İlamlı icra takibinde zamanaşımı süresi, İcra ve İflas Kanunu'nun 39. maddesi uyarınca son muamele üzerinden on yıldır. Bu sürenin başlangıç noktası, takip dosyasındaki en son icra işleminin gerçekleştirildiği tarihtir. Alacaklının dosyayı işlemsiz bırakması ya da usulüne uygun olmayan yollara başvurması, takibin zamanaşımına uğramasına zemin hazırlayabilir.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 39Kaynağı aç
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2018/1984, K. 2018/5784Kaynağı aç
İlamlı Takibin Başlaması ve İcra Emri
İlamlı takip, ilamın icra dairesine verilmesiyle başlar (İİK m. 35). İcra dairesi bunun üzerine borçluya bir icra emri tebliğ eder; bu emirde hükmolunan şeyin cinsi ve miktarı gösterilir, en geç yedi gün içinde ödenmesi ihtarı yapılır (İİK m. 32). Zamanaşımı süresinin hesabı, takip dosyasındaki son gerçek icra işleminin tarihini esas alır.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 35Kaynağı aç
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 32Kaynağı aç
On Yıllık Zamanaşımı Süresi
İİK m. 39 uyarınca ilama dayanan takip, son muamele üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. İlamlı takibe özgü bu on yıllık süre, alacağın mahkeme kararına bağlanmış olmasıyla doğrudan bağlantılıdır: TBK m. 156 uyarınca borç bir mahkeme ya da hakem kararına bağlanmışsa, zamanaşımı kesildikten sonra işleyecek yeni süre her zaman on yıldır. Böylece her kesme eyleminin ardından on yıllık süre yeniden başlar.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 156Kaynağı aç
Noter senedine dayanan takipler ayrı bir kurala tabidir: İİK m. 39 uyarınca bu takipler, senedin mahiyetine göre Borçlar Kanunu veya Ticaret Kanunu'nda öngörülen zamanaşımı sürelerine tabi tutulur. Bu iki kategori birbirinden farklı kurallara tabidir.
Zamanaşımının Kesilmesi
TBK m. 154/2 uyarınca icra takibinde bulunmak, zamanaşımını kesen nedenler arasında sayılmıştır. Zamanaşımı icra takibiyle kesilmişse, TBK m. 157/2 gereğince alacağın takibine ilişkin her işlemden sonra yeniden işlemeye başlar. Alacaklının takip dosyasında takibin devamını sağlayıcı nitelikte taleplerde bulunması ve takibi işlemsiz bırakmaması bu bağlamda önem taşır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 157Kaynağı aç
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2015/1395, K. 2015/19263 sayılı kararında icra müdürünün dosyanın işlemden kaldırılmasına yönelik kararının takip işlemi niteliği taşımadığını ve zamanaşımını kesmeyeceğini açıkça ortaya koymuştur. Aynı kararda son icra işlemi olarak araç haciz tarihi esas alınmış; o tarihten yenileme tarihine kadar on yıllık zamanaşımı süresinin geçtiği tespit edilmiştir.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2015/1395, K. 2015/19263Kaynağı aç
Dosyanın İşlemden Kaldırılması ve Zamanaşımı
İİK m. 78/3 uyarınca haciz talebi kanuni süre içinde yapılmaz ya da geri alındıktan sonra bu süre içinde yenilenmezse dosya muameleden kaldırılır. Bu hükmün ilamlı takipte uygulanması, İİK m. 41 çerçevesinde değerlendirilmesi gereken bir konudur. Her hâlükârda icra müdürünün dosyanın işlemden kaldırılmasına ilişkin kararı, Yargıtay 8. Hukuk Dairesi'nin E. 2015/1395, K. 2015/19263 sayılı kararında da vurgulandığı üzere, bir takip işlemi değildir ve zamanaşımını kesmez. Öte yandan bir icra dosyasının işlemden kaldırılmış olması tek başına alacağın zamanaşımına uğradığı anlamına gelmez; zamanaşımının dolup dolmadığı, son gerçek icra işleminin tarihinden itibaren ayrıca değerlendirilmelidir.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 78Kaynağı aç
Yenileme Talebinin Niteliği
Yenileme, işlemden kaldırılmış bir takip dosyasının usul bakımından yeniden aktif hale getirilmesini sağlayan bir araçtır; zamanaşımını kendiliğinden ortadan kaldıran bağımsız bir kurum değildir. İİK m. 78/4 uyarınca yeniden haciz istemek, alacaklı tarafından yapılan yenileme talebinin borçluya tebliğine bağlıdır. Yargıtay içtihadında, takipsizlik nedeniyle işlemden kaldırılan bir dosyanın her zaman yenilenebilecek olması nedeniyle mevcut dosya yerine aynı ilama dayalı mükerrer yeni bir takip başlatılmasının zamanaşımını kesmeyeceği kabul edilmektedir.
Mükerrer Takip ve Zamanaşımı
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2018/1984, K. 2018/5784 sayılı kararında, takipsizlik nedeniyle işlemden kaldırılan takip dosyasının her zaman yenilenebilecek olmasına karşın alacaklı tarafından tarafları ve dayanağı ilam aynı olan mükerrer bir takip başlatılmasının zamanaşımını kesmeyeceğini hükme bağlamıştır.
Öte yandan Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2018/3793, K. 2018/9032 sayılı kararında mükerrerlik iddiasının her somut olayda ayrıca incelenmesi gerektiğini vurgulamıştır. Bu kararda birinci takiple zamanaşımının kesilip kesilmediği ve mükerrerlik iddiasının ayrıca araştırılması gerektiği gerekçesiyle yerel mahkemenin doğrudan dayanak ilamın zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle takibin iptaline karar vermesi isabetsiz bulunarak hüküm bozulmuştur.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2018/3793, K. 2018/9032Kaynağı aç
Zamanaşımı Kabul Edildiğinde Doğru Hukuki Sonuç
Takibin kesinleşmesinden sonraki dönemde borcun zamanaşımına uğraması nedeniyle şikayetin kabulü halinde icra mahkemesinin vermesi gereken karar 'takibin iptali' değil 'icranın geri bırakılması'dır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2013/32414, K. 2013/39686 ve E. 2013/22003, K. 2013/30668 sayılı kararlarında takibin iptali yönünde kurulan hükmü isabetsiz bulmuş; her iki kararda da yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama gerektirmediğinden kararı düzelterek onama yoluna gitmiştir.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2013/32414, K. 2013/39686Kaynağı aç
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2013/22003, K. 2013/30668Kaynağı aç
İİK m. 33/a uyarınca ilamın zamanaşımına uğradığı, zamanaşımının kesildiği veya tatile uğradığı iddiaları icra mahkemesi tarafından resmi vesikalara dayanılarak incelenir ve icranın geri bırakılmasına ya da devamına karar verilir. Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile başlatılan takiplerde ise borçlunun zamanaşımı iddiası, İİK m. 71'in m. 33/a'ya kıyasen uygulanmasına ilişkin yaptığı atıf çerçevesinde icra mahkemesine yöneltilir.
İİK m. 41 ve Haciz Hükümlerinin İlamlı Takibe Uygulanması
İİK m. 41 uyarınca ilamlı takibe özgü hükümlere aykırı düşmeyen diğer İİK hükümleri ilamlı takiplerde de uygulanır. Bu çerçevede İİK m. 78'deki haciz isteme ve haciz talebinin düşmesine ilişkin kuralların ilamlı takiplerle ilişkisi tartışmalıdır; m. 78/2'de haciz isteme hakkının düşmesine ilişkin bir yıllık süre 'ödeme emrinin tebliği tarihinden' başlatılmakta olup bu hükmün ilamlı takipte nasıl işleyeceği, İİK m. 41 çerçevesinde somut duruma ve yargı içtihadına göre ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konudur.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 41Kaynağı aç
Borçlunun Zamanaşımı İtirazı ve İcra Mahkemesine Başvuru
İcra emrinin tebliği üzerine borçlu, yedi gün içinde dilekçeyle icra mahkemesine başvurarak borcun zamanaşımına uğradığını ileri sürebilir (İİK m. 33). İİK m. 33/2 uyarınca icra emrinin tebliğinden sonraki dönemde tahakkuk eden zamanaşımına dayanan geri bırakma istekleri herhangi bir süre kısıtlaması olmaksızın her zaman yapılabilir. Aynı fıkrada düzenlenen itfa ve imhale dayanan istekler ise noterlikçe resen yapılmış veya tasdik edilmiş belgelere ya da icra zaptına dayandırılmalıdır; zamanaşımına dayanan geri bırakma istekleri için bu belge şartı aynı fıkrada öngörülmemiştir.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 33Kaynağı aç
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2013/655, K. 2014/148Kaynağı aç
İcra mahkemesi geri bırakma talebini reddederse borçlu, yalnızca istinaf veya temyiz yoluna başvuru süresi içinde alacağı karşılayacak nakit ya da icra mahkemesince kabul edilecek taşınır rehni, esham, tahvilat, taşınmaz rehni veya muteber banka kefaleti göstermek şartıyla üst yargı yoluna başvurabilir (İİK m. 33/3). Borçlunun yeter malı mahcuz ise veya talep üzerine süre içinde haczedilmişse bu teminat şartı aranmaz. Borçlu olmadığı parayı ödemek zorunda kalan borçlunun İİK m. 72 uyarınca istirdat davası açarak paranın iadesini istemek hakkı saklıdır (İİK m. 33/4).
Sık Sorulan Sorular
İlamlı takipte zamanaşımı ne zaman başlar?
Zamanaşımı, takip dosyasındaki en son icra işleminin yapıldığı tarihten itibaren işlemeye başlar. İİK m. 39 uyarınca bu süre on yıldır. TBK m. 154/2 gereğince icra takibinde bulunmak zamanaşımını keser; borç bir mahkeme kararına bağlanmışsa TBK m. 156 uyarınca kesmenin ardından işleyecek yeni süre de on yıldır. Bununla birlikte mükerrer takip başlatma gibi istisnai durumlarda bu genel kesme kuralının uygulanmayabileceği Yargıtay içtihadında kabul edilmektedir.
Dosyanın işlemden kaldırılması zamanaşımını durdurur mu?
Hayır. İcra müdürünün dosyanın işlemden kaldırılmasına ilişkin kararı bir icra işlemi niteliği taşımadığından zamanaşımını kesmez. Ayrıca dosyanın işlemden kaldırılmış olması tek başına alacağın zamanaşımına uğradığı anlamına gelmez; zamanaşımının dolup dolmadığı, son gerçek icra işlemi esas alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.
Aynı ilama dayalı ikinci bir takip başlatmak zamanaşımını keser mi?
Takipsizlik nedeniyle işlemden kaldırılan bir dosya her zaman yenilenebilecekken aynı taraflara ve aynı ilama dayanan mükerrer yeni bir takip başlatılması zamanaşımını kesmez. Öte yandan mükerrerlik iddiasının her somut olayda ayrıca incelenmesi gerekir; birinci takiple zamanaşımının kesilip kesilmediği ve yeni sürenin dolup dolmadığı bu inceleme sonucuna göre belirlenir.
Borçlu zamanaşımı itirazını ne zaman ileri sürebilir?
Borçlu, icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine başvurarak zamanaşımı itirazında bulunabilir (İİK m. 33). İcra emrinin tebliğinden sonra tahakkuk eden zamanaşımına dayalı geri bırakma talepleri ise herhangi bir süreyle kısıtlı olmaksızın yapılabilir (İİK m. 33/2).
Zamanaşımı kabul edilirse icra mahkemesi hangi kararı verir?
Takibin kesinleşmesinden sonraki dönemde borcun zamanaşımına uğramasına dayanan şikayette icra mahkemesinin vermesi gereken karar takibin iptali değil icranın geri bırakılmasıdır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, takibin iptali yönünde kurulan hükümleri bu gerekçeyle isabetsiz bulmuş; yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama gerektirmediğinden kararı düzelterek onama yoluna gitmiştir.
Zamanaşımı itirazı reddedilirse borçlu ne yapabilir?
Geri bırakma talebi reddedilirse borçlu, istinaf veya temyiz yoluna başvuru süresi içinde alacağı karşılayacak teminat göstermek şartıyla üst yargı yoluna başvurabilir. Yeter malı mahcuz olan borçludan bu teminat aranmaz. Borçlu olmadığı parayı ödemek zorunda kalan borçlunun İİK m. 72 uyarınca istirdat davası açma hakkı saklıdır.
Kambiyo senetlerine özgü takipte zamanaşımı itirazı nasıl yapılır?
Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile başlatılan takiplerde borçlu, İİK m. 71'in m. 33/a'ya kıyasen uygulanmasına ilişkin atfı çerçevesinde icra mahkemesine başvurarak zamanaşımı iddiasını ileri sürebilir. İcra mahkemesi bu iddiayı resmi vesikalara dayanarak inceler ve icranın geri bırakılmasına ya da devamına karar verir.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2014/4347, K. 2014/6889Kaynağı aç
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

