İlave İmar Para Cezası Nasıl Hesaplanır ve Tahsil Edilir

by Avukat Erdal Ersoy
İlave İmar Para Cezası Nasıl Hesaplanır ve Tahsil Edilir

İlave imar para cezası, aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpılmasıyla bulunan bedeldir. Bu bedel, aynı aykırılık nedeniyle yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca eklenir. İlgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılık giderilir ve yapı mevzuata uygun hâle getirilirse, yalnız bu bent uyarınca ilave edilen para cezası tahsil edilmez.

3194 sayılı İMAR KANUNU m. 42Kaynağı aç
Madde 42 – (Değişik: 9/12/2009-5940/2 md.) Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır. (Değişik cümle:14/2/2020-7221/11 md.) Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan ya da 27 nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır: a) Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için; 1) I. sınıf A grubu yapılara üç, B grubu yapılara beş Türk Lirası, 2) II. sınıf A grubu yapılara sekiz, B grubu yapılara onbir Türk Lirası, 3) III. sınıf A grubu yapılara onsekiz, B grubu yapılara yirmi Türk Lirası, 4) IV. sınıf A grubu yapılara yirmiüç, B grubu yapılara yirmibeş, C grubu yapılara otuzbir Türk Lirası, 5) V. sınıf A grubu yapılara otuzsekiz, B grubu yapılara kırkaltı, C grubu yapılara elliiki, D grubu yapılara altmışüç Türk Lirası, idari para cezası verilir. Bu miktarlar her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle artırılarak uygulanır. (Ek cümle:14/2/2020-7221/11 md.) (Mülga cümle:25/3/2020-7226/39 md.) (…) b) Mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verilir. c) (a) ve (b) bentlerine göre cezalandırmayı gerektiren aykırılığa konu yapı; 1) Hisseli parselde diğer maliklerin muvafakati alınmaksızın yapılmış ise cezanın % 30’u, 2) Kamuya veya başkasına ait bir parselde yapılmış ise cezanın % 40’ı, 3) Uygulama imar planında veya parselasyon planında “Kamu Tesisi Alanı veya Umumî Hizmet Alanı” olarak belirlenmiş bir alanda yapılmış ise cezanın % 60’ı, 4) Mevcut haliyle veya öngörülen bir afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ediyor ise cezanın % 100’ü, 5) Uygulama imar planı bulunan bir alanda yapılmış ise cezanın % 20’si, 6) Yapılaşmaya yasaklanmış bir alanda yapılmış ise cezanın % 80’i, 7) Özel kanunlar ile belirlenmiş özel imar rejimine tabi bir alanda yapılmış ise cezanın % 50’si, 8) Ruhsatsız ise cezanın % 180’i, 9) Ruhsatı hükümsüz hale gelmesine rağmen inşaatı sürdürülüyor ise cezanın % 50’si, 10) Yapı kullanma izin belgesi alınmış olmakla birlikte, ruhsat alınmaksızın yeni inşaî faaliyete konu ise cezanın % 100’ü, 11) İnşaî faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılmıyor ise cezanın % 10’u, 12) İnşaî faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılıyor ise cezanın % 20’si, 13) Çevre ve görüntü kirliliğine sebebiyet veriyor ise cezanın % 20’si, (a) ve (b) bentlerinde belirtilen şekilde tespit edilen para cezalarının miktarına göre ayrı ayrı hesap edilerek ilave olunur. Para cezalarına konu olan alanın hesaplanmasında, aykırılıktan etkilenen alan dikkate alınır. ç) (Ek:25/3/2020-7226/39 md.) Bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezası yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edilir. Bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezası tahsil edilmez.[39] 18, 28, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 40 ve 41 inci maddelerde belirtilen mükellefiyetleri yerine getirmeyen veya bu maddelere aykırı davranan yapı veya parsel sahibine, harita, plan, etüt ve proje müelliflerine ve gözetmenlerine, fenni mesullere, yapı müteahhidine ve şantiye şefine, ilgisine göre ayrı ayrı olmak üzere ikibin Türk Lirası, bu fiillerin çevre ve sağlık şartlarına aykırı olması halinde dörtbin Türk Lirası, can ve mal emniyetini tehdit etmesi halinde altıbin Türk Lirası idari para cezası verilir.[40] Yapıldığı tarih itibarıyla plana ve mevzuata uygun olmakla beraber, mevcut haliyle veya öngörülen bir afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ettiği veya edeceği ilgili idare veya mahkeme kararı ile tespit olunan yapılara, ilgili idarenin yazılı ikazına rağmen idarece tanınan süre içinde takviyede bulunmayan veya bu yapıları 39 uncu madde uyarınca yıkmayan yapı sahibine onbin Türk Lirası idari para cezası verilir. 27 nci maddeye göre (…)41 belirlenmiş köy yerleşik alanı ve civarı sınırları içinde köyün nüfusuna kayıtlı olan ve köyde sürekli oturanlar tarafından, projeleri (…)41 (…)41 fen, sanat ve sağlık şartlarına uygun olmasına rağmen valilik onayı alınmadan ve muhtarlığa bildirim yapılmadan konut ve zatî maksatlı tarım ve hayvancılık yapısı inşa edilmesi halinde yapı sahibine bin Türk Lirası idari para cezası verilir. Bu yapılardaki diğer aykırılıklar ve ruhsata tabi tarım ve hayvancılık maksatlı yapılardaki aykırılıklar için verilecek olan idari para cezası, bin Türk Lirasından az olmamak üzere, ikinci fıkraya göre hesaplanan toplam ceza miktarı uygulanır. [41] Yukarıdaki fıkralarda belirtilen fiil ve hallerin, yapının inşa edilmesi süreci içinde tekrarı halinde, idari para cezaları bir kat artırılarak uygulanır. Yukarıdaki fıkralar uyarınca tahsil olunan idari para cezaları, aynı fiil nedeniyle 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 184 üncü maddesine göre mahkûm olanlara faizsiz olarak iade edilir. Yapının bu Kanuna, ilgili diğer mevzuata, plana, ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere uygun hale getirilmesi için idarenin yazılı izni dahilinde yapılan iş ve işlemler mühür bozma suçu teşkil etmez. Müelliflerin, fenni mesul mimar ve mühendislerin, yapı müteahhitlerinin, şantiye şefi mimar ve mühendislerin, imar mevzuatına aykırı fiillerinden dolayı verilen cezaları ve haklarındaki kesinleşmiş mahkeme kararları, kendi kayıtlarına işlenmek ve ilgili mevzuata göre cezai işlem yapılmak üzere, üyesi bulundukları meslek odasına ve Bakanlığa ilgili idarece bildirilir. Bu kişiler, verilen ceza süresi içinde yeni bir iş üstlenemez. Yapı müteahhidinin yetki belgesi; a) Yapım işinin ruhsata ve ruhsat eki etüt ve projelere aykırı olarak gerçekleştirilmesi ve 32 nci maddeye göre verilen süre içinde aykırılığın giderilmemesi halinde beş yıl, b) Yapım işinde ruhsat eki etüt ve projelere aykırı olarak gerçekleştirilen imalatın can ve mal güvenliğini tehdit etmesi halinde on yıl, c) Bakanlıkça olumsuz kayıt değerlendirmesi yapılan hallerde bir yıl, süreyle Bakanlıkça iptal edilir. Yapı müteahhidinin, yapım işlerinden doğan vergi ve sigorta primi borçlarını ödememesi ve diğer sorumluluklarını yerine getirmemesi hallerinde yetki belgesi bir yıldan az olmamak üzere Bakanlıkça iptal edilir ve bunlara sorumluluklarını yerine getirinceye kadar yeni yetki belgesi düzenlenmez. Yetki belgesi iptal edilen yapı müteahhidi yeni yetki belgesi düzenleninceye kadar yeni iş üstlenemez, ancak mevcut işlerini tamamlar. Yetki belgeli yapı müteahhidi olmaksızın başlanılan yapının ruhsatı iptal edilir ve yapı mühürlenir. Yürürlükten kaldırılan hükümler:

Tespit süresi ve cezanın muhatapları

3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesinde belirtilen ve imar mevzuatına aykırı olan fiil ile hâller, tespit tarihinden itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince yaptırıma bağlanır. Üstlenilen her sorumluluk için idari yaptırım ayrı ayrı uygulanır.

Ruhsat alınmadan veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ya da imar mevzuatına aykırı yapılan yapılar bu kapsamda yer alır. Aynı hüküm, 27. madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılardan o maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanları da kapsar. İdari para cezası yapı sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere uygulanır.

İnşaat alanı üzerinden hesaplanan ceza

İnşaat alanı üzerinden hesaplanabilen aykırılıklarda idari para cezası, Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre aykırılığın her bir metrekareşi için öngörülen tutarlar esas alınarak belirlenir. Ceza bin Türk lirasından az olamaz.

Bu metrekare başına tutarlar, her takvim yılı başından geçerli olmak üzere 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 298. maddesi uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılır. Artırımda bir Türk lirasının küsuru da dikkate alınır.

Alan üzerinden hesaplanamayan aykırılık

Yapının cephelerini veya diğer yapı elemanlarını değiştiren ya da öngörülen malzeme gereklerine aykırı olup inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan uygulamalarda başka bir ölçü kullanılır. İdari para cezası, aykırılığa konu imalatın tespit tarihinde yürürlükte bulunan Bakanlık birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin yüzde 20’si kadardır.

Ayrıca hesaplanan yüzdeler

(c) bendinde öngörülen yüzdeler, (a) ve (b) bentlerine göre tespit edilen para cezalarının miktarı esas alınarak ayrı ayrı hesap edilir ve bu cezalara ilave olunur. Para cezasına konu alan hesaplanırken aykırılıktan etkilenen alan dikkate alınır. Her yüzde, kendi bendinde yazılı şarta bağlıdır.

İlave bedelin hesabı

İlave idari para cezası, aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımıyla bulunur. Bulunan bedel, yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca eklenir. Bu bedel diğer cezaların yerine geçmez.

Bir ay içinde aykırılığın giderilmesi

Tebliğden başlayan bir ay dolmadan aykırılık kaldırılır ve yapı mevzuata uygun duruma getirilirse, (ç) bendiyle eklenen para cezası tahsil edilmez. Tahsil edilmeme sonucu bu ilave cezaya özgüdür. Aynı fıkradaki diğer imar para cezalarının aykırılığın giderilmesiyle kendiliğinden kalkacağı düzenlenmemiştir.

Sayılı yükümlülüklere ve tehdit hâline bağlanan cezalar

18, 28, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 40 ve 41. maddelerdeki yükümlülüklere aykırılıkta idari para cezası ilgilisine göre ayrı ayrı uygulanır. Tutar genel hâlde ikibin Türk lirası, fiilin çevre ve sağlık şartlarına aykırı olması hâlinde dörtbin Türk lirası, can ve mal emniyetini tehdit etmesi hâlinde altıbin Türk lirasıdır.

Yapıldığı tarihte plana ve mevzuata uygun olan yapının mevcut hâliyle veya öngörülen afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ettiği ya da edeceği, ilgili idare veya mahkeme kararıyla tespit edilebilir. Yazılı ikaza rağmen idarece tanınan süre içinde takviye yapılmaz veya yapı 39. madde uyarınca yıkılmazsa yapı sahibine onbin Türk lirası idari para cezası verilir.

Köydeki konut ile tarım ve hayvancılık yapıları

Belirtilen köy yerleşik alanı ve civarında, köy nüfusuna kayıtlı ve sürekli oturan kişilerin fen, sanat ve sağlık şartlarına uygun konut ile zatî maksatlı tarım ve hayvancılık yapısı için ayrı bir yaptırım öngörülmüştür. Valilik onayı alınmadan ve muhtarlığa bildirim yapılmadan bu yapının inşa edilmesi hâlinde yapı sahibine bin Türk lirası idari para cezası verilir.

Bu yapılardaki diğer aykırılıklar ile ruhsata tabi tarım ve hayvancılık amaçlı yapılardaki aykırılıklarda ceza, bin Türk lirasından az olmamak üzere ikinci fıkraya göre hesaplanan toplam ceza miktarı olarak uygulanır.

İnşa sürecinde tekrar ve tahsil edilen cezanın iadesi

Yukarıdaki fıkralarda belirtilen fiil ve hâller yapının inşa edilmesi süreci içinde tekrarlanırsa idari para cezaları bir kat artırılarak uygulanır. Artırım, tekrarın bu süreç içinde gerçekleşmesi şartına bağlıdır.

Bu fıkralar uyarınca tahsil edilen idari para cezaları, aynı fiil nedeniyle 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 184. maddesine göre mahkûm olanlara faizsiz olarak iade edilir. İade; aynı fiil, bu madde uyarınca mahkûmiyet ve cezanın tahsil edilmiş olması koşullarına bağlıdır.

Yazılı izinle uygun hâle getirme

Yapının İmar Kanunu’na, ilgili diğer mevzuata, plana, ruhsata ve ruhsat eki etüt ile projelere uygun hâle getirilmesi için idarenin yazılı izni dâhilinde yapılan iş ve işlemler mühür bozma suçu oluşturmaz. İstisna, bu amaca yönelik ve yazılı izin kapsamındaki iş ve işlemlerle sınırlıdır.

Sık sorulan sorular

İlave imar para cezası nasıl hesaplanır?

Aykırılığa konu alan, bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeriyle çarpılır. Çarpım kadar bedel, yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca eklenir.

İlave ceza hangi hâlde tahsil edilmez?

Tebliğden itibaren bir ay içinde aykırılık giderilir ve yapı mevzuata uygun hâle getirilirse, bu bent uyarınca ilave edilen para cezası tahsil edilmez. Sonuç ilave cezaya özgüdür.

Aykırılık inşa sırasında tekrarlanırsa ceza artar mı?

Belirtilen fiil ve hâller yapının inşa edilmesi süreci içinde tekrarlanırsa idari para cezaları bir kat artırılarak uygulanır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu