İş Kazası Bildirimi Şartları ve İşçi Hakları

İş Kazasının Tanımı ve Kanuni Unsurları

İş kazası; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, sigortalıyı hemen ya da sonradan bedenen veya ruhen engelli hâle getiren olaydır. Kavram, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13. maddesi ile 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 3. maddesinde düzenlenmiştir.

Bir olayın iş kazası sayılabilmesi için dört unsurun birlikte gerçekleşmesi gerekir: Kazaya uğrayanın sigortalı olması, olayın kanunda öngörülen yer ve zaman hallerinden birinde vuku bulması, bedensel ya da ruhsal bir zararın doğması ve meydana gelen kaza ile doğan zarar arasında nedensellik bağının bulunması şarttır.

5510 sayılı Kanun'un 13. maddesinin birinci fıkrası uyarınca iş kazası; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, sigortalının kendi adına ve hesabına bağımsız çalışması halinde yürütmekte olduğu iş nedeniyle, görevli olarak işyeri dışına gönderilmesi sebebiyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, 4/1-a bendi kapsamındaki emziren kadının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarında veya işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi esnasında meydana gelen olayları kapsar.

5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 13Kaynağı aç

MADDE 13- İş kazası;
a) Sigortalının işyerinde
bulunduğu sırada,
b) (Değişik: 17/4/2008-5754/8
md.) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle
sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,
c) Bir işverene bağlı olarak
çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi
nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
d) (Değişik: 17/4/2008-5754/8
md.) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının
(a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna
süt vermek için ayrılan zamanlarda,
e) Sigortalıların, işverence
sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında,
meydana gelen ve sigortalıyı
hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır.[25]
İş kazasının 4 üncü maddenin
birinci fıkrasının;
a) (a) bendi ile 5 inci madde
kapsamında bulunan sigortalılar bakımından bunları çalıştıran işveren tarafından,
o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal ve Kuruma da en geç kazadan sonraki üç
işgünü içinde,
b) (b) bendi kapsamında bulunan
sigortalı bakımından kendisi tarafından, bir ayı geçmemek şartıyla rahatsızlığının
bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonra üç işgünü içinde,
c) (Mülga: 17/4/2008-5754/8
md.)
(Değişik paragraf: 17/4/2008-5754/8
md.) iş kazası
ve meslek hastalığı bildirgesi ile doğrudan ya da taahhütlü posta ile Kuruma bildirilmesi
zorunludur. Bu fıkranın (a) bendinde belirtilen süre, iş kazasının işverenin kontrolü
dışındaki yerlerde meydana gelmesi halinde, iş kazasının öğrenildiği tarihten itibaren
başlar.
Kuruma bildirilen olayın iş
kazası sayılıp sayılmayacağı hakkında bir karara varılabilmesi için gerektiğinde,
Kurumun denetim ve kontrol ile yetkilendirilen memurları tarafından veya Bakanlık
iş müfettişleri vasıtasıyla soruşturma yapılabilir. Bu soruşturma sonunda yazılı
olarak bildirilen hususların gerçeğe uymadığı ve olayın iş kazası olmadığı anlaşılırsa,
Kurumca bu olay için yersiz olarak yapılmış bulunan ödemeler, ödemenin yapıldığı
tarihten itibaren gerçeğe aykırı bildirimde bulunanlardan, 96 ncı madde hükmüne
göre tahsil edilir.
İş kazası ve meslek hastalığı
bildirgesinin şekli ve içeriği, verilme usûlü ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin
usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Meslek hastalığının tanımı,
bildirilmesi ve soruşturulması

Kolluğa ve Sosyal Güvenlik Kurumuna Bildirim Usulü

İş kazası meydana geldiğinde işverenin o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal bildirimde bulunma yükümlülüğü vardır. Bu bildirim kolluk birimlerine sözlü veya yazılı olarak yapılabilir.

İş kazasının işveren tarafından kazadan sonraki en geç üç işgünü içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmesi zorunludur. İş kazasının işverenin kontrolü dışındaki yerlerde meydana gelmesi halinde üç işgünlük bildirim süresi, iş kazasının öğrenildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Bildirimin yasal süresinde yapılmaması durumunda işverene idari para cezası kesilir.

Bağımsız çalışan 4/1-b kapsamındaki sigortalılar ise iş kazası bildirimini bizzat kendileri yerine getirir. Bu bildirim, bir ayı geçmemek şartıyla rahatsızlığın bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonraki üç işgünü içinde yapılmalıdır.

İş kazası bildiriminin iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesi ile doğrudan ya da taahhütlü posta yoluyla Kuruma yapılması zorunludur. Elektronik ortamda yapılacak bildirimler 4A kapsamındaki sigortalılar açısından e-Devlet ve SGK e-bildirge sistemi üzerinden yürütülebilir; yazılı bildirim ise bildirim formunun Kuruma elden verilmesi veya taahhütlü posta yoluyla ulaştırılmasıyla gerçekleşir. Bildirgenin şekli, içeriği ve verilme usulü Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir.

İş kazası gerçekleştiğinde iş kazası tutanağının hazırlanması zorunludur. Tutanağı düzenleme yükümlülüğü işveren veya işveren vekiline aittir. Kaza vuku bulmasına rağmen tutanak düzenlenmemesi durumunda Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından işveren aleyhine idari para cezası tatbik edilir.

Kuruma bildirilen olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı hakkında gerektiğinde Kurumun denetim ve kontrol ile yetkilendirilen memurları veya Bakanlık iş müfettişleri tarafından soruşturma yapılabilir. Yazılı olarak bildirilen hususların gerçeğe uymadığı ve olayın iş kazası olmadığı anlaşılırsa, bu olay için yersiz yapılmış ödemeler, ödemenin yapıldığı tarihten itibaren gerçeğe aykırı bildirimde bulunanlardan 5510 sayılı Kanun'un 96. maddesine göre tahsil edilir. Kasıtlı veya kusurlu davranışlardan doğmuş yersiz ödemelerde, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler, bu ödemelerin yapıldığı tarihlerden itibaren kanunî faiziyle birlikte geri alınır.

5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 96Kaynağı aç

MADDE 96- Kurumca işverenlere, sigortalılara, isteğe
bağlı sigortalılara gelir veya aylık almakta olanlara ve bunların hak sahiplerine,
genel sağlık sigortalılarına ve bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilere, fazla
veya yersiz olarak yapıldığı tespit edilen bu Kanun kapsamındaki her türlü ödemeler;
a) Kasıtlı veya kusurlu davranışlarından
doğmuşsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede
yapılan ödemeler, bu ödemelerin yapıldığı tarihlerden,
b) Kurumun hatalı işlemlerinden
kaynaklanmışsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık
sürede yapılan ödemeler toplamı, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren yirmidört
ay içinde yapılacak ödemelerde faizsiz, yirmidört aylık sürenin dolduğu tarihten
sonra yapılacak ödemelerde ise bu süre sonundan,[176]
itibaren hesaplanacak olan
kanunî faizi ile birlikte, ilgililerin Kurumdan alacağı varsa bu alacaklarından
mahsup edilir, alacakları yoksa genel hükümlere göre geri alınır.
Alacakların
yersiz ödemelere mahsubu, en eski borçtan başlanarak borç aslına yapılır, kanunî
faiz kalan borca uygulanır. Bu hüküm ilgili hak sahiplerinin muvafakat etmeleri
kaydıyla, aynı dosyadan diğer bir hak sahibine yapılan yersiz ödemelere mahsubunda
da uygulanır.
Yersiz ödemenin gelir ve aylıklardan
kesilmesinde, kesintinin başlayacağı ödeme dönemi başı itibarıyla kanunî faizi ile
birlikte hesaplanan borç tutarı, gelir ve aylıktan % 25 oranında kesilmek suretiyle
uygulanır.
Yersiz ödemelerin tespiti
ile geri alınmasına ve bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar, Kurum
tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Zamanaşımı, hakkın düşmesi
ve avans

İşverenin Gözetme Borcu ve Doğabilecek Hukuki Sorumluluklar

İşverenin çalışanların sağlığını koruma ve güvenliğini sağlama kapsamındaki gözetme borcu genel olarak önleme, bilgilendirme ve eğitme yükümlülüklerinden oluşur. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerine aykırı davranması idari para cezası yaptırımı doğurabileceği gibi, kazanın ölüm veya yaralanmayla sonuçlanması halinde hukuki tazminat sorumluluğu ile Türk Ceza Kanunu hükümleri uyarınca taksirle öldürme veya taksirle yaralama suçlarından cezai sorumluluk doğurabilir.

İş Kazasında Sağlanan Sosyal Güvenlik Hakları ve Ödenekler

İş kazası sigortasından sağlanan haklardan ve ödeneklerden yararlanabilmek için sigortalı adına herhangi bir asgari prim ödeme gün sayısı koşulu aranmaz.

İş kazası geçiren sigortalıya istirahat süresince geçici iş göremezlik ödeneği tahsis edilir. Bu ödenek tutarı yatarak tedavilerde sigortalının günlük kazancının yarısı, ayakta tedavilerde ise günlük kazancının üçte ikisi üzerinden belirlenir.

Geçici iş göremezlik rapor ücreti, işverenin raporu Kuruma bildirmesinden itibaren en geç 15 gün içinde sigortalının PTT veya e-Devlet üzerinden tanımlanan banka hesabına aktarılır. Hesaba yatırılan bu tutarın iki ay içerisinde hak sahibi tarafından alınması gerekir.

Kaza neticesinde sigortalıda kalıcı güç kaybı meydana gelmesi halinde sürekli iş göremezlik geliri için meslekte kazanma gücü kaybının en az yüzde 10 olması aranır. Buna karşılık sigortalının çalışma gücü kaybının en az yüzde 60 oranında gerçekleşmesi durumunda malullük aylığı şartları değerlendirilir.

İş kazasının SGK'ya bildirim süresi ne kadardır?

İş kazasının işveren tarafından kazadan sonraki en geç üç işgünü içinde bildirilmesi zorunludur; kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde olmuşsa bu süre kazanın öğrenildiği tarihten itibaren başlar.

Bağ-Kur sigortalıları iş kazası bildirimini nasıl yapar?

Kanunun 4/1-b bendi kapsamındaki sigortalılar iş kazası bildirimini bizzat kendileri, bir ayı geçmemek koşuluyla rahatsızlığın bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonraki üç işgünü içinde yapmalıdır.

İş kazası ödeneği almak için prim günü şartı var mıdır?

İş kazası sigortasından sağlanan hak ve ödeneklerden yararlanmak için mevzuatta herhangi bir asgari prim ödeme gün sayısı aranmaz.

Geçici iş göremezlik ödeneği hangi oranda verilir?

İş kazası nedeniyle verilen geçici iş göremezlik ödeneği, yatarak tedavilerde günlük kazancın yarısı, ayakta tedavilerde ise günlük kazancın üçte ikisi tutarındadır.

Sürekli iş göremezlik geliri için hangi kayıp oranı aranır?

Sürekli iş göremezlik geliri bağlanabilmesi için meslekte kazanma gücü kaybının en az yüzde 10 olması gerekirken, malullük aylığı için çalışma gücü kaybının en az yüzde 60 olması aranır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

İş hukuku İşçi hakları