Ceza Muhakemesi Kanunu m. 137, m. 135 uyarınca verilen iletişimin tespiti, dinlenmesi veya kayda alınması kararının yerine getirilmesini ve kayıtların belirli hâllerde yok edilmesini düzenler. Telekomünikasyon hizmeti verenlerden yapılan yazılı istem gecikmeden karşılanır. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı veya m. 135/1 anlamında hâkim onayının alınamaması hâlinde Cumhuriyet savcısı uygulamayı derhâl durdurur; tespit veya dinleme kayıtları savcının denetiminde en geç on gün içinde yok edilir. Beraat hâlinde yok etme hâkim denetiminde ve aynı usulle yapılır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 137Kaynağı aç
Cumhuriyet savcısı veya görevlendireceği adlî kolluk görevlisi,
telekomünikasyon hizmeti veren kurum ve kuruluşların yetkililerinden iletişimin
tespiti, dinlenmesi veya kayda alınması işlemlerinin yapılmasını ve bu amaçla
cihazların yerleştirilmesini yazılı olarak istediğinde, bu istem derhâl yerine
getirilir; yerine getirilmemesi hâlinde zor kullanılabilir. İşlemin başladığı
ve bitirildiği tarih ve saat ile işlemi yapanın kimliği bir tutanakla saptanır.
(2) 135 inci maddeye göre verilen karar gereğince tutulan kayıtlar,
Cumhuriyet Savcılığınca görevlendirilen kişiler tarafından çözülerek metin
hâline getirilir. Yabancı dildeki kayıtlar, tercüman aracılığı ile Türkçe'ye
çevrilir.
(3) 135 inci maddeye göre verilen kararın uygulanması sırasında şüpheli
hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmesi ya da aynı maddenin
birinci fıkrasına göre hâkim onayının alınamaması halinde, bunun uygulanmasına
Cumhuriyet savcısı tarafından derhâl son verilir. Bu durumda, yapılan tespit
veya dinlemeye ilişkin kayıtlar Cumhuriyet savcısının denetimi altında en geç
on gün içinde yok edilerek, durum bir tutanakla tespit edilir. (Ek
cümle:8/7/2021-7331/18 md.) Beraat kararı verilmesi durumunda da tespit
veya dinlemeye ilişkin kayıtlar, hâkim denetimi altında aynı usulle yok edilir.
(4) Tespit ve dinlemeye ilişkin kayıtların yok edilmesi halinde
soruşturma veya kovuşturma evresinin bitiminden itibaren, en geç onbeş gün
içinde, Cumhuriyet başsavcılığı veya mahkeme,
tedbirin nedeni, kapsamı, süresi ve sonucu hakkında ilgilisine yazılı olarak
bilgi verir.[42][43]
Tesadüfen elde edilen deliller
Yazılı istem ve işlemin tutanağa bağlanması
CMK m. 137/1'e göre Cumhuriyet savcısı veya görevlendirdiği adlî kolluk görevlisi, telekomünikasyon hizmeti veren kurum ve kuruluşların yetkililerine yazılı başvurur. Başvuru; iletişimin tespitini, dinlenmesini veya kayda alınmasını ve bu amaçla cihaz yerleştirilmesini kapsar. İstem gecikmeden yerine getirilir. Karşılanmaması hâlinde zor kullanılması mümkündür.
İşlemin başlama ve bitiş tarih ve saati ile işlemi gerçekleştiren kişinin kimliği tutanakta gösterilir. Böylece tedbirin ne zaman uygulandığı ve kimin eliyle yürütüldüğü belirlenir.
Kayıtların çözümü ve Türkçeye çevrilmesi
CMK m. 135 uyarınca verilen karara dayanılarak tutulan kayıtlar, Cumhuriyet savcılığının görevlendirdiği kişilerce çözülür ve yazıya geçirilir. Kayıt yabancı dildeyse tercüman aracılığıyla Türkçeye çevrilir.
Tedbirin durdurulması ve kayıtların yok edilmesi
CMK m. 137/3, tedbirin derhâl sona erdirileceği iki hâli sayar. Bunlar, şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi ve CMK m. 135/1 uyarınca hâkim onayının alınamamasıdır. Uygulamayı durdurma görevi Cumhuriyet savcısındadır.
Bu hâllerden biri gerçekleştiğinde yapılan tespit veya dinlemeye ilişkin kayıtlar, Cumhuriyet savcısının denetimi altında en geç on gün içinde yok edilir. Yapılan işlem tutanakla saptanır. On günlük süre ve savcı denetimi, fıkrada gösterilen bu sona erdirme hâllerine bağlıdır.
CMK m. 137/3'teki ek cümleye göre beraat kararı verildiğinde tespit veya dinlemeye ilişkin kayıtlar, hâkim denetimi altında aynı usulle yok edilir. Cümle, 8/7/2021 tarihli ve 7331 sayılı Kanun'un 18. maddesiyle eklenmiştir.
Yok etme sonrasında yazılı bildirim
CMK m. 137/4, bildirimi kayıtların yok edilmiş olması şartına bağlar. Bu şart gerçekleşirse soruşturma veya kovuşturma evresinin bitiminden başlayarak en geç on beş gün içinde Cumhuriyet başsavcılığı ya da mahkeme ilgilisine yazılı bilgi verir. Bildirimde tedbirin nedeni, kapsamı, süresi ve sonucu yer alır.
CMK m. 135'teki bağlantılı kurallar
Şüpheli veya sanığın, tanıklıktan çekinebilecek kişilerle yaptığı iletişim kayda alınamaz. Kayıt yapıldıktan sonra bu ilişki anlaşılırsa elde edilen kayıtlar gecikmeden yok edilir. Düzenleme CMK m. 135/3'tedir ve kayda almayı konu alır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 135Kaynağı aç
dolayısıyla yapılan soruşturma ve kovuşturmada, suç işlendiğine ilişkin somut
delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka suretle delil
elde edilmesi imkânının bulunmaması durumunda, hâkim
veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının kararıyla
şüpheli veya sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişimi dinlenebilir, kayda
alınabilir ve sinyal bilgileri değerlendirilebilir. Cumhuriyet savcısı kararını
derhâl hâkimin onayına sunar ve hâkim, kararını en geç yirmi dört saat içinde verir.
Sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine
karar verilmesi hâlinde tedbir Cumhuriyet savcısı tarafından derhâl kaldırılır.[38]
(Mülga son iki cümle: 24/11/2016-6763/26 md.)
(2) (Ek: 21/2/2014–6526/12 md.) Talepte bulunulurken hakkında bu
madde uyarınca tedbir kararı verilecek hattın veya iletişim aracının sahibini
ve biliniyorsa kullanıcısını gösterir belge veya rapor eklenir.
(3) Şüpheli veya sanığın tanıklıktan çekinebilecek kişilerle arasındaki
iletişimi kayda alınamaz. Kayda alma gerçekleştikten sonra bu durumun
anlaşılması hâlinde, alınan kayıtlar derhâl yok edilir.[39]
(4) Birinci fıkra hükmüne göre verilen kararda, yüklenen suçun türü,
hakkında tedbir uygulanacak kişinin kimliği, iletişim aracının türü, telefon
numarası veya iletişim bağlantısını tespite imkân veren kodu, tedbirin türü,
kapsamı ve süresi belirtilir. Tedbir kararı en çok iki ay için verilebilir; bu
süre, bir ay daha uzatılabilir. (Ek cümle: 25/5/2005 – 5353/17 md.) Ancak,
örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarla ilgili olarak gerekli görülmesi
halinde, hâkim yukarıdaki sürelere ek olarak
her defasında bir aydan fazla olmamak ve toplam üç ayı geçmemek üzere
uzatılmasına karar verebilir.
(5) Şüpheli veya sanığın
yakalanabilmesi için, mobil telefonun yeri, hâkim veya gecikmesinde sakınca
bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının kararına istinaden tespit edilebilir. Bu
hususa ilişkin olarak verilen kararda, mobil telefon numarası ve tespit
işleminin süresi belirtilir. Tespit işlemi en çok iki ay için yapılabilir; bu
süre, bir ay daha uzatılabilir.[40]
(6) (Ek: 2/12/2014-6572/42 md.) Şüpheli ve sanığın
telekomünikasyon yoluyla iletişiminin tespiti, soruşturma aşamasında hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet
savcısı, kovuşturma aşamasında mahkeme kararına istinaden yapılır.
Kararda, yüklenen suçun türü, hakkında tedbir uygulanacak kişinin kimliği,
iletişim aracının türü, telefon numarası veya iletişim bağlantısını tespite
imkân veren kodu ve tedbirin süresi belirtilir. (Ek cümleler:
24/11/2016-6763/26 md.) Cumhuriyet savcısı
kararını yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunar ve hâkim, kararını en geç
yirmi dört saat içinde verir. Sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine
karar verilmesi hâlinde kayıtlar derhâl imha edilir.
(7) Bu madde hükümlerine göre alınan karar ve yapılan işlemler, tedbir
süresince gizli tutulur.
(8) Bu madde kapsamında dinleme, kayda
alma ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesine ilişkin hükümler ancak aşağıda
sayılan suçlarla ilgili olarak uygulanabilir:
a) Türk Ceza Kanununda yer alan;
1. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80) ile organ veya doku ticareti (madde 91),
2. Kasten öldürme (madde 81, 82, 83),
3. İşkence (madde 94, 95),
4. Cinsel saldırı (birinci fıkra hariç, madde 102),
5. Çocukların cinsel istismarı (madde 103),
6. (Ek: 21/2/2014 – 6526/12 md.) Nitelikli hırsızlık (madde 142)
ve yağma (madde 148, 149) ile nitelikli
dolandırıcılık (madde 158),
7. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),
8. Parada sahtecilik (madde 197),
9. (Mülga: 21/2/2014 – 6526/12 md.; Yeniden düzenleme:
24/11/2016-6763/26 md.) Suç işlemek amacıyla
örgüt kurma (madde 220, fıkra üç),
10. (Ek: 25/5/2005 – 5353/17 md.) Fuhuş (madde 227),
11. İhaleye fesat karıştırma (madde 235),
12. (Ek: 24/11/2016-6763/26 md.) Tefecilik
(madde 241),
13. Rüşvet (madde 252),
14. Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama (madde 282),
15. (Değişik: 2/12/2014-6572/42 md.) Devletin
birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmak (madde 302) ,
16. (Ek: 2/12/2014-6572/42 md.) Anayasal Düzene ve Bu Düzenin
İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 311, 312, 313, 314, 315, 316),
17. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 328, 329, 330, 331,
333, 334, 335, 336, 337) suçları.
b) Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunda
tanımlanan silah kaçakçılığı (madde 12) suçları.
c) (Ek: 25/5/2005 – 5353/17 md.) Bankalar Kanununun 22 nci
maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkralarında tanımlanan zimmet suçu,[41]
d) Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda
tanımlanan ve hapis cezasını gerektiren suçlar.
e) Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 ve 74 üncü
maddelerinde tanımlanan suçlar.
(9) Bu maddede belirlenen esas ve usuller dışında hiç kimse, bir
başkasının telekomünikasyon yoluyla iletişimini dinleyemez ve kayda alamaz.
Müdafiin bürosu ve yerleşim yeri
İletişimin tespiti bakımından Cumhuriyet savcısı kararını yirmi dört saat içinde hâkimin onayına götürür. Hâkim de kararını en geç yirmi dört saat içinde verir. Süre biter veya hâkim aksi yönde karar verirse kayıtlar gecikmeden imha edilir. Bu sonuç CMK m. 135/6'da düzenlenmiştir.
CMK m. 135/1'in, savcı kararının hâkim onayına sunulmasına ve tedbirin kaldırılmasına ilişkin son iki cümlesi 24/11/2016 tarihli ve 6763 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle mülga olarak işaretlenmiştir. Bu cümleler yürürlükteki sonuç olarak uygulanamaz.
CMK m. 135/4'e göre tedbir kararı en çok iki ay için verilebilir ve bu süre bir ay daha uzatılabilir. Örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda gerekli görülürse hâkim, bu sürelere ek olarak her defasında bir ayı aşmamak ve toplam üç ayı geçmemek üzere uzatma kararı verebilir. Bu süre düzeni CMK kapsamındaki tedbire özgüdür.
CMK m. 135 hükümleri uyarınca alınan kararlar ve yapılan işlemler tedbir devam ettiği sürece gizli tutulur.
Jandarma önleyici tedbirindeki ayrı rejim
2803 sayılı Kanun'un ek 5. maddesine göre jandarma, yalnızca kendi sorumluluk alanında ve casusluk suçları dışında kalmak üzere CMK m. 250/1'in (a), (b) ve (c) bentlerinde yazılı suçların önlenmesi için telekomünikasyon yoluyla iletişimi tespit edebilir, dinleyebilir, sinyal bilgilerini değerlendirebilir ve kayda alabilir. Yetki hâkim kararına veya gecikmesinde sakınca bulunan hâlde Jandarma Genel Komutanı ya da istihbarat başkanının yazılı emrine dayanır.
2803 sayılı JANDARMA TEŞKİLAT, GÖREV VE YETKİLERİ KANUNU m. ek 5Kaynağı aç
Jandarma, bu Kanunun 7 nci maddesinin (a) bendine
ilişkin görevleri yerine getirirken önleyici ve koruyucu tedbirleri almak üzere,
sadece kendi sorumluluk alanında 4.12.2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanununun, casusluk suçları hariç, 250 nci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b)
ve (c) bentlerinde yazılı suçların işlenmesinin önlenmesi amacıyla, hâkim kararı
veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Jandarma Genel Komutanı veya istihbarat
başkanının yazılı emriyle, telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimi tespit edebilir,
dinleyebilir, sinyal bilgilerini değerlendirebilir, kayda alabilir. Gecikmesinde
sakınca bulunan hallerde verilen yazılı emir, yirmidört saat içinde yetkili ve görevli
hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını en geç kırk sekiz saat içinde verir. Sürenin
dolması veya hâkim tarafından aksine karar verilmesi halinde tedbir derhal kaldırılır.
Bu halde dinlemenin içeriğine ilişkin kayıtlar en geç on gün içinde yok edilir;
durum bir tutanakla tespit olunur ve bu tutanak denetimde ibraz edilmek üzere muhafaza
edilir. Bu işlemler, 4.7.1934 tarihli ve 2559 sayılı Polis Vazife ve Selahiyet Kanununun
ek 7 nci maddesinin onuncu fıkrası hükmüne göre kurulan merkez tarafından yürütülür.
5271 sayılı Kanunun 135 inci maddesi kapsamında yapılacak dinlemeler de bu merkez
üzerinden yapılır.[26]
(Değişik ikinci fıkra: 27/3/2015-6638/6 md.)
Yetkili
ve görevli hâkim, Ankara ağır ceza mahkemesi üyesidir.
Kararda ve yazılı emirde, hakkında tedbir uygulanacak
kişinin kimliği, iletişim aracının türü, kullandığı telefon numaraları veya iletişim
bağlantısını tespite imkân veren kodundan belirlenebilenler ile tedbirin türü, kapsamı
ve süresi ile tedbire başvurulmasını gerektiren nedenler belirtilir. Kararlar, en
fazla üç ay için verilebilir; bu süre aynı usûlle üçer ayı geçmeyecek şekilde en
fazla üç defa uzatılabilir. Ancak, terör örgütünün faaliyeti çerçevesinde devam
eden tehlikelere ilişkin olarak gerekli görülmesi halinde, hâkim üç aydan fazla
olmamak üzere sürenin müteaddit defalar uzatılmasına karar verebilir.
Uygulanan tedbirin sona ermesi halinde, dinlemenin
içeriğine ilişkin kayıtlar en geç on gün içinde yok edilir; durum bir tutanakla
tespit olunur ve bu tutanak denetimde ibraz edilmek üzere muhafaza edilir.
Bu maddede belirtilen suçların önlenmesi amacıyla
ve hâkim kararı alınmak koşuluyla, teknik araçlarla izleme yapılabilir. Ayrıca,
kamu kurum ve kuruluşları ile kamu hizmeti veren kuruluşların ihtiyaç duyulan bilgi
ve belgelerinden yararlanabilmek için gerekçesini de göstermek suretiyle yazılı
talepte bulunulabilir. Bu kurum ve kuruluşların kanuni sebeplerle veya ticari sır
gerekçesiyle bu bilgi ve belgeleri vermemeleri halinde ancak hâkim kararı ile bu
bilgi ve belgelerden yararlanılabilir.
Bu madde hükümlerine göre yürütülen faaliyetler
çerçevesinde elde edilen kayıtlar, birinci fıkrada belirtilen amaçlar dışında kullanılamaz.
Elde edilen bilgi ve kayıtların saklanmasında ve korunmasında gizlilik ilkesi geçerlidir.
Bu fıkra hükümlerine aykırı hareket edenler hakkında, görev sırasında veya görevden
dolayı işlenmiş olsa bile Cumhuriyet savcılarınca doğrudan soruşturma yapılır.
Hâkim kararları ve yazılı emirler, Jandarma
Genel Komutanlığı İstihbarat Başkanlığı görevlilerince yerine getirilir. İşlemin
başladığı ve bitirildiği tarih ve saat ile işlemi yapanın kimliği bir tutanakla
saptanır.
(Değişik sekizinci fıkra: 27/3/2015-6638/6
md.) Bu maddede yer alan faaliyetlerin denetimi; sıralı
kurum amirleri, mülki idare amirleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve ilgili
bakanlığın teftiş elemanları tarafından yılda en az bir defa yapılır. Bu
faaliyetler Cumhurbaşkanlığınca görevlendirilen denetim elemanları tarafından
da denetlenebilir. Bu kapsamda yapılan denetimlerin sonuçları bir rapor hâlinde
Türkiye Büyük Millet Meclisi Güvenlik ve İstihbarat Komisyonuna sunulur.[27]
Bu maddede belirlenen usûl ve esaslara aykırı
dinlemeler hukuken geçerli sayılmaz ve bu şekilde dinleme yapanlar hakkında 26.9.2004
tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu hükümlerine göre işlem yapılır.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin esas ve
usûller, Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.27
Gecikmesinde sakınca bulunan hâlde verilen yazılı emir yirmi dört saat içinde yetkili ve görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim kararını en geç kırk sekiz saat içinde verir. 27/3/2015 tarihli ve 6638 sayılı Kanun'un 6. maddesiyle değişen ikinci fıkrada bu hâkim, Ankara ağır ceza mahkemesinde görev yapan üyedir.
Karar ve yazılı emirde kişinin kimliği, iletişim aracının türü, belirlenebilen telefon numaraları veya bağlantıyı tespit etmeye elverişli kod, tedbirin türü, kapsamı, süresi ve başvurma nedenleri gösterilir. Kararlar en fazla üç ay için verilebilir. Süre, aynı usulle ve her biri üç ayı geçmeyecek biçimde en fazla üç kez uzatılabilir. Terör örgütünün faaliyeti çerçevesinde süren tehlikelere ilişkin olarak gerekli görülürse hâkim, her biri üç ayı aşmamak üzere süreyi birden fazla kez uzatabilir. Bu süre ölçüsü, CMK m. 135/4'teki iki aylık karar, bir aylık uzatma ve örgüt faaliyeti için toplam üç aylık ek uzatma düzeninden farklıdır; iki kanun aynı süre kuralını kurmaz.
Süre biter veya hâkim aksi karar verirse tedbir gecikmeden kaldırılır. Bu durumda dinleme içeriğine ilişkin kayıtlar en geç on gün içinde yok edilir, durum tutanakla saptanır ve tutanak denetimde gösterilmek üzere saklanır. Tedbirin sona ermesi hâlinde de dinleme içeriği için aynı on günlük yok etme, tutanak ve saklama sonucu öngörülmüştür. Bu sonuçlar 2803 sayılı Kanun'un ek 5. maddesine aittir.
Hâkim kararları ve yazılı emirler, Jandarma Genel Komutanlığı İstihbarat Başkanlığı görevlilerince yerine getirilir. İşlemin başlangıç ve bitiş zamanı ile işlemi yapanın kimliği tutanakla saptanır. Bu işlemler, 2559 sayılı Kanun'un ek 7. maddesinin onuncu fıkrasına göre kurulan merkez tarafından yürütülür. CMK m. 135 kapsamındaki dinlemeler de bu merkez üzerinden yapılır.
Ek 5. maddeye göre elde edilen kayıtlar, maddenin birinci fıkrasında belirtilen amaçlar dışında kullanılamaz. Bilgi ve kayıtların saklanması ve korunmasında gizlilik ilkesi geçerlidir. Bu fıkra hükümlerine aykırı davrananlar hakkında, fiil görev sırasında veya görev nedeniyle işlenmiş olsa bile Cumhuriyet savcıları doğrudan soruşturma yapar. Maddede belirlenen usul ve esaslara aykırı dinlemeler hukuken geçerli kabul edilmez; bu biçimde dinleme yapanlar hakkında 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu hükümlerine göre işlem yapılır. Uygulanacak Türk Ceza Kanunu maddesi bu hükümde ayrıca gösterilmemiştir.
Ek 5. maddedeki faaliyetlerin denetimi, değişik sekizinci fıkraya göre sıralı kurum amirleri, mülki idare amirleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve ilgili bakanlığın teftiş elemanlarınca yılda en az bir kez yapılır. Cumhurbaşkanınca görevlendirilen denetim elemanları da denetleyebilir. Değişiklik 27/3/2015 tarihli ve 6638 sayılı Kanun'un 6. maddesiyle yapılmıştır. Maddenin uygulanmasına ilişkin esas ve usuller Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.
Polis önleyici tedbirinde yok etme ve yerine getirme
2559 sayılı Kanun'un ek 7. maddesinde, gecikmesinde sakınca bulunan hâlde verilen yazılı emir yirmi dört saat içinde yetkili ve görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını en geç kırk sekiz saat içinde verir. Bu maddede yetkili ve görevli hâkim, Ankara ağır ceza mahkemesinde üye olarak görev yapar.
2559 sayılı POLİS VAZİFE VE SALAHİYET KANUNU m. ek 7Kaynağı aç
16/6/1985 – 3233/7 md.)
Polis, Devletin ülkesi ve
milletiyle bölünmez bütünlüğüne, Anayasa düzenine ve genel güvenliğine dair
önleyici ve koruyucu tedbirleri almak, emniyet ve asayişi sağlamak üzere, ülke
seviyesinde ve sanal ortamda istihbarat faaliyetlerinde bulunur, bu amaçla
bilgi toplar, değerlendirir, yetkili mercilere veya kullanma alanına ulaştırır.
Devletin diğer istihbarat kuruluşlarıyla işbirliği yapar.[18]
(Ek fıkra: 3/7/2005 –
5397/1 md.) Birinci fıkrada belirtilen görevlerin yerine getirilmesine
yönelik olarak, 4.12.2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun,
casusluk suçları hariç, 250 nci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c)
bentlerinde yazılı suçlar ile bilişim suçlarının işlenmesinin önlenmesi
amacıyla hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Emniyet Genel
Müdürünün, Emniyet Genel Müdürlüğü İstihbarat Dairesi Başkanının veya bilişim
suçlarıyla sınırlı olmak üzere bilişim suçları ile ilgili daire başkanının
yazılı emriyle, telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişim veya internet
bağlantı adresleriyle internet kaynakları arasındaki veri trafiği ile iletilen
veriler tespit edilebilir, dinlenebilir, sinyal bilgileri değerlendirilebilir,
kayda alınabilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde verilen yazılı emir,
yirmidört saat içinde yetkili ve görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim,
kararını en geç kırk sekiz saat içinde verir. Sürenin dolması veya hâkim
tarafından aksine karar verilmesi halinde tedbir derhal kaldırılır. Bu halde
dinlemenin içeriğine ilişkin kayıtlar en geç on gün içinde yok edilir; durum
bir tutanakla tespit olunur ve bu tutanak denetimde ibraz edilmek üzere
muhafaza edilir.[19][20]
(Ek fıkra: 3/7/2005 –
5397/1 md.; Değişik fıkra: 27/3/2015-6638/5 md.) Yetkili ve görevli hâkim,
Ankara ağır ceza mahkemesi üyesidir.
(Ek fıkra: 3/7/2005 –
5397/1 md.) Kararda ve yazılı emirde, hakkında tedbir uygulanacak kişinin
kimliği, iletişim aracının türü, kullandığı telefon numaraları, ilgili internet
bağlantı adresi veya bağlantıyı tesbite imkân veren kodundan belirlenebilenler
ile tedbirin türü, kapsamı ve süresi ile tedbire başvurulmasını gerektiren
nedenler belirtilir. Kararlar, en fazla üç ay için verilebilir; bu süre aynı
usûlle üçer ayı geçmeyecek şekilde en fazla üç defa uzatılabilir. Ancak, terör
örgütünün faaliyeti çerçevesinde devam eden tehlikelere ilişkin olarak gerekli
görülmesi halinde, hâkim üç aydan fazla olmamak üzere sürenin müteaddit defalar
uzatılmasına karar verebilir.[21]
(Ek fıkra: 3/7/2005 –
5397/1 md.) Uygulanan tedbirin sona ermesi halinde, dinlemenin içeriğine
ilişkin kayıtlar en geç on gün içinde yok edilir. Durum bir tutanakla tesbit olunur
ve bu tutanak denetimde ibraz edilmek üzere muhafaza edilir.
(Ek fıkra: 3/7/2005 –
5397/1 md.) İstihbarat faaliyetlerinde, bu maddede belirtilen suçların
önlenmesi amacıyla ve hâkim kararı alınmak koşuluyla, teknik araçlarla izleme
yapılabilir. Ayrıca, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu hizmeti veren
kuruluşların ihtiyaç duyulan bilgi ve belgelerinden yararlanabilmek için
gerekçesini de göstermek suretiyle yazılı talepte bulunulabilir. Bu kurum ve
kuruluşların kanuni sebeplerle veya ticari sır gerekçesiyle bu bilgi ve
belgeleri vermemeleri halinde ancak hâkim kararı ile bu bilgi ve belgelerden
yararlanılabilir.
(Ek fıkra: 3/7/2005 –
5397/1 md.) Bu madde hükümlerine göre yürütülen faaliyetler çerçevesinde
elde edilen kayıtlar, birinci fıkrada belirtilen amaçlar dışında kullanılamaz.
Elde edilen bilgi ve kayıtların saklanmasında ve korunmasında gizlilik ilkesi
geçerlidir. Bu fıkra hükümlerine aykırı hareket edenler hakkında, görev
sırasında veya görevden dolayı işlenmiş olsa bile Cumhuriyet savcılarınca
doğrudan soruşturma yapılır.
(Ek fıkra: 3/7/2005 –
5397/1 md.) Hâkim kararları ve yazılı emirler, Emniyet Genel Müdürlüğü
İstihbarat Dairesi Başkanlığı görevlileri ile bilişim suçlarıyla sınırlı olmak
üzere bilişim suçlarıyla ilgili daire başkanlığı görevlilerince yerine
getirilir. İşlemin başladığı ve bitirildiği tarih ve saat ile işlemi yapanın kimliği
bir tutanakla saptanır.[22]
(Ek fıkra: 3/7/2005 –
5397/1 md.; Değişik fıkra: 27/3/2015-6638/5 md.) Bu maddede yer alan
faaliyetlerin denetimi; sıralı kurum amirleri, mülki idare amirleri, Emniyet
Genel Müdürlüğü ve ilgili bakanlığın teftiş elemanları tarafından yılda en
az bir defa yapılır. Bu faaliyetler Başbakanlık Teftiş Kurulu tarafından da
denetlenebilir. Bu kapsamda yapılan denetimlerin sonuçları bir rapor hâlinde
Türkiye Büyük Millet Meclisi Güvenlik ve İstihbarat Komisyonuna sunulur.
(Ek fıkra: 3/7/2005 –
5397/1 md.; Değişik: 15/8/2016-KHK-671/24 md.; Aynen kabul: 9/11/2016-6757/21
md.) Bu maddede
belirtilen telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişime ilişkin işlemler ile 5271
sayılı Kanunun 135 inci maddesi kapsamında yapılacak dinlemeler, Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurumu bünyesinde tek bir merkezden yürütülür.
(Ek fıkra: 3/7/2005 –
5397/1 md.) Bu maddede belirlenen usûl ve esaslara aykırı dinlemeler
hukuken geçerli sayılmaz ve bu şekilde dinleme yapanlar hakkında 26.9.2004
tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu hükümlerine göre işlem yapılır.
(Ek fıkra: 3/7/2005 –
5397/1 md.) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin esas ve usûller Cumhurbaşkanınca
çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.[23]
Karar ve yazılı emirde kişinin kimliği, iletişim aracının türü, belirlenebilen telefon numaraları, ilgili internet bağlantı adresi veya bağlantıyı tespit etmeye elverişli kod ile tedbirin türü, kapsamı, süresi ve nedenleri belirtilir. Kararlar en fazla üç ay için verilebilir ve aynı usulle, her biri üç ayı geçmeyecek şekilde en fazla üç kez uzatılabilir. Terör örgütünün faaliyeti çerçevesinde devam eden tehlikelere ilişkin olarak gerekli görülürse hâkim, her seferinde üç ayı aşmamak üzere süreyi birden fazla kez uzatabilir.
Sürenin bitmesi veya hâkimin aksi kararı hâlinde tedbir gecikmeden kaldırılır. Dinleme içeriğine ait kayıtlar en geç on gün içinde yok edilir; durum tutanakla saptanır ve tutanak denetimde gösterilmek üzere saklanır. Uygulanan tedbir sona erdiğinde de dinleme içeriği için aynı on günlük yok etme ve tutanağın saklanması sonucu öngörülür. Bu sonuçlar 2559 sayılı Kanun'un ek 7. maddesine aittir.
Bu faaliyetler sırasında elde edilen kayıtlar, birinci fıkrada belirtilen amaçların dışında kullanılamaz. Bilgi ve kayıtların saklanmasında ve korunmasında gizlilik ilkesi geçerlidir. Bu fıkraya aykırı hareket edenler hakkında, fiil görev sırasında veya görevden dolayı işlenmiş olsa bile Cumhuriyet savcıları doğrudan soruşturma yapar. Hâkim kararları ve yazılı emirler, Emniyet Genel Müdürlüğü İstihbarat Dairesi Başkanlığı görevlileri tarafından yerine getirilir. Bilişim suçlarıyla sınırlı olmak üzere ilgili daire başkanlığı görevlileri de bu işlemi yapabilir. İşlemin başladığı ve bittiği tarih ve saat ile işlemi yapanın kimliği tutanakla saptanır.
Ek 7. maddede belirtilen telekomünikasyon işlemleri ile CMK m. 135 kapsamındaki dinlemeler, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu bünyesindeki tek merkezden yürütülür. Maddede belirlenen usul ve esaslara aykırı dinlemeler hukuken geçerli sayılmaz ve bu şekilde dinleme yapanlar hakkında 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu hükümlerine göre işlem yapılır. Uygulanacak madde ayrıca gösterilmemiştir. Maddenin uygulanmasına ilişkin esas ve usuller Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.
Sık sorulan sorular
İletişim kararı nasıl yerine getirilir?
Cumhuriyet savcısı veya görevlendirdiği adlî kolluk görevlisi, telekomünikasyon hizmeti verenlerden tespiti, dinlemeyi, kayda almayı ve bu amaçla cihaz yerleştirmeyi yazılı olarak ister. İstem gecikmeden yerine getirilir; getirilmezse zor kullanılabilir. Başlangıç ve bitiş zamanı ile işlemi yapanın kimliği tutanakla saptanır.
Dinleme kayıtları hangi hâllerde yok edilir?
CMK m. 137/3'te kovuşturmaya yer olmadığı kararı veya m. 135/1 uyarınca hâkim onayının alınamaması hâlinde kayıtlar, savcının denetiminde en geç on gün içinde yok edilir. Beraat kararında yok etme hâkim denetiminde ve aynı usulle yapılır. Tanıklıktan çekinebilecek kişiyle yapılan iletişimin sonradan anlaşılan kaydı ise m. 135/3 uyarınca gecikmeden yok edilir.
Kayıtların yok edildiği ilgiliye bildirilir mi?
Tespit ve dinleme kayıtları yok edilirse, soruşturma veya kovuşturma evresinin bitiminden itibaren en geç on beş gün içinde Cumhuriyet başsavcılığı ya da mahkeme ilgilisine yazılı bilgi verir. Bildirim tedbirin nedenini, kapsamını, süresini ve sonucunu içerir.
CMK ile önleyici tedbirin süreleri aynı mıdır?
Hayır. CMK m. 135/4'te karar en çok iki ay için verilir ve bir ay uzatılabilir. Örgüt faaliyeti çerçevesindeki suçlarda ek uzatma her defasında bir ayı ve toplam üç ayı aşamaz. 2803 sayılı Kanun'un ek 5. maddesi ile 2559 sayılı Kanun'un ek 7. maddesindeki kararlar en fazla üç ay için verilir; aynı usulle, üçer ayı geçmeyen en fazla üç uzatma yapılabilir. Terör örgütünün faaliyeti çerçevesinde devam eden tehlikelerde hâkim, gerekli görürse her biri üç ayı aşmayan birden fazla uzatma yapabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy