Karmaşık Tahkimlerin Hukuki Çerçevesi
Milletlerarası Ticaret Odası (ICC), karmaşık tahkim süreçlerini düzenlemek amacıyla 2012 yılında tahkim kurallarını güncellemiş ve 2017 ICC Kuralları da bu hükümleri muhafaza etmiştir. Karmaşık tahkim mekanizmaları temel olarak üçüncü kişilerin davaya dahil edilmesine ilişkin Madde 7, çok taraflı uyuşmazlıklara ilişkin Madde 8, birden fazla sözleşmeden kaynaklanan taleplerin tek bir davada ileri sürülmesini düzenleyen Madde 9 ve tahkim yargılamalarının birleştirilmesini konu alan Madde 10 hükümleri kapsamında yürütülür.
ICC Kuralları sistematiğinde Madde 7 ve Madde 8 birden fazla tarafın dahil olduğu yargılamaları kapsarken, Madde 9 birden çok sözleşmeye dayanan taleplerin tek bir tahkim yargılamasında ileri sürülmesini konu alır. Madde 10 ise hem çok taraflı tahkime hem de birden fazla sözleşmenin ele alındığı süreçlere uygulanabilmekte ve derdest yargılamaların birleştirilerek uyuşmazlıkların tek bir tahkim içinde çözümlenmesini sağlamaktadır.
Prima Facie Yetki Değerlendirmesi ve Usulü
ICC Kuralları Madde 6(3) ve Madde 6(5) uyarınca, Divan'ın hakem heyetinin yetkisi hakkındaki incelemesi prima facie niteliktedir. Yetki konusundaki nihai karar ise hakem heyeti tarafından verilir. Tahkim sürecinin başında Genel Sekreter, hakem kurulunun prima facie yetkisi konusunda tereddüt görmedikçe dosyayı Divan'a iletmez. Böylece Genel Sekreter, hakem kurulunun yetkisi hakkında olumlu karar vermeye yetkili ilk aşama olmakla birlikte, yetki hakkında olumsuz bir karar veremez.
Divan, hakem heyetinin yetkisi hakkında tamamen kabul veya tamamen ret kararı vermek yerine bazı taraf ve talepler bakımından kabul, diğerleri bakımından ret kararı verme yetkisine sahiptir. 2012 ve 2017 ICC Kuralları Madde 6(4)(ii) düzenlemesi yalnızca birden fazla tahkim anlaşmasının bulunduğu durumlara uygulanır. Tek bir tahkim anlaşması olup birden fazla sözleşme bulunan hallerde Madde 6(4)(ii) şartları aranmayıp sadece Madde 9 uygulanır.
Divan'ın prima facie değerlendirmesinde hakem heyetinin yetkisi hakkında olumsuz karar vermesi halinde tahkim yargılaması devam etmez; yargılama sona erer ve dosya hakem heyetine tevdi edilmez. Madde 6(6) uyarınca hakkında yetkisizlik kararı verilen taraflar, yetkili mahkemeye başvurarak bağlayıcı bir tahkim anlaşmasının varlığı veya yokluğunun tespitini isteyebilir. Madde 6(7) ise tahkim anlaşmasının kapsamı dışında kaldığı tespit edilen taleplerin farklı bir yargılamada ileri sürülebileceğini düzenler.
Tahkim yargılamalarının birleştirilmesine ilişkin Madde 10 hükmü, Madde 6(3) ila 6(7) hükümlerine atıf yapmaz. Bu durum, söz konusu düzenlemenin halihazırda görülmekte olan davalara ve Divan'ın prima facie yetki değerlendirmesinden sonraki bir aşamaya ilişkin olmasından ileri gelir.
Üçüncü Kişilerin Tahkime Dahil Edilmesi Usulü
ICC Kuralları uyarınca üçüncü kişilerin kendi istekleriyle davaya katılması mümkün değildir ve bu kapsamda müdahale yolu kapalıdır. Üçüncü bir kişinin tahkim yargılamasına dahil edilmesi ancak yargılamanın mevcut taraflarından birinin talebiyle gerçekleşir.
ICC tahkiminde üçüncü bir kişi davaya kendiliğinden katılabilir mi?
Hayır, ICC Kuralları uyarınca üçüncü kişilerin kendi istekleriyle davaya katılması mümkün olmayıp üçüncü kişinin davaya dahil edilmesi ancak taraflardan birinin talebiyle gerçekleşir.
ICC Divanının hakem heyeti yetkisine ilişkin incelemesi nihai midir?
Hayır, ICC Kuralları Madde 6(3) ve Madde 6(5) uyarınca Divan'ın yetki incelemesi prima facie nitelikte olup yetki hakkındaki nihai karar hakem heyeti tarafından verilir.
Birden fazla sözleşme ve tek tahkim anlaşmasında hangi kural uygulanır?
Tek bir tahkim anlaşması olup birden fazla sözleşmenin bulunduğu hallerde Madde 6(4)(ii) şartları aranmayıp sadece Madde 9 uygulama alanı bulur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy