Cumhuriyet savcısı hazır bulunmaksızın konut, işyeri veya diğer kapalı yerlerde kolluk birimlerince arama yapılabilmesi için o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişinin hazır bulundurulması 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 119/4 uyarınca kanuni bir zorunluluktur. Konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama kural olarak hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle icra edilir. Arama tanıklarının hazır edilmediği durumlarda icra edilen arama işlemi usule aykırı hale gelir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 119Kaynağı aç
kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet
savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hallerde ise kolluk amirinin
yazılı emri ile kolluk görevlileri arama yapabilirler. Ancak, konutta, işyerinde
ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama, hâkim kararı veya gecikmesinde
sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri ile yapılabilir.
Kolluk amirinin yazılı emri ile yapılan arama sonuçları Cumhuriyet
Başsavcılığına derhal bildirilir.
(2) Arama karar veya emrinde;
a) Aramanın nedenini oluşturan fiil,
b) Aranılacak kişi, aramanın yapılacağı konut veya diğer yerin adresi ya
da eşya,
c) Karar veya emrin geçerli olacağı zaman süresi,
Açıkça gösterilir.
(3) Arama tutanağına işlemi yapanların açık kimlikleri yazılır. (Mülga
ikinci cümle: 25/5/2005 – 5353/15 md.)
(4) Cumhuriyet savcısı hazır olmaksızın konut, işyeri veya diğer kapalı
yerlerde arama yapabilmek için o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki
kişi bulundurulur.
(5) (Değişik: 25/7/2018-7145/14
md.) Askerî mahallerde yapılacak arama, Cumhuriyet savcısının nezaretinde
askerî makamların katılımıyla adlî kolluk görevlileri tarafından yerine
getirilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı
emriyle de askerî makamların katılımıyla adlî kolluk görevlileri tarafından
arama yapılabilir.
Aramada hazır bulunabilecekler
Adli Arama Kararı ve Makul Şüphe Şartı
Yakalanabileceği veya suç delillerinin elde edilebileceği hususunda makul şüphe bulunması halinde şüphelinin veya sanığın üstü, eşyası, konutu, işyeri veya ona ait diğer yerler 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 116/1 kapsamında aranabilir. Arama karar veya emrinde aramanın nedenini oluşturan fiil, aranılacak kişi, adresi ya da eşya ile bu kararın geçerli olacağı zaman süresi 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 119/2 gereğince açıkça gösterilmelidir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 116Kaynağı aç
edilebileceği hususunda makul şüphe varsa; şüphelinin veya sanığın üstü,
eşyası, konutu, işyeri veya ona ait diğer yerler aranabilir.[26]
Diğer kişilerle ilgili arama
Cumhuriyet Savcısının Bulunmadığı Hallerde İki Tanık Zorunluluğu
Hâkim veya Cumhuriyet savcısının bizzat katılımıyla icra edilen kapalı alan aramalarında zabıt kâtibi de yer aldığından ayrıca dışarıdan tanık bulundurulması aranmamıştır. Buna karşılık Cumhuriyet savcısının bizzat katılmadığı ve adli kollukça yürütülen aramalarda o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişinin hazır bulunması emredici bir kuraldır. Kanunun açık düzenlemesi uyarınca arama tanıkları yalnızca anılan kişilerden seçilebilir; başka bir birimde görev yapsa dahi kolluk görevlileri arama tanığı olarak tayin edilemez.
Arama Tanıklarının İşlem Sürecindeki Varlığı ve Tutanağın Tanzimi
Kanuni düzenleme gereği arama tanıklarının aramanın sadece bir kısmında veya işlem tamamlandıktan sonra hazır edilmesi yeterli görülmemiştir; tanıkların fiili aramanın başından sonuna kadar hazır bulunması gerekir. Aramaya engel olunması sebebiyle zor kullanıldığı ya da adrese baskın şeklinde girildiği durumlarda güvenlik sağlanır sağlanmaz tanıklar getirilebilir. Ancak tanıklar hazır edilmeden fiili aramaya başlanamaz ve başlangıçta tanıkların getirilmeme gerekçesi ile hangi aşamada getirildikleri tutanağa açıkça yazılmalıdır. Ceza Muhakemesi Kanunu m. 169/2 uyarınca her soruşturma işlemi tutanağa bağlanır ve bu tutanak adli kolluk görevlisi, Cumhuriyet savcısı veya sulh ceza hâkimi ile hazır bulunan zabıt kâtibince imza altına alınır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 169Kaynağı aç
ve bilirkişinin dinlenmesi veya bir keşif ve muayene sırasında Cumhuriyet
savcısı veya sulh ceza hâkiminin yanında bir zabıt kâtibi bulunur. Acele
hâllerde, yemin vermek koşuluyla, başka bir kimse, yazman olarak
görevlendirilebilir.
(2) Her soruşturma işlemi tutanağa bağlanır. Tutanak, adlî kolluk
görevlisi, Cumhuriyet savcısı veya sulh ceza hâkimi ile hazır bulunan zabıt
kâtibi tarafından imza edilir.
(3) Müdafi veya vekil sıfatıyla hazır bulunduğu işlemlerle ilgili
tutanakta avukatın isim ve imzasına da yer verilir.
(4) Tutanak, işlemin yapıldığı yeri, tarihi, başlama ve bitiş saatini ve
işleme katılan veya ilgisi bulunan kimselerin isimlerini içerir.[63]
(5) İşlemde hazır bulunan ilgililerce onanmak üzere tutanağın kendilerini
ilgilendiren kısımları okunur veya okumaları için kendilerine verilir. Bu husus
tutanağa yazılarak ilgililere imza ettirilir.
(6) İmzadan kaçınma hâlinde nedenleri tutanağa geçirilir.
(7) (Ek: 21/2/2014 – 6526/16 md.)Türk
Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısmının Dört, Beş, Altı ve Yedinci
Bölümünde tanımlanan suçlar (318, 319, 324, 325 ve 332 nci maddeler hariç) ile
12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun kapsamına giren
suçlarla ilgili yürütülen soruşturma ve kovuşturmalarda, kolluk tarafından
düzenlenen tutanaklara, ilgili görevlilerin açık kimlikleri yerine sadece sicil
numaraları yazılır. Kolluk görevlilerinin ifadesine başvurulması gerektiği
hâllerde çıkarılan davetiye veya çağrı kâğıdı, kolluk görevlisinin iş yeri
adresine tebliğ edilir. Bu kişilere ait ifade ve duruşma tutanaklarında adres
olarak iş yeri adresleri gösterilir.
İKİNCİ
KISIM
Kamu
Davasının Açılması
BİRİNCİ
BÖLÜM
Kamu
Davasının Açılması
Kamu davasını açma görevi
İlgililerin ve Müdafinin Arama Sırasında Hazır Bulunma Hakkı
Ceza Muhakemesi Kanunu m. 120/1 uyarınca aranacak yerlerin sahibi veya eşyanın zilyedi aramada hazır bulunabilir; kendisi bulunmazsa kanuni temsilcisi, ayırt etme gücüne sahip hısımlarından biri, kendisiyle birlikte oturan bir kişi veya komşusu hazır bulundurulur. Aynı kanunun 120. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince kişinin avukatının arama sırasında hazır bulunmasına hiçbir surette engel olunamaz.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 120Kaynağı aç
aramada hazır bulunabilir; kendisi bulunmazsa temsilcisi veya ayırt etme gücüne
sahip hısımlarından biri veya kendisiyle birlikte oturmakta olan bir kişi veya
komşusu hazır bulundurulur.
(2) 117 nci maddenin birinci fıkrasında gösterilen hâllerde zilyet ve
bulunmazsa yerine çağrılacak kişiye, aramaya başlamadan önce aramanın amacı
hakkında bilgi verilir.
(3) Kişinin avukatının aramada hazır bulunmasına engel olunamaz.
Arama sonunda verilecek belge
Arama Tanıklarının Yokluğunun Delillere ve Hükme Etkisi
Ceza Muhakemesi Kanunu m. 217 uyarınca hâkim kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir; isnat edilen suç ise yalnızca hukuka uygun şekilde elde edilmiş delillerle ispatlanabilir. Cumhuriyet savcısının bulunmadığı kapalı yer aramasında kanuna aykırı olarak arama tanıkları hazır bulundurulmadan elde edilen delillerin tek ve belirleyici delil niteliğinde mahkûmiyete dayanak yapılması, Anayasa'nın 36. maddesinde korunan adil yargılanma hakkının ihlali sonucunu doğurmaktadır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 217Kaynağı aç
huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir. Bu deliller hâkimin vicdanî
kanaatiyle serbestçe takdir edilir.
(2) Yüklenen suç, hukuka uygun bir
şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir.
Ceza mahkemelerinin ek yetkisi
Cumhuriyet savcısının bizzat katıldığı aramada komşu veya ihtiyar heyeti tanığı gerekir mi?
Hayır, hâkim veya Cumhuriyet savcısının bizzat katıldığı aramalarda zabıt kâtibi de yer alacağından dışarıdan ayrıca arama tanığı bulundurulmasına gerek görülmemiştir.
Kolluk görevlileri arama tanığı olarak tutanağı imzalayabilir mi?
Hayır, arama tanıkları kanun gereği sadece o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan belirlenebilir; farklı bir birimde çalışıyor olsa dahi kolluk mensupları arama tanığı olamaz.
Arama tanıklarının yalnızca arama bittikten sonra çağrılması geçerli midir?
Hayır, tanıkların sadece aramanın sonunda veya bir kısmında hazır bulunması yeterli değildir; tanıkların fiili aramanın başından sonuna kadar hazır bulundurulması zorunludur.
Arama işlemi esnasında kişinin avukatının hazır bulunması engellenebilir mi?
Hayır, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 120/3 uyarınca arama işlemi sırasında kişinin avukatının hazır bulunmasına hiçbir şekilde engel olunamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy