Milletlerarası Ticari Terimlerin Tanımı ve Temel Amacı
Milletlerarası ticarette sıklıkla kullanılan teslim şartlarını açıklığa kavuşturmak ve taraflar arasındaki yorum uyuşmazlığı riskini en aza indirmek üzere Milletlerarası Ticaret Odası tarafından Incoterms kuralları yayımlanmaktadır. İlk defa 1936 yılında yürürlüğe konulan bu kurallar dizisi, sınır ötesi ticari ilişkilerin hızlı, öngörülebilir ve güvenli bir zeminde yürütülmesini temin eder. Satış sözleşmesinde Incoterms kurallarına yer verilmesi, alıcı ile satıcının teslim, hasar ve masraf paylaşımına ilişkin borçlarını tereddüde yer bırakmayacak biçimde belirler.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2012/3883, K. 2013/659Kaynağı aç
Incoterms kuralları, belirli bir eşya cinsine veya sektörel ticaret tipine özgü olarak düzenlenmemiştir; satıma konu malların niteliği ve türü ne olursa olsun uygulanabilir. Sistem, her biri A1/B1 ila A10/B10 arasında numaralandırılmış on maddelik yeknesak kurallar dizisinden meydana gelen toplam 11 ticari terimi kapsar. Bu terimler temel olarak malların teslim şeklini, hasarın alıcıya intikal anını, taraflarca üstlenilecek masrafların paylaşımını, taşıma ile sigorta yükümlülüklerini ve ibraz edilecek belgelere ilişkin usulleri tayin eder.
Satış Sözleşmesi ile Incoterms Arasındaki Hukuki Sınırlar
Incoterms kuralları müstakil bir satış sözleşmesi niteliği taşımaz ve sözleşmenin bizzat yerine geçmez. Bu sebeple bir satım akdinin kurulması ve geçerliliği için aranan tüm unsurları içermez. Taraflar arasında geçerli bir satış sözleşmesinin bulunup bulunmadığı, satılan emtianın teknik ve fiziki özellikleri ile ödemenin vadesi, ifa yeri, ödeme vasıtası ve para birimi gibi temel unsurlar kuralların kapsamı dışında kalır.
Sözleşmeye aykırılık halinde başvurulabilecek hukuki tazmin yolları, sözleşmesel yükümlülüklerin ifasında temerrüt veya gecikmenin doğuracağı sonuçlar, kamu otoritelerince konulan yaptırımlar, gümrük tarifeleri ve ithalat-ihracat yasakları da Incoterms bünyesinde düzenlenmez. Benzer şekilde mücbir sebep ve aşırı ifa güçlüğü durumları, fikri mülkiyet uyuşmazlıkları, yetkili mahkeme veya tahkim şartı dahil uyuşmazlık çözüm usulleri, uygulanacak maddi hukuk ve satıma konu malların mülkiyetinin alıcıya geçiş anı Incoterms hükümlerinin konusunu oluşturmaz.
Incoterms 2020 Revizyonu ve Yapısal Yenilikler
Milletlerarası Ticaret Odası tarafından 10 Eylül 2019 tarihinde ilan edilen Incoterms® 2020 kuralları, 1 Ocak 2020 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yapılan revizyonun temel gayesi; kuralları ticari aktörler bakımından daha pratik, erişilebilir, ekonomik ve kullanıcı dostu bir yapıya kavuşturmaktır. Bu kapsamda her bir terimin iç madde sıralaması değiştirilmiş, teslim ve hasarın geçişi doğrudan genel borçların hemen ardına yerleştirilerek bu iki asli unsura sistematik öncelik tanınmıştır. Devam eden maddelerde ise sırasıyla taşıma, sigorta, teslim ve taşıma belgeleri, gümrük işlemleri, ambalajlama ve ihbar mekanizmaları düzenlenmiştir.
Uygulayıcıların terimler arasındaki hak ve borç dengesini hızla görebilmesi amacıyla klasik dikey anlatımın yanına yatay sunum modeli dahil edilmiştir. Yatay modelde on maddenin tamamı satıcı ve alıcı bakımından karşılaştırmalı olarak sıralanmaktadır. Terimlerin başında yer alan Rehber Açıklamalar başlığı Kullanıcılar için Açıklama Notları olarak yenilenmiş ve görsel grafiklerle zenginleştirilmiştir. Ayrıca tarafların üstleneceği giderlerin açıkça görülebilmesi adına her terimin A9/B9 maddelerinde masraflar tek bir liste altında toplanmıştır.
Teslim Klozlarındaki Değişiklikler ve Sigorta Teminatı
Incoterms® 2020 revizyonuyla birlikte DAT (Terminalde Teslim) kuralı yürürlükten kaldırılarak yerine DPU (Belirtilen Yerde Boşaltılmış Olarak Teslim) terimi kabul edilmiştir. Bu değişiklikle teslim yerinin salt geleneksel bir terminal sahası değil herhangi bir mahal olabileceği vurgulanmış ve satıcının yükü taşıma aracından boşaltarak alıcıya teslim etme borcu açıkça kayıt altına alınmıştır. Satıcıya boşaltma yükümlülüğü yüklemeyen DAP kuralı ise satıcı açısından DPU terimine nazaran daha hafif bir sorumluluk getirdiğinden metin sıralamasında DPU teriminin önünde yer almıştır.
Taşıma ve sigorta yükümlülüklerine ilişkin kurallarda da önemli düzenlemelere gidilmiştir. CIF klozunda asgari teminat düzeyi olan Enstitü Kargo Klozları (C) seviyesi korunmuşken, CIP teriminde varsayılan sigorta teminatı aksi kararlaştırılmadıkça tüm riskleri kapsayan Enstitü Kargo Klozları (A) seviyesine yükseltilmiştir. Taraflar sözleşmede bu teminat seviyelerinden farklı bir limit belirleme serbestisine sahiptir. FCA kuralında tarafların mutabık kalması halinde alıcı, malların yüklendiğini tevsik eden yükleme kayıtlı bir konişmentonun satıcıya tanzim edilmesi için taşıyıcıya talimat vermekle yükümlü tutulmuştur. FCA, DAP, DPU ve DDP terimlerinde ise tarafların üçüncü bir kişiyle taşıma sözleşmesi akdetmeksizin taşımayı kendi taşıma vasıtalarıyla gerçekleştirebileceği açıkça hükme bağlanmış; A4 ve A7 maddelerinde dolaşıma ilişkin güvenlik masrafları paylaştırılmıştır.
Deniz Yolu Satışlarında Teslim ve Hasarın İntikali
Mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1133 vd. hükümleri ve ilgili dönem teslim kuralları uyarınca denizaşırı satışlarda açıkça aksi kararlaştırılmadıkça teslim kural olarak FOB ve CIF esasına göre yapılmaktadır. Satıcının malı gemi bordosuna teslim etmesiyle birlikte hasar ve yarar alıcıya geçer. Bu teslim anıyla birlikte satıcı mal sahipliği sıfatını yitirdiğinden, taşıma sırasında üçüncü kişilerce mala verilecek zararların tazminini talep etme hakkını kaybeder. Satışa konu emtianın mal mukabili satılmış olması ise taraflar arasında mal bedelinin tahsili açısından önem arz etmekte olup hasar ve yararın geçişi bakımından sonuç doğurmaz.
CIF esasıyla satılarak gemiye yüklenen emtia üzerinde tasarruf hakkı kalmayan satıcı yönünden, yükleme limanından ayrılmadan önce mala ihtiyati tedbir konulması halinde satıcının bu tedbir nedeniyle tazminat gerektiren bir zararının oluştuğundan söz edilemez. FOB taşımalarda ise genel olarak satıcının sorumluluğu, yükün hasarsız olarak gemiye kadar taşınmasını ve malların gemiye yüklenmesinden önce meydana gelecek hasar, kayıp ve ziyanın karşılanmasını kapsar.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/4592, K. 2024/2689Kaynağı aç
CFR satış türünde satıcı, malların kararlaştırılan varış limanına ulaştırılması için gerekli taşıma sözleşmesini yapmak, navlunu ödemek ve malların sağlıklı biçimde alıcıya ulaştırılmasını sağlayacak şart ve rotaya uygun taşımayı temin etmekle yükümlüdür. Mallara ilişkin kayıp ve hasar riski ile yükleme limanında gemi bordasının geçilmesinden sonra doğacak ek masraflar ise kural olarak malların bordayı geçtiği andan itibaren alıcıya geçer. Mal bedelini peşin tahsil eden satıcının malları gemi küpeştesinden geçirmesiyle risk ve hasar alıcıya geçtiğinden, navlunu alıcı menfaatine ödeyen satıcının yükün varışa ulaşmaması halinde navlun bedelini takip yetkisi bulunmaz. Fatura ve proformada teslim yerinin varış limanı olarak kararlaştırıldığı somut olayda ise mallar varış limanına varmadan resmi makamlarca gemiye ve yüke el konulması durumunda hasar ve yararın alıcıya geçmeyip satıcı üzerinde kaldığı kabul edilmiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2022/5361, K. 2023/7320Kaynağı aç
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2019/4326, K. 2021/3962Kaynağı aç
Incoterms kuralları malların mülkiyetinin geçişini düzenler mi?
Hayır, Incoterms kuralları satılan malların mülkiyetinin geçişini düzenlemez; mülkiyetin intikali, sözleşmenin geçerliliği ve uygulanacak hukuk gibi hususlar tarafların akdi hükümleri ve tabi oldukları milli hukuk kuralları ile çözülür.
Incoterms 2020 ile hangi teslim kuralı yürürlükten kalkmıştır?
Incoterms® 2020 revizyonu ile DAT (Terminalde Teslim) kuralı yürürlükten kaldırılmış, yerine satıcının malları taşıma aracından boşaltılmış vaziyette teslimini ifade eden DPU (Belirtilen Yerde Boşaltılmış Olarak Teslim) kuralı yürürlüğe konulmuştur.
FOB ve CFR teslim şekillerinde hasar ne zaman alıcıya geçer?
FOB ve CFR teslim türlerinde kural olarak satıcının malları yükleme limanında gemiye yüklemesi ve malların gemi bordasını/küpeştesini geçmesiyle birlikte kayıp, hasar ve ek masraf riski satıcıdan alıcıya intikal eder.
CFR satışta faturada varış limanının teslim yeri gösterilmesi hasarı nasıl etkiler?
CFR satışta kural olarak malların gemi bordasını geçmesiyle hasar alıcıya geçmekle birlikte, fatura ve satış belgelerinde teslim yerinin varış limanı olarak gösterildiği somut uyuşmazlıkta, varış limanına ulaşılmadan resmi makamlarca yüke el konulması halinde hasar ve yararın satıcı üzerinde kaldığı kabul edilmiştir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

