İşçi ile İşveren Arasında Rekabet Yasağı Nedir?

İşçi ile işveren arasındaki rekabet yasağı, iş ilişkisi sürerken ve sözleşme sona erdikten sonra aynı hükümlere tabi değildir. İlişki devam ederken işçi, sadakat borcuna aykırı olarak ücret karşılığında üçüncü kişiye hizmet edemez ve özellikle kendi işvereniyle rekabete girişemez. Sözleşmenin bitiminden sonra rekabetten kaçınma ise fiil ehliyetine sahip işçinin bunu yazılı olarak üstlenmesine ve kanundaki geçerlilik, kapsam ve süre sınırlarına bağlıdır.

İş ilişkisi devam ederken rekabet

Türk Borçlar Kanunu’nun 396. maddesi, hizmet ilişkisi sürdüğü sürece sadakat borcunu rekabet yönünden de düzenler. İşçi bu süre içinde sadakat borcuna aykırı biçimde bir ücret karşılığında üçüncü kişiye hizmette bulunamaz. Aynı hüküm, işçinin özellikle kendi işvereniyle rekabete girmesini de yasaklar. Bu sonuç, sözleşme bittikten sonra ayrıca üstlenilecek rekabet yasağı kaydından bağımsızdır.

Aynı madde, işçinin işi görürken öğrendiği bilgileri de korur. Özellikle üretim ve iş sırları, hizmet ilişkisi devam ederken işçinin kendi yararına kullanamayacağı ve başkalarına açıklayamayacağı bilgilerdir. İşverenin haklı menfaatinin korunması için gerekli olduğu ölçüde sır saklama, ilişki bittikten sonra da devam eder. Bu yükümlülük rekabet yasağının yerini tutmaz; bitimden sonraki etkisi haklı menfaatin gerektirdiği ölçüyle sınırlıdır.

Sözleşme bittikten sonra yazılı üstlenme

Türk Borçlar Kanunu’nun 444. maddesi, fiil ehliyetine sahip işçiye, sözleşme sona erdikten sonra işverenle herhangi bir biçimde rekabet etmekten kaçınmayı yazılı olarak üstlenme imkânı tanır. Bu üstlenme özellikle kendi hesabına rakip bir işletme açmamayı, başka bir rakip işletmede çalışmamayı ve bunlar dışında rakip işletmeyle başka türden bir menfaat ilişkisine girmemeyi kapsayabilir.

Rekabet yasağı kaydının geçerliliği iki şartın birlikte bulunmasına bağlıdır. Hizmet ilişkisi, işçiye müşteri çevresi, üretim sırları ya da işverenin yaptığı işler hakkında bilgi edinme imkânı sağlamış olmalıdır. Bunun yanında, bu bilgilerin kullanılmasının işverenin önemli bir zararına sebep olacak nitelikte olması gerekir. Kanundaki şartlardan biri eksikse rekabet yasağı kaydı geçerli olmaz.

Yer, zaman ve iş türü sınırı

Türk Borçlar Kanunu’nun 445. maddesi, yasağın yerini, zamanını ve kapsadığı işleri birlikte sınırlar. Sınırlama, işçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı bir tehlikeye düşürecek ölçüde uygun olmayan bir içerik taşıyamaz. Süre yönünden düzen, özel durum ve koşullar dışında iki yılı aşmamaktır. Bu özel durum ve koşulların nelerden ibaret olduğu hükümde tek tek açıklanmaz.

Yasak aşırı nitelikteyse hâkim, bütün durum ve koşulları serbestçe değerlendirerek yasağı kapsam veya süre bakımından sınırlayabilir. İşveren bir karşı edim üstlenmişse hâkim bunu da hakkaniyete uygun biçimde gözetir. Karşı edim bu değerlendirmede dikkate alınan bir unsurdur; madde onu yasağın kurulabilmesi için zorunlu bir şart hâline getirmez.

Aykırılığın sonuçları

Türk Borçlar Kanunu’nun 446. maddesine göre rekabet yasağına aykırı davranan işçi, bu davranışın sonucu olarak işverenin uğradığı bütün zararları gidermekle yükümlüdür. Hüküm, zararın hangi kalemlerden oluşacağını ve nasıl hesaplanacağını ayrıca göstermez.

Aykırılık bir ceza koşuluna bağlanmışsa ve sözleşmede aksine bir hüküm yoksa işçi, öngörülen miktarı ödeyerek rekabet yasağına ilişkin borcundan kurtulabilir. Ödeme bu şartla borçtan kurtulma sonucu doğurur. İşçi yine de ödenen miktarı aşan zararı gidermek zorundadır.

İşveren, ceza koşulunun ve doğabilecek ek zararın ödenmesi dışında, aykırı davranışa son verilmesini de isteyebilir. Bu istem için son verme imkânının sözleşmede yazılı ve açıkça saklı tutulması gerekir. Ayrıca işverenin ihlal edilen veya tehdit altındaki menfaatlerinin önemi ile işçinin davranışı, istemi haklı göstermelidir. İki şart birlikte aranır.

Yasağın sona ermesi

Türk Borçlar Kanunu’nun 447. maddesi, işverenin yasağı sürdürmekte gerçek bir yararının olmadığının belirlenmesi hâlinde rekabet yasağının sona ereceğini düzenler. Hüküm, gerçek yararın kalktığı hâlleri ayrıca listelemez.

Sözleşmenin sona erme biçimi de yasağın akıbetini etkiler. Sözleşme haklı bir sebep olmaksızın işveren tarafından feshedilirse rekabet yasağı sona erer. Aynı sonuç, sözleşmenin işverene yüklenebilen bir nedenle işçi tarafından feshedilmesi hâlinde de doğar.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy