İlave imar para cezası, aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpılmasıyla bulunan bedeldir. Bu bedel, aynı aykırılık nedeniyle yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca eklenir. İlgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılık giderilir ve yapı mevzuata uygun hâle getirilirse, yalnız bu bent uyarınca ilave edilen para cezası tahsil edilmez.
3194 sayılı İMAR KANUNU m. 42Kaynağı aç
Tespit süresi ve cezanın muhatapları
3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesinde belirtilen ve imar mevzuatına aykırı olan fiil ile hâller, tespit tarihinden itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince yaptırıma bağlanır. Üstlenilen her sorumluluk için idari yaptırım ayrı ayrı uygulanır.
Ruhsat alınmadan veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ya da imar mevzuatına aykırı yapılan yapılar bu kapsamda yer alır. Aynı hüküm, 27. madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılardan o maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanları da kapsar. İdari para cezası yapı sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere uygulanır.
İnşaat alanı üzerinden hesaplanan ceza
İnşaat alanı üzerinden hesaplanabilen aykırılıklarda idari para cezası, Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre aykırılığın her bir metrekareşi için öngörülen tutarlar esas alınarak belirlenir. Ceza bin Türk lirasından az olamaz.
Bu metrekare başına tutarlar, her takvim yılı başından geçerli olmak üzere 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 298. maddesi uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılır. Artırımda bir Türk lirasının küsuru da dikkate alınır.
Alan üzerinden hesaplanamayan aykırılık
Yapının cephelerini veya diğer yapı elemanlarını değiştiren ya da öngörülen malzeme gereklerine aykırı olup inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan uygulamalarda başka bir ölçü kullanılır. İdari para cezası, aykırılığa konu imalatın tespit tarihinde yürürlükte bulunan Bakanlık birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin yüzde 20’si kadardır.
Ayrıca hesaplanan yüzdeler
(c) bendinde öngörülen yüzdeler, (a) ve (b) bentlerine göre tespit edilen para cezalarının miktarı esas alınarak ayrı ayrı hesap edilir ve bu cezalara ilave olunur. Para cezasına konu alan hesaplanırken aykırılıktan etkilenen alan dikkate alınır. Her yüzde, kendi bendinde yazılı şarta bağlıdır.
İlave bedelin hesabı
İlave idari para cezası, aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımıyla bulunur. Bulunan bedel, yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca eklenir. Bu bedel diğer cezaların yerine geçmez.
Bir ay içinde aykırılığın giderilmesi
Tebliğden başlayan bir ay dolmadan aykırılık kaldırılır ve yapı mevzuata uygun duruma getirilirse, (ç) bendiyle eklenen para cezası tahsil edilmez. Tahsil edilmeme sonucu bu ilave cezaya özgüdür. Aynı fıkradaki diğer imar para cezalarının aykırılığın giderilmesiyle kendiliğinden kalkacağı düzenlenmemiştir.
Sayılı yükümlülüklere ve tehdit hâline bağlanan cezalar
18, 28, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 40 ve 41. maddelerdeki yükümlülüklere aykırılıkta idari para cezası ilgilisine göre ayrı ayrı uygulanır. Tutar genel hâlde ikibin Türk lirası, fiilin çevre ve sağlık şartlarına aykırı olması hâlinde dörtbin Türk lirası, can ve mal emniyetini tehdit etmesi hâlinde altıbin Türk lirasıdır.
Yapıldığı tarihte plana ve mevzuata uygun olan yapının mevcut hâliyle veya öngörülen afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ettiği ya da edeceği, ilgili idare veya mahkeme kararıyla tespit edilebilir. Yazılı ikaza rağmen idarece tanınan süre içinde takviye yapılmaz veya yapı 39. madde uyarınca yıkılmazsa yapı sahibine onbin Türk lirası idari para cezası verilir.
Köydeki konut ile tarım ve hayvancılık yapıları
Belirtilen köy yerleşik alanı ve civarında, köy nüfusuna kayıtlı ve sürekli oturan kişilerin fen, sanat ve sağlık şartlarına uygun konut ile zatî maksatlı tarım ve hayvancılık yapısı için ayrı bir yaptırım öngörülmüştür. Valilik onayı alınmadan ve muhtarlığa bildirim yapılmadan bu yapının inşa edilmesi hâlinde yapı sahibine bin Türk lirası idari para cezası verilir.
Bu yapılardaki diğer aykırılıklar ile ruhsata tabi tarım ve hayvancılık amaçlı yapılardaki aykırılıklarda ceza, bin Türk lirasından az olmamak üzere ikinci fıkraya göre hesaplanan toplam ceza miktarı olarak uygulanır.
İnşa sürecinde tekrar ve tahsil edilen cezanın iadesi
Yukarıdaki fıkralarda belirtilen fiil ve hâller yapının inşa edilmesi süreci içinde tekrarlanırsa idari para cezaları bir kat artırılarak uygulanır. Artırım, tekrarın bu süreç içinde gerçekleşmesi şartına bağlıdır.
Bu fıkralar uyarınca tahsil edilen idari para cezaları, aynı fiil nedeniyle 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 184. maddesine göre mahkûm olanlara faizsiz olarak iade edilir. İade; aynı fiil, bu madde uyarınca mahkûmiyet ve cezanın tahsil edilmiş olması koşullarına bağlıdır.
Yazılı izinle uygun hâle getirme
Yapının İmar Kanunu’na, ilgili diğer mevzuata, plana, ruhsata ve ruhsat eki etüt ile projelere uygun hâle getirilmesi için idarenin yazılı izni dâhilinde yapılan iş ve işlemler mühür bozma suçu oluşturmaz. İstisna, bu amaca yönelik ve yazılı izin kapsamındaki iş ve işlemlerle sınırlıdır.
Sık sorulan sorular
İlave imar para cezası nasıl hesaplanır?
Aykırılığa konu alan, bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeriyle çarpılır. Çarpım kadar bedel, yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca eklenir.
İlave ceza hangi hâlde tahsil edilmez?
Tebliğden itibaren bir ay içinde aykırılık giderilir ve yapı mevzuata uygun hâle getirilirse, bu bent uyarınca ilave edilen para cezası tahsil edilmez. Sonuç ilave cezaya özgüdür.
Aykırılık inşa sırasında tekrarlanırsa ceza artar mı?
Belirtilen fiil ve hâller yapının inşa edilmesi süreci içinde tekrarlanırsa idari para cezaları bir kat artırılarak uygulanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

