İş sözleşmesi belirli ya da belirsiz süreli olsun, işçi kanunda yazılı haklı sebeplerin varlığı durumunda 4857 sayılı İş Kanunu'nun 24. maddesi uyarınca sürenin bitimini veya bildirim süresini beklemeksizin sözleşmeyi derhal ve tek taraflı olarak feshedebilir.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 24Kaynağı aç
Sağlık Sebeplerine Dayalı Haklı Fesih Halleri
4857 sayılı İş Kanunu'nun 24. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, iş sözleşmesinin konusu olan işin yapılması işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli hale gelirse işçi sözleşmeyi haklı nedenle derhal feshedebilir. Bununla birlikte, işçinin sürekli olarak yakından ve doğrudan buluşup görüştüğü işverenin veya başka bir işçinin bulaşıcı veya işçinin işi ile bağdaşmayan bir hastalığa tutulması halinde de işçiye derhal fesih hakkı tanınmıştır.
Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Aykırılık Sebepleri
İş sözleşmesi kurulurken işverenin sözleşmenin esaslı noktalarından biri hakkında yanlış vasıflar veya şartlar göstermek ya da gerçeğe uygun olmayan bilgiler vermek suretiyle işçiyi yanıltması 4857 sayılı İş Kanunu'nun 24. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi uyarınca haklı fesih sebebidir. İşverenin işçinin veya ailesi üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak nitelikte sözler söylemesi, davranışlarda bulunması veya işçiye cinsel tacizde bulunması da işçiye derhal fesih yetkisi verir.
İşverenin işçiye veya aile üyelerine sataşması, gözdağı vermesi, işçiyi kanuna aykırı davranışa kışkırtması veya sürüklemesi, hapsi gerektiren bir suç işlemesi ya da işçi hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ağır isnat ve ithamlarda bulunması haklı fesih nedenleri arasındadır. Ayrıca, işçinin işyerinde başka bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından cinsel tacize uğraması ve durumu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemlerin alınmaması halinde işçi sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir.
İşveren tarafından işçinin ücretinin kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmemesi veya ödenmemesi işçiye haklı nedenle derhal fesih imkânı sağlar. Ücretin parça başına veya iş tutarı üzerinden ödenmesi kararlaştırıldığı hallerde işçiye yapabileceği sayı ve tutardan az iş verilirse, aradaki ücret farkı zaman esasına göre ödenerek eksiklik karşılanmazsa yahut belirlenen çalışma şartları uygulanmazsa işçi fesih yoluna gidebilir.
Zorlayıcı Sebepler ve Haklı Fesih Sayılmayan Durumlar
İşçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler ortaya çıktığı takdirde, 4857 sayılı Kanun'un 24. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca işçi bildirim süresini beklemeksizin iş sözleşmesini feshedebilir.
Buna karşılık, işçinin başka bir iş bulması veya daha iyi ücret, kariyer fırsatı ya da çalışma koşulları sunan bir yere geçmek istemesi tek başına 4857 sayılı Kanun'un 24. maddesi kapsamında haklı bir fesih sebebi sayılmaz. Benzer şekilde, işverenin iflas etmiş olması tek başına her durumda fesih hakkı tanımamakta; iş ilişkisinin fiilen sürüp sürmediği, işin devam edip etmediği ve ücretlerin ödenme durumu değerlendirilmektedir.
Hak Düşürücü Süreler ve Bildirim Usulü
4857 sayılı İş Kanunu'nun 26. maddesi uyarınca, Kanun'un 24. maddesinde yer alan ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı durumlara dayanan fesih yetkisi; karşı tarafın bu eylemleri öğrendiği tarihten itibaren altı iş günü ve her durumda eylemin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl geçtikten sonra işletilemez. Buna karşılık, işçinin haklı feshe dayanak teşkil eden olaydan maddi menfaat temin etmesi halinde bir yıllık hak düşürücü sınır uygulanmaz. Kanun metninde sağlık sorunları ve zorlayıcı nedenlerle yapılacak fesihler için herhangi bir hak düşürücü süre düzenlenmemiştir. Belirtilen yasal süreler dahilinde sözleşmeyi fesheden işçinin tazminat hakları ise korunur.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 26Kaynağı aç
Kanunda haklı nedenle fesih bildirimi için zorunlu bir şekil şartı düzenlenmemiş olsa da, fesih gerekçesinin açıkça belirtilmesi ve bildirimin yazılı olarak yapılması olası uyuşmazlıklarda ispat kolaylığı sağlar. Bu kapsamda bildirimin noter aracılığıyla yapılması veya işverence imza karşılığı teslim alınması tercih edilen yöntemlerdendir.
Haklı Feshin İhbar ve Kıdem Tazminatına Etkisi
Haklı nedenle fesihte sözleşme derhal sona erdiğinden, iş sözleşmesini haklı sebeple sonlandıran işçi bildirim süresine uymak zorunda değildir ve ihbar tazminatı sorumluluğu doğmaz. Aynı şekilde, işçi haklı sebeple ayrıldığı için işveren de işçiden ihbar tazminatı talep edemez.
Kıdem tazminatına hak kazanabilmek için işçinin en az bir yıl çalışmış olması gerekir. 1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca işçinin kıdemi; hizmet akdi devam etmiş veya fasılalarla yeniden yapılmış olsun, aynı işverenin bir veya değişik işyerlerindeki süreleri ile işyeri devirlerinde geçen toplam süreler esas alınarak hesaplanır. İşçiye daha önce yapılan avans veya kısmi ödemeler kıdem tazminatından mahsup edilir.
1475 sayılı İŞ KANUNU m. 14Kaynağı aç
Kıdem tazminatı hesabında işçinin son aldığı çıplak ücrete ilaveten yol, yemek ve prim gibi süreklilik arz eden para ve para ile ölçülmesi mümkün akdi ve kanuni menfaatleri kapsayan giydirilmiş brüt ücret dikkate alınır. Her tam hizmet yılı için 30 günlük brüt ücret tutarında kıdem tazminatı ödenir. Belirlenen bu yıllık miktar, en yüksek Devlet memuruna ödenecek azami emeklilik ikramiyesi tavanını aşamaz. Kıdem tazminatının zamanında ödenmemesi sebebiyle açılan davada hâkim, gecikme süresi için mevduata uygulanan en yüksek faizin ödenmesine hükmeder.
Diğer İşçilik Alacakları ve Uyuşmazlık Çözümü
Sözleşmeyi haklı nedenle fesheden işçi, kıdem tazminatının yanı sıra ödenmemiş ücret, fazla çalışma, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri ile hak kazanıp kullanmadığı yıllık izin ücretlerini de talep edebilir. Ayrıca 1475 sayılı Kanun'un 14. maddesi uyarınca askerlik görevi nedeniyle ayrılan erkek işçiler ile evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde işten ayrılan kadın işçiler de kıdem tazminatı talep etme hakkına sahiptir.
Kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacaklarının tahsili amacıyla iş mahkemesinde dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuk sürecinin tamamlanmış olması şarttır. Arabuluculuk görüşmelerinde taraflar arasında uzlaşma sağlanamaması durumunda, arabuluculuk son tutanağı ile birlikte iş mahkemesinde dava açılabilir.
Yeni bir iş teklifi almak haklı nedenle fesih hakkı verir mi?
Hayır, işçinin başka bir işe geçmek istemesi ya da daha avantajlı koşullar bulması 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında tek başına haklı fesih nedeni sayılmaz.
Haklı nedenle işten ayrılan işçi ihbar tazminatı ödemek zorunda mıdır?
Hayır, iş sözleşmesini haklı nedenle fesheden işçi bildirim süresine uymak zorunda olmadığı gibi işverene ihbar tazminatı ödemez ve işveren de bu tazminatı talep edemez.
Haklı nedenle fesihte 6 iş günü kuralı hangi hallerde uygulanır?
4857 sayılı İş Kanunu'nun 26. maddesi uyarınca 6 iş günü ve 1 yıllık hak düşürücü süreler ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallere dayalı fesihlerde uygulanır; işçinin olaydan maddi çıkar sağlaması durumunda 1 yıllık sınır aranmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy