ICC Kuralları Madde 8, davacı, davalı veya dâhilî taraf sıfatıyla ikiden fazla tarafın yer aldığı çok taraflı tahkim yargılamalarına uygulanır. Yalnızca bir davacı ile bir davalının bulunduğu uyuşmazlıklarda bu madde işletilmez. Üç alt fıkradan oluşan Madde 8 hükmünün ilk fıkrası çok taraflı davalara ilişkin genel kuralları, ikinci fıkrası ileri sürülecek taleplerin içeriğini, üçüncü fıkrası ise talebi ileri sürme ve talebe cevap verme usulünü belirler.
ICC Kuralları Madde 2 çerçevesinde talep, taraflardan birinin diğer tarafa karşı yönelttiği herhangi bir istemi kapsar. Madde 8 metninde yer alan düzenleme uyarınca çok taraflı tahkimde talep ileri sürmek taraflar açısından bir zorunluluk teşkil etmeyip usuli bir haktır. Ayrıca tarafların birbirleri aleyhine karşı dava açmaları zorunlu değildir; taraflardan biri, o tarafça kendisine karşı herhangi bir talep ileri sürülmese dahi tahkimin diğer bir tarafı aleyhine istemde bulunabilir.
Taraf Sıfatı, Görev Belgesi ve Usul Kuralları
ICC Kuralları Madde 8 kapsamında aleyhine talep yöneltilecek kişilerin tahkim yargılamasında halihazırda taraf sıfatını taşıması zorunludur. Tahkime taraf olmayan bir kimseye karşı talep yöneltilebilmesi için öncelikle ICC Kuralları Madde 7 çerçevesinde bu kişinin davaya dâhil edilmesi gerekir. Bunun yanında Madde 8(1)'in Madde 6(3) ila 6(7) ve Madde 9'a yaptığı atıf gereğince, aleyhine talep ileri sürülecek tarafın Tahkim Divanı tarafından gerçekleştirilecek prima facie incelemesi sonucunda tahkim anlaşmasıyla bağlı tutulması şarttır.
Çok taraflı davalarda taraflar birbirlerine karşı taleplerini Madde 8(1) gereğince görev belgesinin taraflarca ve hakemlerce imzalanmasına veya Divan tarafından onaylanmasına kadar ileri sürebilir. Bu aşamadan sonra yeni bir talep ileri sürülmesi ise ICC Kuralları Madde 23(4) uyarınca hakem kurulunun onayına bağlıdır. Talepler dosyanın hakem kuruluna gönderilmesinden önce sunulacaksa, tahkim talebi ile cevaba dair kurallar koşullara uygun düştüğü ölçüde uygulanır; dosya kurula devredildikten sonra ise uygulanacak usul hakem kurulu tarafından serbestçe tayin edilir.
Birden Fazla Sözleşmeye Dayanan Talepler
ICC Kuralları Madde 9, birden fazla sözleşmeye ve birden fazla tahkim anlaşmasına dayanan taleplerin tek bir tahkim yargılamasında ileri sürülebilmesini mümkün kılar. Bu hüküm taraf, sözleşme ve tahkim anlaşması sayısı bakımından herhangi bir sayı sınırlaması içermez. Söz konusu uyuşmazlıklarda taleplerin aynı tarafça ileri sürülmesi mecburi olmamakla birlikte, hangi talebin hangi tahkim anlaşması kapsamında ileri sürüldüğünün ICC Kuralları Madde 4(3)(e-f) uyarınca açıkça belirtilmesi gerekir.
Birden fazla sözleşmenin bulunmasına rağmen tüm talepler tek bir tahkim anlaşmasına dayanılarak ileri sürülmekteyse, yargılamada yalnızca Madde 9 ile Madde 6(3) ve Madde 6(4)'ün ilk cümlesi uygulama alanı bulur. Bu çerçevede, tek bir tahkim anlaşmasının yer aldığı durumlarda Madde 6(4)(ii) bendinde aranan koşullar incelenmez.
Çoklu Tahkim Anlaşmalarında Uyum ve Divan Değerlendirmesi
Birden fazla tahkim anlaşmasının varlığı durumunda ICC Kuralları Madde 6(4)(ii) iki temel koşul öngörür. İlk şart tahkim anlaşmalarının birbiriyle uyumlu olması, ikinci şart ise tahkimin bütün taraflarının tüm taleplerin tek bir tahkim yargılamasında incelenmesini kararlaştırmış olabileceğine Divan'ın ikna olmasıdır. Bu ikinci koşul bakımından tarafların açık ve kesin bir mutabakata varmış olmaları şart koşulmamış olup, tarafların bu hususu kararlaştırmış olma ihtimalleri Divan değerlendirmesi için yeterli görülür.
Tahkim anlaşmalarının uyumluluk testi kural olarak tahkim yeri, hakem sayısı ve tahkim dili gibi usuli konulara ilişkindir. Sözleşmelerin esasına uygulanacak hukukun farklı olması ise hakemlerin farklı maddi hukuklara göre karar verebilme yetkisi bulunması sebebiyle kural olarak uyumsuzluk teşkil etmez. Bununla birlikte, ikiden fazla tarafın bulunduğu ve taleplerin iki veya daha fazla tahkim anlaşmasına dayandığı hallerde Madde 6(4)(i) ile Madde 6(4)(ii) hükümleri birlikte uygulanır ve Divan incelemesinde bu şartların bir arada bulunması aranır.
Divan, birden fazla tahkim anlaşmasına dayanan taleplerin tek bir yargılamada görülmesi yönündeki iradeyi değerlendirirken ilgili sözleşmelerin aynı hukuki veya ekonomik ilişkiye dair olup olmadığını ve aralarındaki yatay ya da dikey ilişkiyi dikkate alabilir. Öte yandan usuli farklılıklar bulunsa dahi, tarafların kendi aralarında anlaşarak tahkim anlaşmalarındaki uyumsuzlukları her zaman giderebilmeleri mümkündür.
Görev belgesi imzalandıktan sonra yeni bir talep ileri sürülebilir mi?
Görev belgesinin imzalanması veya Divan tarafından onaylanmasının ardından yeni bir talep ileri sürülmesi, ICC Kuralları Madde 23(4) uyarınca hakem kurulunun onayına bağlıdır.
Tahkimde taraf olmayan bir kişiye talep yöneltilebilir mi?
Aleyhine talep ileri sürülecek kişinin halihazırda tahkimin tarafı olması şarttır; taraf sıfatı taşımayan kişilere talep yöneltilebilmesi için öncelikle ICC Kuralları Madde 7 çerçevesinde davaya dâhil edilmeleri gerekir.
Farklı maddi hukuklara tabi sözleşmeler tek tahkimde görülebilir mi?
Sözleşmelerin esasına uygulanacak hukukun farklı olması kural olarak tahkim anlaşmaları arasında bir uyumsuzluk doğurmaz ve hakemler talepleri ilgili maddi hukuklara göre inceleyebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy