İlk derece mahkemesince verilen hükmün hukuka aykırı olduğunun saptanması halinde istinaf talebi kabul edilerek ilk derece hükmü kaldırılır ve uyuşmazlığın esasına dair bölge idare mahkemesince baştan karar tesis olunur. Yapılacak inceleme esnasında gereksinim doğarsa kararı tesis eden mahkeme ya da başka bir yerdeki idare veya vergi mahkemesi istinabe edilebilir. Talimat alan mahkeme, talep konusu işlemleri öncelikli ve ivedi olarak sonuçlandırır.

İlk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunun haklı bulunması veya davaya görevsiz yahut yetkisiz mahkemece bakılmış olması durumlarında bölge idare mahkemesi kararı kaldırarak dosyayı ilgili mahkemeye gönderir. Davaya reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması halinde de aynı usul uygulanır; bölge idare mahkemesinin bu bent uyarınca verdiği kaldırma ve gönderme kararları kesindir.

İstinaf Kararlarının Kesinleşmesi, Temyiz ve İnceleme Yasağı

Bölge idare mahkemelerinin 2577 sayılı Kanun'un 46. maddesine göre temyize açık olmayan kararları kesindir. Bu kesin kararlar, dava dosyasıyla birlikte kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilir ve ilgili mahkeme tarafından yedi gün içinde tebliğe çıkarılır.

2577 sayılı Kanun'un 46. maddesi uyarınca konusu dokuz yüz yirmi bin Türk lirasının üzerindeki vergi, tam yargı ve idari işlem iptal davalarında verilen kararlar Danıştay nezdinde temyiz edilebilir. Bununla birlikte konusu iki yüz yetmiş bin Türk lirası ile dokuz yüz yirmi bin Türk lirası aralığında kalan aynı tür uyuşmazlıklarda, bölge idare mahkemesinin ilk derece hükmünü kaldırması akabinde esas hakkında yeni bir karar vermiş olması kaydıyla temyiz yolu açıktır.

2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 46Kaynağı aç
Madde 46 – (Değişik: 18/6/2014-6545/20 md.) Danıştay dava dairelerinin nihai kararları ile bölge idare mahkemelerinin aşağıda sayılan davalar hakkında verdikleri kararlar, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi Danıştayda, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde temyiz edilebilir:[34] a) Düzenleyici işlemlere karşı açılan iptal davaları. b) (İptal bent: Anayasa Mahkemesinin 26/7/2023 tarihli ve E.:2023/36 K.:2023/142 sayılı Kararı ile) (Yeniden Düzenleme:28/7/2024-7524/53 md.) Konusu dokuz yüz yirmi bin Türk lirasını aşan; vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemler hakkında açılan davalar. c) (Ek:28/7/2024-7524/53 md.) Konusu iki yüz yetmiş bin Türk lirasını aşıp dokuz yüz yirmi bin Türk lirasını aşmayan; vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemler hakkında açılan ve istinaf kanun yolu incelemesinde kaldırma kararı üzerine yeniden karar verilen davalar. d) Belli bir meslekten, kamu görevinden veya öğrencilik statüsünden çıkarılma sonucunu doğuran işlemlere karşı açılan iptal davaları. e) Belli bir ticari faaliyetin icrasını süresiz veya otuz gün yahut daha uzun süreyle engelleyen işlemlere karşı açılan iptal davaları. f) Müşterek kararnameyle yapılan atama, naklen atama ve görevden alma işlemleri ile daire başkanı ve daha üst düzey kamu görevlilerinin atama, naklen atama ve görevden alma işlemleri hakkında açılan iptal davaları. g) İmar planları, parselasyon işlemlerinden kaynaklanan davalar. h) Tabiat Varlıklarını Koruma Merkez Komisyonu ve Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunca itiraz üzerine verilen kararlar ile 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununun uygulanmasından doğan davalar. ı) Maden, taşocakları, orman, jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sular ile ilgili mevzuatın uygulanmasına ilişkin işlemlere karşı açılan davalar. i) Ülke çapında uygulanan öğrenim ya da bir meslek veya sanatın icrası veyahut kamu hizmetine giriş amacıyla yapılan sınavlar hakkında açılan davalar. j) Liman, kruvaziyer limanı, yat limanı, marina, iskele, rıhtım, akaryakıt ve sıvılaştırılmış petrol gazı boru hattı gibi kıyı tesislerine işletme izni verilmesine ilişkin mevzuatın uygulanmasından doğan davalar. k) 8/6/1994 tarihli ve 3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanunun uygulanmasından ve 16/7/1997 tarihli ve 4283 sayılı Yap-İşlet Modeli ile Elektrik Enerjisi Üretim Tesislerinin Kurulması ve İşletilmesi ile Enerji Satışının Düzenlenmesi Hakkında Kanunun uygulanmasından doğan davalar. l) 6/6/1985 tarihli ve 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanununun uygulanmasından doğan davalar. m) 3/7/2005 tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun uygulanmasından doğan davalar. n) Düzenleyici ve denetleyici kurullar tarafından görevli oldukları piyasa veya sektörle ilgili olarak alınan kararlara karşı açılan davalar. Temyiz edilemeyecek kararlar:

Yargısal güvenceler gereğince, istinaf başvurusuna konu edilen kararı veren ya da bu karara katılan hâkim, aynı davanın istinaf yoluyla bölge idare mahkemesince incelenmesinde yer alamaz.

Kanun Yollarının Zaman Bakımından Uygulanması

2577 sayılı Kanun'un Geçici 8. maddesinin birinci fıkrasına göre, ivedi yargılama usulü kapsamı dışındaki kanun yollarına dair düzenlemeler, bölge idare mahkemelerinin tüm yurtta göreve başladığı 20 Temmuz 2016 tarihinden sonra tesis edilen kararlar bakımından uygulama alanı bulur. Bu tarihten evvel verilmiş olan ilk derece mahkemesi kararlarına karşı ise kararın verildiği günde yürürlükte bulunan kanun yolu rejimine ilişkin kurallar uygulanır.

2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. Geçici Madde 8Kaynağı aç
Geçici Madde 8 – (Ek: 18/6/2014-6545/27 md.) 1. İvedi yargılama usulü hariç olmak üzere bu Kanunla idari yargıda kanun yollarına ilişkin getirilen hükümler, 2576 sayılı Kanunun, bu Kanunla değişik 3 üncü maddesine göre kurulan bölge idare mahkemelerinin tüm yurtta göreve başlayacakları tarihten sonra verilen kararlar hakkında uygulanır. Bu tarihten önce verilmiş kararlar hakkında, kararın verildiği tarihte yürürlükte bulunan kanun yollarına ilişkin hükümler uygulanır.[51] 2. Bölge idare mahkemelerinin faaliyete geçme tarihine kadar idare ve vergi mahkemeleri tarafından verilen kararlara yapılan itirazlarda bu Kanunla düzenlenen istinaf kanun yolu için öngörülen harçlar alınır. 3. (Ek: 27/3/2015-6637/19 md.) İvedi yargılama usulüne ilişkin olmak üzere, 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden sonra on beş gün içinde temyiz kanun yoluna başvurulmadığı için temyiz talebi reddedilen kararlara karşı, bu fıkrayı ihdas eden Kanunun yayımı tarihinden itibaren on beş gün, bu fıkrayı ihdas eden Kanunun yayımı tarihinden önce aynı gerekçeyle temyiz talebi reddedilmekle birlikte bu fıkrayı ihdas eden Kanunun yayımı tarihinden sonra tebliğ edilen kararlara karşı da bu kararların tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde yeniden temyiz yoluna başvurulabilir.

Bölge idare mahkemelerinin tüm yurtta göreve başlamasından önceki dönemde, idare ve vergi mahkemelerinin tek hâkimle verilen nihai kararlarına karşı temyiz kanun yolu kapalı tutulmuş ve mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine itiraz yolu öngörülmüştür. Bu kararlara karşı yapılan temyiz başvuruları Danıştay tarafından görev yönünden reddedilmiştir.

Aynı geçiş rejimi kapsamında mülki idare amirlikleri, yerel yönetimler ile kamu kurum ve kuruluşlarının taşra teşkilatındaki yetkili organlarınca kamu görevlileri hakkında tesis edilen geçici görevlendirme, lojman, izin ve görevden uzaklaştırma gibi işlemlerden kaynaklanan kararlara karşı da temyiz yolu işletilmemiş; bu kararların itirazen bölge idare mahkemesince incelenmesi kuralı uygulanmıştır.

Eski kanun yolu sisteminde bölge idare mahkemelerince itiraz incelemesi üzerine verilen karar düzeltme kararlarına karşı mevzuatta Danıştay nezdinde temyiz olanağı tanınmadığından, bu kararlara yönelik temyiz başvuruları esastan incelenmeksizin reddedilmiştir.

İdari yargıda istinaf başvuru süresi kaç gündür?

İdare ve vergi mahkemesi kararlarına karşı istinaf yoluna başvuru süresi, kararın tebliğinden itibaren otuz gündür.

İstinaf dilekçesindeki kanun yolu başlığının hatalı yazılması başvuruyu etkiler mi?

İstinaf incelemesine konu olacak kararlara karşı yapılan başvurularda ilgililerin dilekçelerindeki hitap ve istekle bağlı kalınmaksızın dosyalar bölge idare mahkemesine gönderilir.

İvedi yargılama usulüne tabi davalarda istinafa başvurulabilir mi?

İvedi yargılama usulüne tabi olan davalarda verilen kararlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz; bu kararlar için tebliğden itibaren on beş gün içinde temyiz kanun yolu işletilir.

Bölge idare mahkemesi ilk derece mahkemesini talimatla görevlendirebilir mi?

İstinaf incelemesinde ihtiyaç duyulması halinde kararı veren mahkeme veya başka bir yer mahkemesi istinabe olunabilir ve görevlendirilen mahkeme bu işlemleri öncelikle ve ivedilikle yerine getirir.

Bölge idare mahkemesinin kesinleşen kararları ne zaman tebliğe çıkarılır?

Temyize açık olmayan kesin kararlar, dava dosyasıyla birlikte ilk derece mahkemesine gönderilir ve bu mahkemece yedi gün içinde tebliğe çıkarılır.

İlgili makaleler

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Bu hukuk dalının sayfasına gidin
Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu