İpotekli Takipte İtiraz, Haciz ve Menfi Tespit

İpotekle ilgili takipte ödeme emrine itiraz, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 150. maddesinde tebliğden itibaren yedi günle sınırlıdır ve rehin hakkı bu itirazın konusu yapılamaz. Borçlu, takip öncesinde veya sırasında menfi tespit davası açabilir.

İpotekli takipte ödeme emrine itiraz

150. madde, borçlu veya üçüncü kişiye ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz imkânı tanır. Süre tebliğden işlemeye başlar ve her iki kişi grubu için aynıdır. Bu madde kesiti itirazın nasıl inceleneceğini ayrıca düzenlemez.

Aynı maddede rehin hakkının itiraz konusu yapılamayacağı ayrıca belirtilir. Bu sınır, maddede düzenlenen itiraza ilişkindir. Rehin hakkına yöneltilen itiraz kabul edilmez; yedi günlük itiraz imkânı bunun dışında bütünüyle ortadan kalkmış sayılmaz.

İpoteğin iptali hakkında dava açılırsa 72. madde hükümleri kıyasen uygulanır. 72. madde menfi tespit ve istirdat davalarına ilişkin kuralları içerir. Kıyasın hangi şartlarla ve hangi sonuçlarla işleyeceği 150. maddenin bu kesitinde ayrıca açıklanmaz.

Vadesi gelmiş ipotekli alacakta tebligat

153. madde, ipotekle teminat altına alınmış ve vadesi gelmiş alacak için bir başvuru yolu düzenler. Borçlu, alacaklının gaip ve yerleşim yerinin meçhul olduğunu ya da borcu almaktan ve ipoteği çözmekten kaçındığını icra dairesine bildirirse, icra dairesi alacaklıya usulüne göre tebligat yapar. Tebligat, alacaklının on beş gün içinde daireye gelerek parayı almasını ve ipoteği çözmesini ister.

Bildirimlerden biri yeterlidir: alacaklının gaip olması ve yerleşim yerinin bilinmemesi veya borcu alıp ipoteği çözmekten kaçınması. Alacağın ipotekle teminat altına alınmış olması ve vadesinin gelmiş olması da aranır. Hüküm, bu şartlar bulunmadan her ipotekli alacakta kendiliğinden işleyen bir işlem değildir.

Alacaklı on beş gün içinde gelmezse veya gelip kanunen geçerli bir sebep göstermeden parayı almaktan ve ipoteği çözmekten kaçınırsa, borçlu borcunu icra dairesine tamamen yatırabilir. Bu takdirde icra mahkemesi, yatırılan paranın alacaklı adına hıfzına ve ipotek kaydının terkinine karar verir.

Vadesi gelmeyen borcun, ipotek senedine göre işlemiş ve işleyecek bütün faizleriyle birlikte ödenmesini üstlenen borçlu hakkında da 153. maddedeki hüküm uygulanır.

Haczin istenmesi ve bir yıllık süre

78. maddeye göre alacaklı, ödeme emrindeki süre geçtikten sonra haciz konulmasını isteyebilir. Borçlu itiraz etmişse itirazın kaldırılması da gerekir. İtiraz yoksa ayrıca itirazın kaldırılması aranmaz. Bu aşamada alacaklı mal beyanını beklemeden haciz isteyebilir.

Haciz isteme hakkı, ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren bir yıl geçmekle düşer. Sürenin başlangıcı haciz talebinin tarihi değil, ödeme emrinin tebliğ tarihidir. Talep kanuni süre içinde yapılmazsa dosya işlemden kaldırılır.

Bir yıllık süreye bazı süreler katılmaz. İtiraz veya dava varsa, bunların meydana gelmesinden hükmün kesinleşmesine kadar geçen süre hesaba katılmaz. Alacaklı ile borçlunun icra dairesinde taksit sözleşmesi yapması hâlinde de sözleşmenin ihlaline kadar geçen süre bir yıllık süreye katılmaz.

Haciz talebi geri alındıktan sonra kanuni süre içinde yenilenmezse dosya işlemden kaldırılır. Yeniden haciz istemek, alacaklının yenileme talebinin borçluya tebliğine bağlıdır.

Elektronik ortamda sorgulama ve haciz

Alacaklı, haciz talebinde bulunmaksızın Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi ve bu sisteme entegre bilişim sistemleri üzerinden borçlunun mal, hak veya alacağını sorgulayabilir. Sistem, varsa bunların mahiyetini ve detayını bildirir. Sorgulama, kendiliğinden haciz anlamına gelmez; haciz ayrıca sistem üzerinden talep edilebilir.

Sistem üzerinden haciz talep edildiğinde icra dairesi, tespit edilen mal, hak veya alacağı elektronik ortamda haczeder. Elektronik haciz, tespit edilen mal, hak veya alacak bakımından ve bu talebin ardından uygulanır.

Sorgulama sonunda edinilen bilgiler hukuka aykırı olarak paylaşılamaz. Yasak, sorgulamadan elde edilen bilgilere ilişkindir.

Kamu kurum veya kuruluşları ile 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 3. maddesinde tanımlanan kredi kuruluşları ve finansal kuruluşlar, sorgulama ve haciz işlemleri için kendi sistemleriyle Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi arasında entegrasyon sağlar. Sorgulamanın türü, kapsamı ve sınırı yönetmelikle belirlenir.

Menfi tespit davası ve ihtiyati tedbir

72. maddeye göre borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat etmek için menfi tespit davası açabilir. Hüküm bir imkân tanır; borçluyu her takipte dava açmak zorunda bırakmaz.

Takip başlamadan önce açılan menfi tespit davasında mahkeme, talep üzerine ihtiyati tedbir kararı verebilir. Karar, alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat karşılığında icra takibinin durdurulmasına ilişkindir. Takibin durması için talep ve teminat gerekir; mahkeme bu kararı verebilir.

Takip başladıktan sonra açılan menfi tespit davasında ihtiyati tedbir yoluyla takibin durdurulmasına karar verilemez. Aynı fıkrada icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesi ayrıca düzenlenmiştir. Bu imkân, takibin durdurulması yasağının istisnası değildir.

Takip sonrası davada borçlu, gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere teminat göstermek suretiyle, icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini ihtiyati tedbir yoluyla isteyebilir. İstenen sonuç takibin durdurulması değil, vezneye girmiş paranın alacaklıya ödenmemesidir.

Dava alacaklı lehine sonuçlanırsa ihtiyati tedbir kararı kalkar. Buna ilişkin hüküm kesinleşince alacaklı, tedbir nedeniyle alacağını geç almaktan doğan zararını gösterilen teminattan alır. Zarar aynı davada ve her hâlde yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere belirlenir.

Dava borçlu lehine hükme bağlanırsa takip derhal durur. İlam kesinleşince, içeriğine göre ve ayrıca hükme gerek kalmadan icra kısmen veya tamamen eski hâle iade edilir. İadenin kısmi veya tam olması ilamın içeriğine bağlıdır.

Borçluyu menfi tespit davası açmaya zorlayan takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, borçlunun talebi üzerine dava nedeniyle uğradığı zararın alacaklıdan tahsiline karar verilir. Zarar, haksızlığı anlaşılan alacağın yüzde yirmisinden aşağı olamaz. Hüküm haksızlığı, kötü niyeti ve borçlunun talebini birlikte arar.

İstirdat ve paranın geri alınması

Borçlu menfi tespit davasında tedbir kararı almamış ve borç da ödenmiş olursa davaya istirdat davası olarak devam edilir. Tedbir alınmaması ile borcun ödenmesi birlikte aranır. Yalnızca birinin gerçekleşmesi, davanın bu hüküm uyarınca istirdat davası olarak süreceği sonucu doğurmaz.

Takibe itiraz etmemiş veya itirazı kaldırılmış olması yüzünden borçlu olmadığı bir parayı tamamen ödemek zorunda kalan kişi, ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde mahkemeye başvurabilir. Başvuru genel hükümler uyarınca yapılır ve paranın geri alınmasını konu alır. Kısmi ödeme, hükümdeki tam ödeme şartının yerini almaz.

Menfi tespit ve istirdat davaları için iki mahkeme seçeneği vardır. Dava, takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesinde açılabileceği gibi davalının yerleşim yeri mahkemesinde de açılabilir.

İstirdat davasında davacı, yalnız paranın verilmesinin gerekmediğini ispatla yükümlüdür. İspat yükü bu çerçevede davacıya aittir.

Tebliğ ve emirlerin yerine getirilmesi

357. madde, icra dairesince kanuna göre yapılan tebliğ ve emirler bakımından ilgililere yükümlülük yükler. İlgililer bunları derhal yerine getirmek ve sonucunu geciktirmeden icra dairesine bildirmek zorundadır. Yükümlülük, kanuna göre yapılmış tebliğ ve emirlerle sınırlıdır.

Makbul sebep olmaksızın tebliğ ve emirleri yerine getirmeyenler hakkında, ilgili dairenin ön incelemesine gerek kalmaksızın Cumhuriyet savcılığınca doğrudan takip yapılır. Makbul sebebin hangi hâlleri kapsadığı bu hükümde ayrıca tanımlanmamıştır.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy