3194 sayılı İmar Kanunu, imara aykırı yapı için otuz günlük bir yıkım süresi yazmaz. 32. madde, yapı sahibinin bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapısını ruhsata uygun hâle getirmesini veya ruhsat almasını ve belediyeden ya da valilikten mühürün kaldırılmasını istemesini düzenler. Bir aylık sürenin beklenmemesi, idarenin yapının ruhsata bağlanamayacağını veya aykırılıkların giderilemeyeceğini tespit etmesine bağlıdır. Bu tespitte ruhsat, üçüncü fıkradaki bir aylık süre beklenmeden iptal edilir ve mevzuata aykırı imalatlar hakkında beşinci fıkra hükümleri uygulanır. Yapı sahibinin yapıyı uygun hâle getirmemesi veya ruhsat almaması ayrı bir sonuçtur. Bu durumda ruhsat iptal edilir. Ruhsata aykırı veya ruhsatsız bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararından sonra belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir.
3194 sayılı İMAR KANUNU m. 32Kaynağı aç
Tespit, mühür ve inşaatın durdurulması
32. maddedeki işlem üç durumda işler. Birincisi, ruhsat alınmadan yapıya başlanmasıdır. İkincisi, ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapılmasıdır. Üçüncüsü, ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projeye ve ilgili mevzuata aykırı yapı yapılmasıdır. İlgili idarenin tespiti, fenni mesulün tespiti ve ihbarı ya da durumun herhangi bir şekilde öğrenilmesi yeterlidir. Belediye veya valilik, inşaatın o andaki durumunu tespit eder. Yapı mühürlenir ve inşaat derhâl durdurulur.
Durdurmanın tebliği
Yapı yerine asılan yapı tatil zaptı, durdurmayı yapı sahibine tebliğ etmiş sayılır. Tebliğin bir nüshası muhtara bırakılır. Diğer nüsha Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilir.
Tapu beyanı için yedi gün
İlgili idare, yapının imar mevzuatına aykırı olduğunu tapu dairesine yazılı olarak bildirir. Bildirim, bilginin tapu kaydının beyanlar hanesine yazılması içindir ve en geç yedi gün içinde yapılır. Aykırılığın giderildiği tapu dairesine bildirilmedikçe beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz. Yedi gün tapu beyanına ilişkindir. Mührün kaldırılması için düzenlenen en çok bir aylık süre değildir.
En çok bir aylık sürenin konusu
Yapı sahibine ayrılan süre maddede otuz gün diye geçmez. Süre, bu tarihten itibaren en çok bir aydır. Yapı sahibi bu süre içinde yapısını ruhsata uygun hâle getirir veya ruhsat alır. Sonra belediyeden ya da valilikten mühürün kaldırılmasını ister. Metin, bir ayı gün sayısıyla ayrıca tanımlamaz. Süre, uygun hâle getirme veya ruhsat alma ile mühür kaldırma istemine bağlanır.
Bir ay, aynı maddede iki ayrı bağla anılır. Mühür kaldırma isteminde süre bu tarihten itibaren en çok bir aydır ve o cümle bu tarihin hangi gün olduğunu yeniden tanımlamaz. Bakanlığın yıkım yetkisinin ilk şartında ise bir ay, yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten başlar. Bu iki anlatım aynı başlangıç gününe indirgenemez.
Mührün kalkması inceleme şartına bağlıdır. Ruhsata aykırılığın giderildiği veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygun olduğu inceleme sonunda anlaşılırsa belediye veya valilik mührü kaldırır. İnşaatın devamına izin verilir. Hüküm, bu incelemenin bütün idari yaptırımları kendiliğinden ortadan kaldıracağını yazmaz.
Bir aylık sürenin beklenmediği tespit
Sürenin beklenmediği hâl sınırlı olarak düzenlenmiştir. İdare, yapının ruhsata bağlanamayacağını veya aykırılıkların giderilemeyeceğini tespit ederse o yapının ruhsatını iptal eder. Üçüncü fıkrada düzenlenen bir aylık süre bu iptal için beklenmez. Mevzuata aykırı imalatlar hakkında beşinci fıkra hükümleri uygulanır. Beklememe bu tespite bağlıdır. Beşinci fıkranın hangi işlemlerden oluştuğu bu cümlede yeniden sayılmaz.
Uygunlaştırma veya ruhsat gerçekleşmezse yıkım
Yapı ruhsata uygun hâle getirilmez veya ruhsat alınmazsa ruhsat iptal edilir. Ruhsata aykırı olan veya ruhsatsız yapılan binayı, belediye encümeni ya da il idare kurulu karar verdikten sonra belediye veya valilik yıktırır. Yıkım masrafı yapı sahibinden tahsil edilir. Yıkım, kurul kararından sonraki idari işlem olarak düzenlenir.
İdare iki ay veya altı ay içinde işlemezse
Bakanlığın yıkım yetkisi, bir aylık sürenin hiç işletilmemesini düzenlemez. Yetki, bu sürenin sonunda yapının ruhsata uygun hâle getirilmediğinin veya ruhsat alınmadığının tespit edilmesine rağmen idarenin işlememesi hâline bağlanır. Yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içindeki bu tespit yapılmış olmasına rağmen iki ay içinde yıkım kararı alınmayan yapı, Bakanlıkça yıkılabilir veya yıktırılabilir. Yıkım kararı alınmasına rağmen altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapı için de aynı yetki vardır. Yıkım maliyetleri döner sermaye işletmesi gelirlerinden karşılanır. Metin yetkiyi yıkılabilme veya yıktırılabilme olarak yazar.
Bakanlık yıkımında maliyetin akıbeti
Bakanlıkça yıkılan veya yıktırılan yapıda maliyet ayrı hükümle düzenlenir. Yıkım maliyeti yüzde yüz fazlasıyla ilgili idareden tahsil edilir. Bu yolla alınamazsa tutar, ilgili idarenin 5779 sayılı Kanun gereğince aktarılan paylarından kesilir. Tahsil edilen tutarlar Bakanlığın döner sermaye işletmesi hesabına gelir kaydedilir. Yüzde yüz fazlasıyla tahsil, belediye veya valilikçe yapılan yıkımın masrafının yapı sahibinden alınmasından farklıdır.
İdari para cezasındaki ayrı süreler
42. madde, bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hâller için ayrı süre yazar. Tespit tarihinden itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümeni, üstlenilen her sorumluluk için ayrı ayrı idari müeyyide uygular. On iş günü, encümenin müeyyideyi uygulamasına ilişkin süredir. Cümle, müeyyideden önce bir aylık süre tanınmasını ayrıca düzenlemez. 32. maddedeki en çok bir ay ise mühür kaldırma istemine bağlanmıştır. İki süre farklı işlemler için yazılmıştır.
3194 sayılı İMAR KANUNU m. 42Kaynağı aç
Ruhsat alınmadan veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı yapılan yapı için idari para cezası uygulanır. 27. madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılardan, aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanlar da kapsamdadır. Ceza yapı sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere verilir. Tutar, bin Türk lirasından az olmamak üzere belirlenir. Belirlemede yapının mülkiyet durumu, bulunduğu alanın özelliği, durumu, niteliği ve sınıfı, yerleşmeye ve çevreye etkisi, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediği ve aykırılığın büyüklüğü dikkate alınır. Altı iş günü fenni mesulün bildirim süresidir. Bu süre, yapı sahibine tanınan en çok bir ay değildir. 27. maddedeki koşullar bu hükümde tek tek sayılmaz.
Maddede bu miktarlar diye anılan tutarlar her takvim yılı başından geçerli olmak üzere artırılır. Artırım, o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298. maddesi uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında yapılır. Bir Türk lirasının küsuru da dikkate alınır. Hüküm, artırılmış tutarı sabit bir rakam olarak ayrıca göstermez.
18, 28, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 40 ve 41. maddelerdeki yükümlülükleri yerine getirmeyen veya bu maddelere aykırı davranan ilgililer için ayrı idari para cezası vardır. Muhatap, ilgisine göre yapı veya parsel sahibi, harita, plan, etüt ve proje müellifi, gözetmen, fenni mesul, yapı müteahhidi ve şantiye şefidir. Ceza bunlar için ayrı ayrı olmak üzere ikibin Türk lirasıdır. Fiil çevre ve sağlık şartlarına aykırıysa dörtbin Türk lirası, can ve mal emniyetini tehdit ediyorsa altıbin Türk lirasıdır. 32. maddedeki yükümlülük bu sayının içindedir. Cümle, para cezasından önce bir ay beklenmesini ayrıca şart olarak yazmaz.
Yukarıdaki fıkralarda belirtilen fiil ve hâller yapının inşası devam ederken tekrarlanırsa idari para cezaları bir kat artırılarak uygulanır. Artırım, inşa süreci içindeki tekrara bağlıdır.
İlave para cezasında tebliğden itibaren bir ay
İdari para cezasını gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri çarpılır. Çarpım kadar tutar, yukarıdaki bentlere göre yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca eklenir. İlave ceza ilgilisine tebliğ edilir. Tebliğden itibaren bir ay içinde aykırılık giderilir ve yapı mevzuata uygun hâle getirilirse bu bent uyarınca eklenen ceza tahsil edilmez. Tahsil edilmeme önceki bentlerdeki cezalara yayılmaz. Buradaki bir ay tebliğden başlar. Yapı tatil tutanağına bağlanan süreyle aynı başlangıca bağlanmaz.
Yapıldığı tarihte uygun olup güvenliği tehdit eden yapı
Yapıldığı tarih itibarıyla plana ve mevzuata uygun olan yapı ayrı para cezasına konu olabilir. Mevcut hâliyle veya öngörülen bir afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ettiği ya da edeceği, ilgili idare veya mahkeme kararıyla tespit edilmiş olmalıdır. İlgili idare yazılı ikazda bulunur. İdarece tanınan süre içinde takviye yapılmazsa veya yapı 39. madde uyarınca yıkılmazsa yapı sahibine onbin Türk lirası idari para cezası verilir. Buradaki süre idarenin tanıdığı süredir. Yapı tatil zaptındaki en çok bir aylık süre olarak yazılmamıştır. 39. maddenin içeriği bu hükümde tekrar edilmez.
Müteahhidin yetki belgesi
Yapı müteahhidinin yetki belgesi Bakanlıkça iptal edilir ve süre sebebe göre değişir. Yapım işi ruhsata ve ruhsat eki etüt ve projelere aykırı gerçekleştirilir, 32. maddeye göre verilen süre içinde aykırılık da giderilmezse iptal beş yıldır. Ruhsat eki etüt ve projelere aykırı imalat can ve mal güvenliğini tehdit ederse iptal on yıldır. Bakanlıkça olumsuz kayıt değerlendirmesi yapılan hâllerde iptal bir yıldır. Beş yıllık sebep, 32. maddeye göre verilen süre içinde aykırılığın giderilmemesine bağlıdır. On yıl ve bir yıl ayrı sebeplerdir.
Vergi ve sigorta primi borcu başka bir iptal sebebidir. Yapı müteahhidi, yapım işlerinden doğan vergi ve sigorta primi borçlarını ödemez ve diğer sorumluluklarını yerine getirmezse yetki belgesi iptal edilir. Süre bir yıldan az olmamak üzere Bakanlıkça belirlenir. Bu sebep, beş, on ve bir yıllık bentlerden ayrıdır.
Yetki belgeli yapı müteahhidi olmaksızın başlanılan yapının ruhsatı iptal edilir ve yapı mühürlenir. Bu hüküm, bir aylık düzeltme süresinin beklenmesini şart olarak yazmaz.
Yazılı izinle yapılan uygunlaştırma
Yapının İmar Kanununa, ilgili diğer mevzuata, plana, ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere uygun hâle getirilmesi için idarenin yazılı izniyle yapılan iş ve işlemler mühür bozma suçu teşkil etmez. Yazılı izin bu sonuç için açık şarttır. İzinsiz müdahalenin sonucu bu cümlede düzenlenmez.
Mahkûmiyette idari para cezasının iadesi
Yukarıdaki fıkralar uyarınca tahsil edilen idari para cezaları, aynı fiil nedeniyle 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 184. maddesine göre mahkûm olanlara iade edilir. İade faizsiz yapılır ve anılan mahkûmiyet şartına bağlıdır.
Sık sorulan sorular
İmara aykırı yapıda süre otuz gün müdür?
Hayır. 32. madde süreyi otuz gün diye değil, bu tarihten itibaren en çok bir ay diye düzenler. Yapı sahibi bu süre içinde yapısını ruhsata uygun hâle getirerek veya ruhsat alarak mühürün kaldırılmasını ister. Metin bir ayı gün sayısıyla ayrıca tanımlamaz.
Bir aylık süre hangi yapıda beklenmez?
İdare yapının ruhsata bağlanamayacağını veya aykırılıkların giderilemeyeceğini tespit ederse üçüncü fıkradaki bir aylık süre beklenmeden ruhsat iptal edilir. Mevzuata aykırı imalatlar hakkında beşinci fıkra hükümleri uygulanır. Beklememe bu tespite bağlıdır.
Ruhsat alınmaz veya aykırılık giderilmezse ne olur?
Ruhsat iptal edilir. Ruhsata aykırı veya ruhsatsız bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararından sonra belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir. Yıkım, kurul kararından sonraki işlem olarak düzenlenir.
Mühür ne zaman kaldırılır?
Ruhsata aykırılığın giderildiği veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygun olduğu inceleme sonunda anlaşılırsa mühür kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Hüküm, bütün idari yaptırımların kalkacağını yazmaz.
İdare yıkım kararı almazsa Bakanlık ne yapabilir?
Yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde uygunlaştırma veya ruhsat olmadığı tespit edilmesine rağmen iki ay içinde yıkım kararı alınmayan yapı, Bakanlıkça yıkılabilir veya yıktırılabilir. Karar alınmasına rağmen altı ay içinde ilgili idarece yıkılmayan yapı için de aynı yetki vardır. Maliyet döner sermaye işletmesi gelirlerinden karşılanır.
Bakanlık yıktırırsa maliyet kimden alınır?
Bakanlıkça yıkılan veya yıktırılan yapının maliyeti yüzde yüz fazlasıyla ilgili idareden tahsil edilir. Tahsil edilemezse tutar, 5779 sayılı Kanun gereğince aktarılan paylardan kesilir ve Bakanlığın döner sermaye işletmesi hesabına gelir kaydedilir. Bu sonuç, belediye veya valilik yıkımında masrafın yapı sahibinden alınmasından farklıdır.
İlave para cezası ne zaman tahsil edilmez?
Aykırılık alanının emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeriyle çarpımı kadar ilave para cezası, tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılık giderilip yapı mevzuata uygun hâle getirilirse tahsil edilmez. Bu sonuç yalnız ilave cezaya ilişkindir.
Yetki belgesiz müteahhit ile başlanırsa ne olur?
Yetki belgeli yapı müteahhidi olmaksızın başlanılan yapının ruhsatı iptal edilir ve yapı mühürlenir. Bu hükümde bir aylık düzeltme süresi şartı yer almaz.
İdari para cezası hangi mahkûmiyette iade edilir?
Aynı fiil nedeniyle 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 184. maddesine göre mahkûm olanlara, tahsil edilen idari para cezaları faizsiz iade edilir. İade bu mahkûmiyet şartına bağlıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy