İşverenin Yönetim Hakkının Kapsamı ve Hukuki Dayanağı
İşveren, işin yürütümü ve işçilerin işyerindeki davranışlarına yönelik genel düzenlemeler yapma ve özel talimatlar verme yetkisine sahiptir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 399. maddesi gereğince işçiler, bu talimatlara dürüstlük kurallarının gerektirdiği ölçüde uymakla yükümlüdür. Bu yetki; mevzuata, iş sözleşmesine ve şayet varsa toplu iş sözleşmesine aykırı olmamak kaydıyla işin görülmesini ve işyeri düzenini sağlamayı hedefler.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 399Kaynağı aç
Yönetim Yetkisinin Sınırları ve Temel Haklar
İşverenin yasal düzenlemelerden doğan yönetim hakkı sınırsız bir takdir yetkisi sunmaz. Yönetim hakkının sınırları, işverenin işçiye karşı sahip olduğu borç ve sorumluluklar ile işçinin temel hak ve özgürlükleri tarafından belirlenir.
İşyerinde İletişim Araçlarının Denetlenmesi ve Meşru Nedenler
İşveren, işlerin etkin bir biçimde yürütülmesi, bilgi akışının kontrol edilmesi, işçinin fiillerine bağlı cezai ve hukuki sorumluluktan korunma, verimliliğin ölçülmesi veya güvenlik endişeleri gibi haklı ve meşru sebeplerle çalışanın kullanımına sunduğu iletişim araçlarını denetleyebilir ve kullanıma ilişkin kısıtlamalar getirebilir. Bununla birlikte yönetim ve denetim yetkisi; yalnızca işin yürütülmesi, işyerinin düzeninin ve güvenliğinin sağlanması amacıyla sınırlıdır.
İşverence iletişim araçlarının ve bu araçların içeriklerinin denetlenebilmesi belirli koşulların varlığına bağlıdır. Bu denetim müdahalesinin haklı kılan meşru gerekçelere dayanması, çalışanlara denetim ihtimalinin en azından hukuki dayanağı, amaçları, kapsamı, sonuçları, verilerin işlenme süresi ve veri sahibinin haklarıyla birlikte önceden bildirilmiş olması şarttır. Ayrıca müdahalenin ulaşılmak istenen amaçla ilgili ve bu amacı gerçekleştirmeye elverişli olması, zorunlu bulunması, aynı amaca daha hafif bir yolla ulaşılamaması, amaçla sınırlı ve orantılı kalması ile çatışan menfaatlerin adil bir şekilde dengelenmesi gerekir.
Ön Bilgilendirme Yükümlülüğü ve Kişisel Mesajlaşmaların Denetimi
İşyerinde kullanıma tahsis edilen bilgisayarlar üzerinde iletişimin incelenebileceğine ve kullanım şartlarına dair önceden tam ve açık bir bilgilendirme yapılmadığı takdirde çalışanlarda temel hak ve özgürlüklerinin işyerinde de korunacağı yönünde haklı bir beklenti doğar.
Özel bir şirket çalışanı olup kamu hastanesinde görev yapan başvurucunun uyuşmazlığında, tahsis edilen işyeri bilgisayarında yer alan mesajlaşma programının işyerinin işleyişiyle ilgisinin bulunmadığı ve özel mesajlaşmalar için oluşturulduğu belirlenmiştir. Bilgisayarı inceleme yetkisi ve kapsamı önceden bildirilmeden bu kişisel mesajlaşmaların denetlenmesi ve mahkemelerce anayasal güvenceleri gözeten pozitif yükümlülüklere uygun özenli bir yargılama yapılmaması, Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen özel hayata saygı hakkı ile Anayasa'nın 22. maddesinde düzenlenen haberleşme hürriyetinin ihlali olarak değerlendirilmiştir.
Mesai Takibinde Biyometrik Verilerin Kullanımı ve Kanunilik Şartı
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu çerçevesinde sağlık ve cinsel hayat dışındaki özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesi kanunda açıkça öngörülmüş olmasına veya ilgilinin açık rızasına dayanmalıdır. Açık rızadan söz edilebilmesi için işlenecek kişisel verinin kapsamı, amacı, sınırları ve sonuçları hakkında çalışana önceden yeterli bilgilendirme yapılması aranır. Bu çerçevede söz konusu yöntemlerin, idarenin denetim ve yönetim yetkisi kapsamında meşru bir amaca dayanması, hak ve özgürlüklere daha az müdahale eden elverişli başka bir yolun bulunmaması ve amaçla sınırlı olması koşullarının sağlanması gerektiği belirtilmiştir.
Belediye bünyesinde devlet memuru olarak görev yapan kamu personeline ilişkin uyuşmazlıklarda, personelin parmak izlerini kaydetme ve bu sistemle mesai takibi yapma yetkisi veren açık bir düzenleme bulunmadığı gibi ilgilinin açık rızası da yoksa, müdahale kanunilik şartını karşılamaz. Yasal dayanak ve rıza şartlarının birlikte bulunmadığı bu tür uygulamalar, Anayasa'nın 20. maddesiyle korunan özel hayata saygı hakkı kapsamındaki kişisel verilerin korunmasını isteme hakkının ihlali niteliğini taşır.
İşveren işyerinde tahsis ettiği bilgisayarı sınırsız şekilde denetleyebilir mi?
İşverenin denetim yetkisi sınırsız olmayıp haklı ve meşru nedenlerle işin yürütülmesi, işyerinin düzeni ve güvenliğinin sağlanması amacıyla sınırlıdır. İşyerinde tahsis edilen bilgisayarda iletişimin denetlenebileceğine ve kullanım koşullarına ilişkin önceden tam ve açık bir bilgilendirme yapılmadığı takdirde, çalışanlarda temel hak ve özgürlüklerinin işyerinde de korunacağı yönünde haklı beklenti oluşur.
Belediye çalışanının parmak iziyle mesai takibine tabi tutulması hangi durumda ihlal sayılmıştır?
Belediye bünyesinde görev yapan memurun parmak izini kaydetme ve mesai takip etme yetkisi veren açık bir yasal düzenlemenin bulunmadığı ve ilgilinin açık rızasının da alınmadığı somut olayda, kanunilik şartı sağlanmadığından kişisel verilerin korunmasını isteme hakkının ihlal edildiğine karar verilmiştir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy