İtirazın Kesin ve Geçici Kaldırılması Şartları

İlamsız takip, imzası ikrar edilen veya noterlikçe tasdik edilen borç ikrarını içeren senede ya da resmî dairelerin veya yetkili makamların yetkileri içinde ve usulüne göre verdikleri makbuz veya belgeye dayanıyorsa, alacaklı itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Bu süre içinde istemezse yeniden ilamsız takip yapılamaz. Takip özel senede dayanıyor ve borçlu imzayı itiraz sırasında reddetmişse yol, itirazın geçici kaldırılmasıdır.

Kesin kaldırmanın belgesi ve süresi

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 68 inci maddesi, itirazın kaldırılması istemini her ilamsız takibe değil, maddede gösterilen senet, makbuz veya belgeye bağlar. Senet bakımından aranan nitelik, imzanın ikrar edilmesi veya noterlikçe tasdik edilen bir borç ikrarını içermesidir. Resmî daire veya yetkili makam belgesinde ise belgenin yetki içinde ve usulüne göre verilmiş olması gerekir.

Altı aylık süre, itirazın alacaklıya tebliğ edildiği tarihten işlemeye başlar. Süre içinde itirazın kaldırılması istenmezse yeniden ilamsız takip yapılamaz. Madde, bu belgelerden birine dayanan takipte talep imkânını ve sürenin geçmesinin sonucunu düzenler.

Belge sunulamaması ve aynı nitelikte belge

Borçlu itirazını geçerli gösterecek hiçbir belge sunamazsa icra mahkemesi itirazın kaldırılmasına karar verir. Buna karşılık itiraz, 68 inci maddenin birinci fıkrasında gösterilen senet, makbuz veya belgeye dayanıyorsa itirazın kaldırılması talebi reddedilir. İki sonuç, borçlunun elindeki belgenin bulunmamasına veya maddede sayılan nitelikte olmasına göre ayrılır.

Bekletici mesele ve tereke istisnası

Borçlu, murisine ait bir alacak için takip ediliyor ve terekenin borca batık olduğunu ileri sürüyorsa, bu konuda ilam getirmesi için kendisine uygun bir süre verilir. Bunun dışında, itirazın kaldırılması talebinin kabulü veya reddi için ileri sürülen iddia ve savunmalar bekletici mesele yapılamaz. İstisna, terekenin borca batık olduğu iddiasına ve ilam getirilmesi için süre verilmesine özgüdür.

Alacaklının imzayı inkâr etmesi

Borçlunun gösterdiği belgedeki imzayı alacaklı inkâr ederse inceleme, 68/a’da gösterilen usule göre yapılır. Hâkim imzanın alacaklıya ait olduğu kanaatine varırsa itirazın kaldırılması talebini reddeder. Ayrıca alacaklıyı, belgenin ilişkin olduğu değer veya miktarın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm eder.

Alacaklı genel mahkemede dava açarsa bu para cezasının infazı dava sonuna kadar ertelenir. Alacaklı davada hem alacağını hem imzanın kendisine ait olmadığını ispat ederse ceza kalkar. Erteleme davanın açılmasına, cezanın kalkması ise bu iki hususun ispatına bağlıdır.

Alacaklı duruşmada bulunmayıp imzayı vekili reddederse vekil, sonraki oturumda müvekkilini imza tatbiki için hazır bulundurmak veya masrafını vererek davetiye tebliğ ettirmek zorundadır. Kabul edilebilir mazereti olmadan gelmeyen alacaklı, borçlunun dayandığı belgede yazılı miktar bakımından itirazın kaldırılması talebinden vazgeçmiş sayılır. Sonuç, belgede yazılı miktarla sınırlıdır.

Esasa ilişkin nedenlerle tazminat

İtirazın kaldırılması talebi esasa ilişkin nedenlerle kabul edilirse borçlu, aynı nedenlerle reddedilirse alacaklı tazminata mahkûm edilir. Hüküm kendiliğinden değil, diğer tarafın talebi üzerine verilir. Oran yüzde yirmiden aşağı olamaz.

Borçlu menfi tespit veya istirdat davası açarsa ya da alacaklı genel mahkemede dava açarsa hükmedilen tazminatın tahsili dava sonuna kadar ertelenir. Dava lehine sonuçlanan taraf bakımından daha önce hükmedilmiş tazminat kalkar. Kalkma, davayı kazanan herkes için değil, lehine sonuçlanan taraf için geçerlidir.

İmza reddinde geçici kaldırma

Takibin dayanağı özel senetse ve borçlu imzayı itiraz sırasında reddetmişse, alacaklı itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde itirazın geçici olarak kaldırılmasını isteyebilir. Bu hâlde icra hâkimi iki taraftan açıklama alır. Altı ay tebliğ tarihinden başlar; burada ayrıca hususi senet ve itiraz sırasında imzanın reddedilmiş olması aranır.

Senet altındaki imzayı reddeden borçlu, takibi yapan icra dairesinin yetki çevresi içindeyse, mazeretini önceden bildirip belgelendirmediği takdirde duruşmada bizzat bulunmak zorundadır. İcra dairesinin yetki çevresi dışında ödeme emri tebliğ edilen borçlu ise ancak istinabe yoluyla sorgulanmasına karar verilirse aynı yükümlülüğe girer.

İcra mahkemesi, karşılaştırma imzasıyla veya böyle bir imza yoksa borçluya yazdıracağı yazı ve attıracağı imzayla yapılan karşılaştırma ve incelemeyle ya da diğer delil ve karinelerle reddedilen imzanın borçluya ait olduğu kanaatine varırsa itirazın geçici kaldırılmasına karar verir. Hâkim gerekli görürse bilirkişi incelemesi de yaptırabilir; bu inceleme duruşmanın bir defadan fazla ertelenmesine yol açmayacak biçimde yapılır. Bilirkişi incelemesi her dosyada zorunlu değildir.

İmza karşılaştırmasında Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun bilirkişiye ilişkin hükümleri ile 309 uncu maddesinin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları ve 310, 311 ve 312 nci maddeleri uygulanır.

Duruşmaya gelmeme ve yüzde on para cezası

Borçlu, mazeretini daha önce bildirip belgelendirmeksizin duruşmada hazır bulunmazsa, başka bir yön incelenmeksizin itirazın geçici kaldırılmasına karar verilir. Borçlu, senede dayanan takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına da mahkûm edilir. Bu iki sonuca karar verilebilmesi için hususun davetiyeye yazılmış olması şarttır.

İcra hâkimi imzanın borçluya ait olduğuna karar verirse borçluyu yine takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm eder. Borçlu borçtan kurtulma, menfi tespit veya istirdat davası açarsa infaz dava sonuna kadar ertelenir. Borçlu açtığı davayı kazanırsa ceza kalkar.

Borçlu, inkâr ettiği imzayı kaldırma duruşmasında ve en geç alacaklının senedin aslını ibraz ettiği celsede kabul ederse hakkında para cezası hükmolunmaz ve yargılama giderleri yükletilmez. Kötü niyetle takibe sebebiyet veren borçlu ise yargılama giderlerinden sorumlu olur. Bu kötüniyet sonucu para cezasını değil, yargılama giderlerini ilgilendirir.

Senedin aslı takip talebi sırasında icra dairesine verilmişse ve ödeme emri icra dairesinin yetki çevresi içinde tebliğ edilmişse, geç kabul nedeniyle para cezası ve gider uygulanmamasına ilişkin fıkra hükmü bu borçlu hakkında uygulanmaz. İstisna iki şarta birden bağlıdır.

Geçici kaldırma talebinde tazminat

İtirazın geçici kaldırılması talebi kabul edilirse borçlu, reddedilirse alacaklı, diğer tarafın talebi üzerine yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir. Tazminat talep şartına bağlıdır ve yüzde yirmi alt sınırdır.

Borçlu borçtan kurtulma, menfi tespit veya istirdat davası açarsa ya da alacaklı genel mahkemede dava açarsa bu tazminatın tahsili dava sonuna ertelenir. Daha önce hükmedilen tazminat, dava lehine sonuçlanan taraf bakımından kalkar.

Kredi sözleşmesi ve hesap özeti

Cari hesap veya kısa, orta ve uzun vadeli kredi şeklinde işleyen kredilerde krediyi kullandıran taraf, sözleşmede belirtilen adrese hesap özeti göndermek zorundadır. Gönderim noter aracılığıyla yapılır. Borçlu cari hesapta sözleşmede belirtilen dönemleri, diğer sayılan kredi sözleşmelerinde yazılı faiz tahakkuk dönemlerini takip eden on beş gün içinde gönderilir. Yükümlülük maddede sayılan kredi ilişkileriyle sınırlıdır.

Adres değişikliğinin hüküm doğurması, yurt içindeki yeni adresin noter yoluyla krediyi kullandıran tarafa bildirilmesine bağlıdır. Bu bildirim yapılmazsa tebliğ, hesap özetinin sözleşmedeki eski adrese vardığı tarihe göre belirlenir.

Süresi içinde gönderilen hesap özetinin içeriğine, alındığından itibaren bir ay içinde itiraz etmeyen krediyi kullanan taraf, özetin gerçeğe aykırılığını ancak borcunu ödedikten sonra dava edebilir. Bir aylık süre ve ödeme sonrası dava imkânı, özetin süresi içinde gönderilmiş olmasına bağlıdır.

Kredi sözleşmeleri, bunlarla ilgili süresinde itiraz edilmemiş hesap özetleri, ihtarnameler ve krediyi kullandıran tarafça usulüne uygun düzenlenmiş diğer belge ve makbuzlar, Kanunun 68 inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen belgelerden sayılır. İtiraz etmeyen taraf, hesap özetinin dayandığı belgelerde kendisine izafe edilen imzayı kabul etmiş sayılır. Bu imza hükmü, Kanunun 150/a maddesinin söz konusu olduğu hâllerde de uygulanır.

Kredi hesabının kesilmesine veya borcun ödenmesine ilişkin ihtarnamenin içeriğine itiraz edilmesi, daha önce tebliğ edilip itiraz edilmeyerek kesinleşmiş faiz dönemi hesap özetlerine itiraz edilmemesinin sonuçlarını ortadan kaldırmaz. Önceki dönemlere ilişkin kesinleşmiş özetler hakkında ikinci fıkra hükümleri uygulanır. Korunan sonuç, ihtarnameden önce tebliğ edilip kesinleşmiş özetlere ilişkindir.

İki somut bozma kararı

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2014/16288 K. 2014/18982 sayılı kararında, somut dosyadaki “alacağın temliki, sulh, ibra ve feragat sözleşmesi” başlıklı belgenin karşılıklı edim yüklemediğini, imzasının ikrar edildiğini ve kayıtsız şartsız borç ikrarı niteliğinde olduğunu değerlendirmiştir. Borçlunun itirazını aynı nitelikte belgeyle ispat edemediği gerekçesiyle, itirazın kesin kaldırılması isteminin reddini yerinde görmemiş ve mahkeme kararını bozmuştur. Kararın sonucu bozmadır; bu belgeye ilişkin değerlendirme aynı başlığı taşıyan her sözleşmeye uygulanacak genel bir kural değildir.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2015/23823 K. 2016/235 sayılı kararında da somut 31.10.2014 tarihli ikale sözleşmesinin kayıtsız şartsız belirli bir para borcu ikrarını içerdiğini, imzanın açıkça inkâr edilmediğini ve borcun ödendiğinin aynı nitelikte belgeyle ispatlanamadığını esas almıştır. İtirazın kesin kaldırılması isteminin reddini bu gerekçeyle isabetsiz bularak kararı bozmuştur. Sonuç yine bozmadır ve belirli belge ile itiraz içeriğine bağlıdır.

Her iki kararın sonuç bölümünde, ilamın tebliğinden itibaren on gün içinde karar düzeltme yolunun açık olduğu belirtilmiştir. Bu ibare, anılan kararların sonuç bildirimine aittir.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy