İşe İade Davası Sonrası Tazminat Hesaplama Yöntemi

İşe İade Kararı Sonrası Yasal Süreç ve Başvuru Usulü

Feshin geçersizliğine ve işe iadeye karar verildiğinde işveren, işçiyi bir ay içinde işe başlatmakla yükümlüdür. İşçinin bu haklardan yararlanabilmesi için kesinleşen mahkeme veya özel hakem kararının tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak üzere işverene başvurması şarttır. Bu süre hak düşürücü nitelikte olup on iş günü içinde başvuru yapılmadığı takdirde işverence gerçekleştirilen fesih geçerli sayılır ve işveren yalnızca geçerli feshin hukuki sonuçlarıyla sorumlu tutulur.

Süresi içinde başvuran işçinin bir ay içinde işe başlatılması halinde, önceki fesihle birlikte peşin ödenen bildirim süresine ait ücret ile kıdem tazminatı boşta geçen süreye ilişkin ödemelerden mahsup edilir; geriye bir fark kalırsa işçiye ödenir. İşverenin işe başlama davetine rağmen işçinin işe başlamaması durumunda fesih geçerli hale gelir. İşveren işçiyi işe başlatmayacağını sözlü veya eylemli biçimde bildirdiğinde ya da bir aylık yasal sürenin sonunda işçiyi başlatmadığında iş sözleşmesi işverence feshedilmiş kabul edilir.

Boşta Geçen Süre Ücreti ve Sosyal Hakların Hesaplanması

Kararın kesinleşmesine kadar geçen ve çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer hakları ödenir. Bu dört aylık döneme ilişkin alacakların belirlenmesinde temel çıplak ücretle sınırlı kalınmaz; yol, yemek, ikramiye ve yakacak gibi parasal nitelikteki ek kazanımlar ile servis hizmeti benzeri menfaatler de hesaba dahil edilir ve değerlendirme işçi işyerinde fiilen hizmet vermişçesine gerçekleştirilir.

Feshi izleyen ilk dört aylık dönemde emsal işçi ücretlerine zam yapılması veya işyerinde yeni bir toplu iş sözleşmesinin yürürlüğe girmesi halinde, boşta geçen süre ücreti ve bağlı alacak talepleri bu zamlı emsal ücret ile toplu iş sözleşmesi hükümleri gözetilerek belirlenir. 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca işe başlatmama tazminatına, bu tazminatın mahkemece veya özel hakemce belirlenmesine ve en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücret ile diğer haklara ilişkin kanun hükümleri sözleşmeler ile hiçbir suretle değiştirilemez; aksi yöndeki sözleşme hükümleri geçersizdir.

En çok dört aya kadar olan boşta geçen süre ücreti ve diğer haklar işçinin işe iade başvurusunu yaptığı anda muaccel hale gelir. Bu alacağa başvuru tarihinden itibaren bankalarca mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir. Ayrıca dört aylık boşta geçen süre işçinin hizmet kıdemine dahil edildiğinden, bu sürenin Sosyal Güvenlik Kurumuna geriye dönük bildirilerek ilgili prim ödemelerinin yapılması zorunludur.

İşe Başlatmama Tazminatının Hukuki Esasları ve Vergilendirme

İşverence geçerli sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı tespit edilerek feshin geçersizliğine karar verildiğinde, işverenin işçiyi bir ay içinde işe başlatmaması halinde işçiye en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücreti tutarında işe başlatmama tazminatı ödenmesi gerekir. Mahkeme veya özel hakem feshin geçersizliğine karar verdiğinde işçinin işe başlatılmaması halinde ödenecek tazminat miktarını da belirler; 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca işe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süreye ait ücret ve diğer haklar dava tarihindeki ücret esas alınarak parasal olarak hükme bağlanır.

İşe başlatmama tazminatı gelir vergisinden istisna edilmiş olup bu ödemeden yalnızca damga vergisi kesintisi yapılır. Söz konusu tazminata işletilecek yasal faiz ise işe başlama başvurusunda açıkça talep edilmiş olması kaydıyla işçinin fiilen işe başlatılmadığı tarihten itibaren işlemeye başlar.

Feshin Kesinleşmesiyle Kıdem, İhbar ve Yıllık İzin Farkları

İşçinin işe başlatılmaması halinde iş sözleşmesi işe başlatmama tarihi itibarıyla feshedilmiş sayıldığından, boşta geçen dört aylık süre mevcut çalışma süresine eklenir. Kıdem tazminatı, bu ilave süre ile ulaşılan yeni toplam hizmet süresi, işe başlatmama tarihindeki emsal ücret ve o tarihteki kıdem tazminatı tavanı üzerinden yeniden hesaplanır; ilk fesih anında ödenen tutar mahsup edilerek aradaki fark işçiye ödenir.

İşe başlatılmayan işçiye ilk fesihte bildirim süresi tanınmamış veya bildirim süresine ait ücret peşin ödenmemişse bu tutar ayrıca ödenir. İhbar tazminatı hesabında işe başlatmama tarihindeki emsal ücret esas alınırken, eklenen dört aylık sürenin yeni bir ihbar süresi dilimi oluşturup oluşturmadığı incelenir. Benzer şekilde, kıdeme eklenen sürenin yeni bir yıllık izin hakkı doğurması halinde bakiye izin ücreti işe başlatmama tarihindeki emsal ücret üzerinden tespit edilir.

Arabuluculuk Sürecinde İşe İade Anlaşması

Arabuluculuk faaliyeti neticesinde tarafların işçinin işe başlatılması hususunda anlaşmaları durumunda; işe başlatma tarihinin, boşta geçen süreye ait ücret ve diğer hakların parasal miktarının ve işçinin işe başlatılmaması durumunda ödenecek tazminatın parasal miktarının açıkça belirlenmesi zorunludur. Bu unsurların kararlaştırılmaması halinde anlaşma sağlanamamış sayılır. Belirlenen tarihte işçinin işe başlamaması durumunda ise fesih geçerli hale gelir ve işveren sadece bu durumun hukuki sonuçlarından sorumlu olur.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy