İş Kanunu Kapsamında Yıllık İzin Süreleri ve Kullanım Şartları

Yıllık ücretli izin hakkı, işçinin işyerinde işe başladığı tarihten itibaren deneme süresi de dahil olmak üzere en az bir tam yıl çalışmış olması şartıyla kazanılır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 53. maddesi gereğince, çalışma süresi bir yılı doldurmayan işçiler için kanuni yıllık izin hakkı doğmaz; örneğin altı aylık bir çalışmada yıllık izin talep edilemez. Temel bir dinlenme hakkı niteliğindeki yıllık ücretli izinden feragat edilmesi hukuken geçersizdir ve işçinin bu haktan peşinen vazgeçmesi yasal olarak mümkün değildir. Bununla birlikte, işverenin yasal bir zorunluluğu bulunmasa dahi taraflar karşılıklı anlaşarak doğmamış izin hakkını avans izin şeklinde kullandırabilirler.

Hizmet Süresine Göre Temel Yıllık İzin Süreleri

İşçilere tanınacak asgari yıllık ücretli izin süreleri, işyerindeki kıdem basamaklarına göre belirlenmiştir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 53. maddesi uyarınca işyerindeki hizmet süresi bir yıldan beş yıla kadar olan işçilere (beş yıl dahil) yılda en az 14 gün, beş yıldan fazla olup onbeş yıldan az olan işçilere en az 20 gün, onbeş yıl (dahil) ve daha fazla olan işçilere ise en az 26 gün yıllık ücretli izin verilmesi zorunludur. Kanunda öngörülen bu süreler asgari sınırlar niteliğinde olup bireysel iş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile işçi lehine artırılabilir.

Yaşa ve İşin Ağırlığına Göre Belirlenen Özel İzin Süreleri

Kanun koyucu çalışanların yaş durumlarını ve yürütülen işin fiziki niteliklerini dikkate alarak bazı özel koruyucu düzenlemeler öngörmüştür. Onsekiz ve daha küçük yaştaki işçiler ile elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi, kıdemleri ne olursa olsun 20 günden az olamaz. Bu doğrultuda söz konusu yaş gruplarındaki çalışanlar, işyerinde bir ila beş yıl arasında bir çalışma süresine sahip bulunsalar dahi 20 gün izin hakkı elde ederler. Yeraltı işlerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izin süreleri ise kanunda belirlenen kıdem basamaklarına dörder gün ilave edilmek suretiyle uygulanır.

Yıllık İznin Kullanılması, Bölünme Şartları ve İşveren Yetkisi

4857 sayılı İş Kanunu'nun 56. maddesi gereğince yıllık ücretli iznin işveren tarafından bölünmemesi ve kural olarak kesintisiz biçimde kullandırılması esastır. Ancak tarafların karşılıklı anlaşması koşuluyla yıllık izin süreleri, bir bölümü on günden aşağı olmamak kaydıyla parçalar halinde kullanılabilir. İznin yıl içinde hangi tarihler arasında kullanılacağını belirleme yönetim yetkisi kural olarak işverendedir; taraflar bu zamanlamayı uzlaşma yoluyla da kararlaştırabilirler. İşçi yıllık izin talebini izne başlamak istediği tarihten en az bir ay önce yazılı bildirimle işverene iletmelidir. İşveren birikmiş izinlerin eritilmesi veya gelecekteki yoğun çalışma dönemlerinin gerektirdiği işletme ihtiyaçları doğrultusunda keyfi olmamak şartıyla işçiyi resen yıllık izne çıkarma yetkisine sahiptir.

Tatil Günleri, Yol İzni ve Diğer İzinlerin Mahsup Edilememesi

Yıllık ücretli izin günlerinin tespitinde, izin dönemine rastlayan ulusal bayram, genel tatil ve hafta tatili günleri izin süresinden sayılmaz ve bu günler izin süresine ilave edilir. Bunun yanı sıra yıl içinde işçiye mazeret, dinlenme veya hastalık gibi nedenlerle verilmiş bulunan ücretli ya da ücretsiz diğer izinler hiçbir surette yıllık izin süresinden mahsup edilemez; yıllık izin tüm bu izinlerden tamamen bağımsız olarak verilir.

Yıllık iznini işyerinin bulunduğu il veya bölge dışında geçireceğini belgeleyen işçilere, yazılı talepte bulunmaları halinde gidiş ve dönüş sürelerini karşılamak üzere toplam dört güne kadar ücretsiz yol izni verilmesi işveren bakımından kanuni bir zorunluluktur.

Alt İşveren İşçilerinin Yıllık İzin Hakları ve Kayıt Belgesi Tutma Yükümlülüğü

İşveren, işyerinde istihdam ettiği işçilerin yıllık izin haklarını gösteren bir izin kayıt belgesi düzenlemek ve muhafaza etmekle yükümlüdür. Alt işvereni değiştiği halde aynı asıl işverene ait işyerinde aralıksız çalışmasını sürdüren alt işveren işçilerinin yıllık izin süreleri, aynı işyerinde geçirdikleri toplam hizmet süreleri birleştirilerek hesaplanır. Asıl işveren, alt işveren nezdinde çalışan işçilerin izin haklarının usulüne uygun şekilde kullanılmasını denetlemek ve ilgili yıl içinde kullandırılmasını temin etmekle; alt işveren ise tuttuğu izin kayıt belgelerinin bir nüshasını asıl işverene teslim etmekle yükümlüdür.

İzin Dönemi Ücreti, İznin Devri ve Sözleşmenin Sona Ermesi

Yıllık izin dönemi boyunca işçinin ücretinden herhangi bir kesinti yapılamaz; işveren izin süresine ait normal çalışma karşılığı ücreti işçi izne ayrılmadan önce peşin olarak ödemek ya da avans şeklinde vermek zorundadır. İlgili çalışma yılında fiilen kullanılmayan yıllık izin hakkı yanmaz, hukuki varlığını koruyarak müteakip çalışma yıllarına devreder. İş sözleşmesi devam ettiği müddetçe yıllık izin süresinin nakdi ücrete dönüştürülmesi kural olarak yasaktır.

İş sözleşmesinin herhangi bir sebeple sona ermesi halinde, işçinin hak edip de kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücret, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden hesaplanarak kendisine veya vefatı halinde hak sahiplerine ödenir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 59. maddesi gereğince bu izin ücreti alacağında zamanaşımı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar; 4857 sayılı İş Kanunu'nun Ek 3. maddesi uyarınca yıllık izin ücretinin tabi olduğu kanuni zamanaşımı süresi ise beş yıldır. İşverenin yıllık izni kullandırmaktan imtina etmesi işçi açısından iş sözleşmesini haklı nedenle derhal fesih yetkisi doğurur ve işçi bu feshin sonucunda kıdem tazminatı ile ödenmeyen izin alacaklarını talep edebilir.

İş sözleşmesinin işveren tarafından feshedilmesi halinde, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 59. maddesi gereğince bildirim süreleri ile işçiye verilmesi zorunludur bulunan yeni iş arama izinleri yıllık ücretli izin süreleri ile iç içe giremez. Bu kanuni engel doğrultusunda, ihbar öneli süresi içerisinde işçiye yıllık izin kullandırılması ve geçen izin günlerinin ihbar bildirim süresinden mahsup edilmesi hukuken mümkün değildir.

Kısmi Süreli ve Mevsimlik Çalışanların İzin Rejimi

Kısmi süreli iş sözleşmesiyle istihdam edilen çalışanlar, yıllık ücretli izin hakkından tam süreli çalışanlarla eşit esaslara göre yararlanırlar ve farklı bir işleme tabi tutulamazlar. Buna karşılık nitelikleri icabı bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışan işçiler hakkında 4857 sayılı İş Kanunu'nun yıllık izin hükümleri uygulanmaz. Ancak mevsimlik çalışanlara bireysel iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi hükümleriyle yıllık izin tanınması hukuken geçerlidir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy