5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 83. maddesi gereğince ceza infaz kurumunda bulunan hükümlüler; eşleri, belirli derecedeki akrabaları, vasileri, kayyımları ve kuruma kabulde bildirdikleri en fazla üç kişi tarafından haftada bir defa ziyaret edilebilir. Bu görüşmeler mevzuat çerçevesinde kapalı veya açık görüş olarak iki farklı usulde icra edilir.
Ziyaret Edebilecek Kişiler ve Kanuni Görüş Süreleri
Hükümlünün eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ile vasisi veya kayyımı, aralarındaki bağı belgelendirmek kaydıyla haftada bir kez görüş gerçekleştirebilir. Bu görüşmeler ceza infaz kurumunun mesai saatleri içinde düzenlenir; yetişkin hükümlüler bakımından ziyaret süresi en az yarım saat, en çok bir buçuk saat olarak tatbik edilir. Çocuk hükümlüler yönünden ise ziyaret süresi bir saatten az ve üç saatten fazla olmayacak şekilde tayin olunur.
Kanuni hısımlar ve vasiler dışında kalan en fazla üç kişi de kuruma kabul sırasında ad ve adreslerinin bildirilmesi şartıyla aynı süre kurallarına bağlı biçimde hükümlüyü ziyaret edebilir. Kanunda açıkça sayılan hısımlar ile hükümlünün bildirdiği üç kişilik liste haricindeki kimselerin ceza infaz kurumunda görüş yapabilmesi ancak ilgili Cumhuriyet Başsavcılığının yazılı izin vermesiyle gerçekleşebilir.
Üç Kişilik Ziyaretçi Listesi ve Değişiklik Taleplerinin Değerlendirilmesi
Hükümlü ve tutuklular, akraba ve vasileri dışındaki üç ziyaretçisinin adını, soyadını ve biliyorsa adresini ceza infaz kurumuna girişinden ve bu hususun kendisine tebliğinden itibaren 60 gün içinde bildirmek mecburiyetindedir. Belirlenen liste kural olarak kesin nitelik taşır; ancak ölüm, ağır hastalık, doğal afet, hükümlü ve tutuklunun başka bir kuruma nakli veya ziyaretçinin fiilen gelmesini imkânsız kılan yerleşim yeri değişikliği gibi zorunlu hallerde isim değişikliğine gidilebilir.
Bildirilen ziyaretçinin başka bir ceza infaz kurumunda hükümlü ya da tutuklu bulunduğunun resmî yazışmalarla belirlenmesi durumunda, ziyarete mani teşkil eden zorunlu hâlin vücut bulduğu kabul edilir ve hükümlüden ek bir ispat belgesi getirmesi beklenmez. Buna karşılık, 60 günlük yasal sürede bildirimde bulunmayan hükümlünün ceza süresinin uzun olması ya da uzun müddet ziyaretine gelinmemiş bulunması, listeyi sonradan verme veya değiştirme imkânı tanıyan zorunlu hâl kapsamında mütalaa edilmez.
Ziyaretçi listesinde değişiklik yapılması yönündeki taleplerin doğrudan yargı mercilerine taşınması mümkün değildir. İlgilinin öncelikle talebini ceza infaz kurumu müdürlüğüne sunması zorunludur. Kurum idaresi tarafından talep hakkında olumsuz bir işlem veya ret kararı tesis edilmeden doğrudan infaz hâkimliğine başvurulması halinde istem usulden reddedilir. İdarenin ret kararı vermesi durumunda ise şikâyet yoluyla infaz hâkimliğine gidilebilir.
Görüş Biçimleri ve Güvenlik Amaçlı Dinleme ile Kayıt Usulü
Hükümlülerin görüşmeleri açık ve kapalı olmak üzere iki ayrı düzende yaptırılır; bu ziyaretlerin detaylı icra şartları ve süreleri Adalet Bakanlığınca yürürlüğe konulan yönetmelikle düzenlenir. Kapalı ceza infaz kurumlarında yer alan; terör suçları, suç işlemek amacıyla örgüt kurma, yönetme, örgüte üye olma veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlardan hüküm giyenler ya da kurum güvenliği yönünden tehlikeli sayılan kişilerin görüşmeleri; kamu düzeninin temini, kurum emniyetinin sağlanması veya suç işlenmesinin önlenmesi gerekçesiyle kurum idaresince dinlenebilir ve elektronik cihazlarla kayda alınabilir. Bu tedbirin uygulanabilmesi için kişilerin önceden bilgilendirilmesi zorunludur.
İnfaz kurumunda gerçekleştirilen dinleme ve görüntü kaydı işlemleri yalnızca kanunda öngörülen güvenlik gayelerine hasredilmiştir; kayıtlar amacı dışında kullanılamaz ve kanunun izin verdiği haller haricinde hiçbir kişi veya kurumla paylaşılamaz. Tutulan bu kayıtlar adli bir soruşturma veya kovuşturmaya konu yapılmamışsa, en geç bir yılın nihayetinde Cumhuriyet savcısının denetimi altında bütünüyle silinir.
Hükümlü Ebeveyn ile Çocuk Arasında Kişisel İlişki Düzenlenmesi
Boşanma davalarında cezaevinde bulunan ebeveyn ile müşterek çocuk arasında kişisel ilişki tayin edilirken ceza infaz kurumundaki fiilî ziyaret ve açık görüş imkânları önceden etraflıca araştırılmalıdır. Mahkemece geleceğe matuf belirsiz ve kademeli kararlar tesis edilmemeli; çocuğun yaş durumu ve cezaevi şartları gözetilerek ayda bir günü aşmayacak uygun bir görüşme düzeni kurulmalıdır.
Hükümlüler haftada kaç kez ve ne kadar süreyle ziyaret edilebilir?
Hükümlü; eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları, vasisi, kayyımı veya bildirdiği üç kişi tarafından haftada bir defa yarım saatten az ve bir buçuk saatten fazla olmamak üzere mesai saatleri içinde ziyaret edilebilir; çocuk hükümlüler için bu süre bir saat ile üç saat arasındadır.
Kuruma bildirilen üç kişilik arkadaş listesi sonradan değiştirilebilir mi?
Bildirilen üç kişilik liste kural olarak değiştirilemez; ancak ölüm, ağır hastalık, afet, nakil, adres değişikliği veya bildirilen kişinin başka bir kurumda tutuklu ya da hükümlü olması gibi zorunlu hâllerde kurum müdürlüğüne başvurularak liste değişikliği istenebilir.
Ceza süresinin uzun olması veya uzun süre ziyaretçi gelmemesi liste değişikliği sebebi midir?
Hayır; yasal 60 günlük sürede üç kişilik liste bildirmeyen hükümlü bakımından infaz süresinin uzunluğu veya uzun müddet ziyaretçi gelmemesi, mevzuat kapsamında listeyi sonradan bildirme veya değiştirme imkânı veren bir zorunlu hâl olarak kabul edilmemektedir.
Mevzuatta sayılan akrabalar dışındaki kişilerin hükümlüyü ziyareti nasıl sağlanır?
Kanunda gösterilen hısımlar, vasi, kayyım ve kuruma bildirilen üç kişi haricindeki şahısların hükümlüyü ziyaret edebilmesi için ilgili Cumhuriyet Başsavcılığınca yazılı izin verilmesi zorunludur.
Cezaevindeki ziyaret görüşmeleri hangi şartlarda kaydedilebilir?
Terör veya örgütlü suçlardan hüküm giyenler ile tehlikeli hükümlülerin görüşmeleri, kamu düzeni ve kurum güvenliğini sağlama amacıyla önceden bilgi verilerek idarece dinlenebilir ve kaydedilebilir; soruşturmaya konu edilmeyen kayıtlar bir yıl içinde savcı gözetiminde silinir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy