İnşai Dava ve İnşai Karar Nedir? HMK 108 Kapsamı

İnşai Dava Nedir ve Hangi Talepleri İçerir?

İnşai dava yoluyla mahkemeden yeni bir hukuki durum yaratılması, mevcut bir hukuki durumun içeriğinin değiştirilmesi veya onun ortadan kaldırılması talep edilir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 108. maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen bu dava, hukuki duruma ilişkin yenilik doğurucu sonuçları hedefler.

Her yenilik doğuran hak mutlaka dava yoluyla kullanılmaz; bazı haklar tek taraflı irade beyanıyla sonuç doğururken bazıları ancak mahkeme kararıyla etkili olur. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 108. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca inşai dava, bir inşai hakkın dava yoluyla kullanılmasının zorunlu olduğu hâllerde açılır.

İnşai Davada Kabul ve Ret Kararının Hukuki Niteliği

İnşai davada verilen kabul kararı, icraya konulmasına gerek olmaksızın hükmün kesinleşmesiyle kendiliğinden hukuki sonucunu doğurur. Örneğin verilen bir boşanma kararı kesinleştiğinde var olan evlilik birliği kendiliğinden ortadan kalkar.

İnşai hakkın kullanımına ilişkin kesinleşmiş mahkeme kararlarından kural olarak dönülemez. Örneğin kesinleşen boşanma kararından dönülemez; ancak taraflar evlilik birliğini yeniden kurabilirler.

İnşai davanın reddine dair verilen karar inşai nitelikte sayılmaz. Bu durumda yalnızca ileri sürülen inşai hakkın mevcut olmadığı ortaya konulmuş olur.

İnşai Hükümlerin Zaman Bakımından Etkisi

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 108. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, kanunlarda aksi belirtilmedikçe inşai hükümler geçmişe etkili değildir.

Geçmişe etkili inşai dava, ancak kanunlarda açıkça yer alması durumunda söz konusu olabilen istisnai bir nitelik taşır. Babalık, soybağının reddi, evlatlık ilişkisinin iptali, ölüme bağlı tasarrufun iptali, tenkis ve bazı genel kurul kararlarının iptali davaları bu istisnai çerçevede değerlendirilen örnekler arasında yer alır.

Sözleşmeler Bakımından İnşai ve Eda Talebi Ayrımı

Sözleşmenin uyarlanması davası geleceğe etkili inşai dava olarak kabul edilmektedir. Buna karşılık sözleşmenin kurulması istemi inşai dava sayılamaz; bu tür bir talepte eda davası yoluna başvurulması gerekir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy