Islah, taraflardan her birinin yaptığı usul işlemlerini kısmen veya tamamen düzeltebildiği yoldur. Aynı davada bu yola ancak bir kez başvurulabilir. Uygulamada ıslah harcı denilen ödeme, Harçlar Kanunu'nda bu adla düzenlenmez; karar ve ilam harcının tamamlanması niteliğindedir ve yalnız artırılan miktar üzerinden doğar. Bu çerçevede belirli bir oran veya hesap yöntemi gösterilmez.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 176Kaynağı aç
Islahın konusu ve başvuru sınırı
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 176. maddesinin birinci fıkrası, taraflardan her birine kendi usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah etme imkânı verir. Maddenin ikinci fıkrası, aynı davada bu yola ancak bir kez başvurulabileceğini belirtir.
Islah; dava değerinin, talep konusunun, iddiaların veya savunmanın karşı tarafın rızası aranmaksızın bir defaya mahsus değiştirilmesi ya da artırılması olarak açıklanır. Kurum, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 176 ila 182. maddeleri arasında yer alır.
Talep sonucunun azaltılması veya değişikliğin karşı tarafın rızasıyla yapılması hâlinde ıslah yoluna başvurulması gerekmez.
Islahın zamanı
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 177. maddesinin birinci fıkrasına göre ıslah, tahkikat sona erinceye kadar yapılabilir. Yargıtayın bozma kararından veya bölge adliye mahkemesinin kaldırma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine gönderildiğinde, mahkeme tahkikata ilişkin bir işlem yapmışsa tahkikat bitene kadar ıslah yine yapılabilir. Buna karşılık, bozma kararına uymakla oluşan hukuki durum ortadan kaldırılamaz.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 177Kaynağı aç
Sözlü veya yazılı bildirim
Islah sözlü veya yazılı yapılabilir; karşı tarafın ya da mahkemenin onayına bağlı değildir. Karşı taraf duruşmada hazır değilse veya talep duruşma dışında yapılmışsa, yazılı talep ya da tutanak örneği haber vermek amacıyla karşı tarafa bildirilir.
Tam ve kısmi ıslahta süreler
Davasını tamamen ıslah ettiğini bildiren taraf, bildirimden itibaren bir hafta içinde yeni dava dilekçesini sunmalıdır. Bu dilekçe verilmezse ıslah hakkı kullanılmış sayılır ve yargılamaya ıslah hiç yapılmamış gibi devam edilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 180Kaynağı aç
Kısmen ıslah eden tarafa, ıslah ettiği usul işlemini yapması için bir hafta verilir. İşlem bu süre içinde yapılmazsa ıslah hiç yapılmamış gibi davaya devam edilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 181Kaynağı aç
Islahın usul işlemlerine etkisi
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 179. maddesinin birinci fıkrasına göre ıslah, işlemi yapan tarafın teşmil ettiği noktadan itibaren bütün usul işlemlerinin yapılmamış sayılması sonucunu doğurur.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 179Kaynağı aç
Bu sonuç sınırsız değildir. İkrar, tanık ifadeleri, bilirkişi rapor ve beyanları, keşif ve isticvap tutanakları ıslahla geçersiz kılınamaz. Yeminin teklifi, reddi veya iadesi de yerine getirilmişse ya da henüz yerine getirilmemiş olmakla birlikte karşı taraf ıslahtan önce yerine getireceğini bildirmişse geçersiz kılınamaz.
Islahtan sonra yapılacak tahkikat, bu işlemlerin dikkate alınmasını gerektirmiyorsa söz konusu işlemler de yapılmamış sayılır.
Islahla değiştirilebilen ve değiştirilemeyen hususlar
Islah kapsamında talep ve miktar artırılabilir, eksik bildirilen vakıalar tamamlanabilir ve dava konusu değiştirilebilir. Yeni delil sunulabilir, zamanaşımı def'i de ileri sürülebilir. Tapu iptali ve tescili isteminin maddi ve manevi tazminat istemine dönüştürülmesi buna örnek gösterilebilir.
Islahla maddi hukuk işlemi yapılamaz ve ikinci tanık listesi verilemez. Süresi geçmiş cevap dilekçesi bu yolla geçerli hâle getirilemez; süresi dolmuş itiraz da ileri sürülemez. Feragat, kabul veya sulh gibi usul işlemi olmakla birlikte maddi hakkı etkileyen işlemler değiştirilemez.
Teminat yükümlülüğü
Islah nedeniyle geçersiz kalan işlemlere ait yargılama giderleri ile karşı tarafın uğradığı ve ileride uğrayabileceği zararlar, hâkimin belirleyeceği bir teminatla güvenceye alınır. Bu teminatın bir haftalık süre içinde mahkeme veznesine yatırılması gerekir. Yatırılmaması, ıslahın yapılmamış sayılması sonucunu doğurur. Düzenleme harç oranı veya hesap yöntemi değil, teminat yükümlülüğüdür.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 178Kaynağı aç
Karşı tarafın zararı kesin olarak belirlendikten sonra, vezneye yatırılan teminat eksikse tamamlatılır; fazla ise iade edilir.
Artırılan miktar ve harcın niteliği
Islah sırasında yatırılan harç, karar ve ilam harcının tamamlanması niteliğindedir. Bu nedenle uygulamada kullanılan ıslah harcı adı Harçlar Kanunu'nda doğrudan yer almaz. Yükümlülük yalnız artırılan miktar üzerinden doğar.
Tam yargı davasında miktar artırımı
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 16. maddesinin dördüncü fıkrası, tam yargı davalarında dava dilekçesindeki miktarın süre ve diğer usul kuralları aranmaksızın nihai karara kadar bir defaya mahsus artırılabilmesini düzenler. Artırım harcı ödenerek yapılır. Artırıma ilişkin dilekçe, otuz gün içinde cevap verilebilmesi için karşı tarafa tebliğ edilir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 16Kaynağı aç
Sık sorulan sorular
Islah aynı davada kaç kez yapılabilir?
Aynı davada taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir. Sınır, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 176. maddesinin ikinci fıkrasında yer alır.
Islah en geç hangi ana kadar yapılabilir?
Islah kural olarak tahkikat sona erinceye kadar yapılabilir. Bozma veya kaldırma sonrasında dosya ilk derece mahkemesine gelmiş ve mahkeme tahkikata ilişkin işlem yapmışsa, tahkikat bitene kadar da yapılabilir. Bozmaya uymakla oluşan hukuki durum ise kaldırılamaz.
Tam ıslah bildirilince hangi süre işler?
Bildirimden itibaren bir hafta içinde yeni dava dilekçesi verilmelidir. Verilmezse ıslah hakkı kullanılmış sayılır ve davaya ıslah yapılmamış gibi devam edilir.
Kısmi ıslahta işlem için ne kadar süre vardır?
Kısmen ıslah eden tarafa, ilgili usul işlemini yapması için bir hafta verilir. Süre içinde işlem yapılmazsa ıslah hiç yapılmamış gibi yargılamaya devam edilir.
Islah harcı ayrı bir harç mıdır?
Hayır. Bu ad Harçlar Kanunu'nda doğrudan yer almaz. Ödeme, artırılan miktar üzerinden karar ve ilam harcının tamamlanması niteliğindedir.
Teminat yatırılmazsa ıslah ne olur?
Hâkimin takdir ettiği teminat bir hafta içinde mahkeme veznesine yatırılmazsa ıslah yapılmamış sayılır. Teminat, geçersizleşen işlemlerin yargılama giderleri ile karşı tarafın uğradığı ve uğrayabileceği zararlara yöneliktir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy