İcra Harç ve Masraflarının Hukuki Sorumluluğu

İcra Harç ve Giderlerinde Temel Sorumluluk

2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 15. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça bütün icra ve iflas harç ve masrafları borçluya aittir. Yapılan bu harç ve giderler, takip neticesinde ayrıca yeni bir hüküm veya ilave bir takibe hacet kalmaksızın borçludan tahsil edilir. İcra takibinde hem alacaklının hem de borçlunun kısmen haklı çıkması halinde ise harç ve giderler, icra mahkemesinin takdir ettiği esaslar dairesinde taraflar arasında paylaştırılır.

492 sayılı Harçlar Kanununun 127. maddesi uyarınca, aksine bir düzenleme bulunmadıkça icra takip işlemi yapılmasını talep eden taraf, söz konusu işlemin yapılması için gereken harcın tamamını peşin ödemekle yükümlüdür. Harcın tamamı ödenmedikçe harca konu işlem yapılamaz. Aynı Kanunun 128. maddesi gereğince, gerekli harcı tahsil etmeksizin işlemi gerçekleştiren icra memuru, asıl yükümlü ile birlikte harcın ödenmesinden müteselsilen sorumlu olur.

Takip talebi başka bir icra dairesi aracılığıyla yetkili icra dairesine gönderilmek istendiğinde, aracılığı talep edilen icra dairesi gerekli başvurma harcı ile peşin harcı alacaklıdan tahsil ederek evrakı yetkili icra dairesine tevdi eder.

Peşin Harç Usulü ve Takibin Genişletilmesi

İlamlı icra takiplerinde ve ilam niteliğindeki belgelere dayalı takiplerde peşin harç alınmaz, takip talebinde bulunan alacaklıdan sadece icraya başvurma harcı tahsil edilir. Mahkeme huzurunda gerçekleştirilen sulh, kabul ve feragat durumlarını belgeleyen mahkeme kararları da teknik anlamda mahkeme ilamı sayıldığından, bu kararlara dayalı takiplerde peşin harç uygulanmaz.

İlamsız takiplerde alacaklı mahkemeye başvurarak dava açmak zorunda kalırsa, icra takibinde peşin yatırılan harç kendisine iade edilir veya talebi doğrultusunda mahkeme harçlarına mahsup edilir. Takip borçlularından biri hakkında takip başlatıldıktan sonra takibin kefil, ciranta veya müteselsil borçlu gibi diğer borçlulara yöneltilerek bu kişilere ödeme emri gönderilebilmesi için alacaklının yeniden peşin harç ödemesi gerekir.

Tahsil Harcının Doğuşu ve Hacizlerin Kaldırılması

492 sayılı Harçlar Kanununun 20. maddesi uyarınca icra takiplerinde takipten sonra işleyecek faizler harçların hesaplanmasında dikkate alınmaz. Alacaklının yabancı para alacağının fiili ödeme tarihindeki kur karşılığı üzerinden tahsilini talep etmesi halinde ise harç matrahı, yabancı para asıl alacağının fiili ödeme tarihindeki kur karşılığı üzerinden belirlenir.

Tahsil harcı kural olarak alacağın ödenmesi esnasında tahsil edilir; ödeme yapılamayan hallerde ise harç alacağının doğması tarihinden itibaren 15 gün içinde ödenir. Ödeme veya icra emri tebliğe çıkarılmış olsa dahi, henüz borçluya tebliğ edilmeden önce yapılan ödemelerden veya bu aşamada icra takibinden vazgeçilmesi halinde tahsil harcı alınmaz. Üst sınır ipoteğinde borçlu ipotek akit tablosunda belirtilen miktarla sınırlı sorumlu olduğundan, tahsil harcı toplam takip miktarı üzerinden değil borçlunun sorumlu olduğu ipotek limiti üzerinden uygulanır.

Takip dosyasından konulan tüm hacizlerin tamamının kaldırılmasının istenmesi, alacağın haricen tahsil edildiğine karine teşkil eder ve tahsil harcının ödenmesini zorunlu kılar. Buna karşılık, alacaklının yalnızca dosyadaki bir kısım mallar üzerindeki haczin kaldırılmasını talep edip diğer mallar üzerindeki haczin devam etmesi durumunda haricen tahsil karinesi geçerlilik kazanmaz.

Takipten Vazgeçme ve Feragatte Harç Sorumluluğu

İcra takibinden vazgeçildiğinin tutanağa yazılması için tahsil harcının yarısı oranında feragat harcı alacaklıdan tahsil edilir. Ancak haczedilen mal satılıp paraya çevrildikten sonra takipten vazgeçilirse tahsil harcı tam olarak alınır. Takipten feragat kural olarak alacağın haricen tahsiline karine teşkil eder ve harcın alacaklı tarafından ödenmesini gerektirir; feragat tahsilata dayanmayıp kanuni bir zorunluluktan kaynaklandığında ise harç kanun hükmü gereğince sorumlu tutulan kişi tarafından ödenir.

Asıl borçlu ve kefile karşı başlatılan icra takibinde, alacaklının kefilin takipteki sorumluluğunun takip talebinde gösterilenden daha az olduğunu ve kefil yönünden takibe bu miktar üzerinden devam edileceğini bildirmesi kısmi feragat teşkil eder; bu beyanın geçerliliği için feragat harcı yatırılması zorunlu değildir. Alacaklının takibi satış aşamasına götürmemesi veya açıkça feragat etmesi durumunda ise borçlu o aşamaya kadar yapılmış takip giderlerinden sorumlu tutulamaz.

İlam Vekalet Ücreti, Faiz ve Daire Dışı İşlemler

İcra takibinin dayanağını oluşturan mahkeme ilamında asıl alacak için ticari avans faizine hükmedilmiş olsa dahi, ilamda yer alan vekalet ücreti için ticari faiz talep edilemez. Söz konusu vekalet ücreti borcuna 3095 sayılı Kanunun 1. maddesi uyarınca karar tarihinden itibaren yalnızca yasal faiz yürütülmesi mümkündür. Ayrıca takip borçlusu bankaların, icra vekalet ücreti borcunu icra dairesi aracılığıyla ifa ederken gelir vergisi stopaj kesintisi yapma yetkileri bulunmamaktadır; bakiye dosya borcu bu tür bir vergi kesintisi yapılmaksızın belirlenir.

Konusunun para ile ölçülmesi mümkün olmayan icra takiplerinde, takibin neticelenmesi üzerine maktu olarak icranın yerine getirilmesi harcı tahsil edilir. İcra ve iflas işlemlerinin icra dairesi dışında memur eliyle yürütüldüğü hallerde ise haciz, teslim ve satış işlemleri için ayrı ayrı maktu harç uygulanır.

Muafiyetler, Tahsilat Sırası ve Adli Yardım

2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 15. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, icra takiplerinde adli yardım talepleri takibe yetkili icra mahkemesince karara bağlanır. Taşınmaz rehinle temin edilmiş muaccel borçlar ise alıcıya devredilmeyip 2004 sayılı Kanunun 125. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince satış bedelinden öncelikle ödenir.

6001 sayılı Kanunun 12. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Karayolları Genel Müdürlüğü icra harçlarından muaftır; harçların kurumun haklılığı oranında karşı taraftan tahsiline karar verilir. 2004 sayılı Kanunun 270. maddesi kapsamındaki defter tutma işlemleri ile icra mahkemesinin cezaya ilişkin kararları da harçtan müstesnadır. İflas ve konkordatoda icra dairesince tahsil edilmiş bir para bulunmadığından alacaklıdan cezaevi harcı alınmaz. 4603 sayılı Kanuna tabi bankaların yeniden yapılandırma sürecindeki dava ve takiplerinde cezaevi harcı bağışıklığı bulunmakta olup bu bankalar tahsil harcından bağışık tutulmamıştır.

İcra Mahkemesine Şikayet Yolu

İcra harçları kamu düzenine ilişkin bulunduğundan, harcın kanun hükümlerine aykırı hesaplanması veya tahakkuk ettirilmesi durumunda ilgililer icra mahkemesine süresiz şikayet yoluna başvurabilir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 17. maddesi uyarınca icra mahkemesince şikayet haklı görülürse şikayet konusu işlem bozulur veya düzeltilir; icra memurunun sebepsiz yapmadığı veya geciktirdiği işlemlerin icrası emrolunur.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy