İlamlı Takipte Zamanaşımı ve İcranın Geri Bırakılması

Mahkeme ilamına dayalı icra takipleri, takip dosyasında gerçekleştirilen son işlem üzerinden on yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrar. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 39 gereğince ilama müstenit takiplerde on yıllık zamanaşımı süresi uygulanırken, noter senedine dayanan takipler ise senedin hukuki niteliğine göre borçlar veya ticaret mevzuatında belirlenen zamanaşımı sürelerine tabidir. Bu nedenle icra dosyasının fiilen açık kalması, kanuni zamanaşımı süresinin dolmasını kendiliğinden engellemez.

Zamanaşımını Kesen Haller ve Takip İşlemlerinin Niteliği

Zamanaşımı süresinin kesilmesinde borçlu ve alacaklı tarafın usulî işlemleri önem taşır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 154/1 uyarınca borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmen ifada bulunması, faiz ödemesi, rehin vermesi veya kefil göstermesi zamanaşımını keser. Aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca alacaklının dava veya def'i yoluyla mahkemeye ya da hakeme başvurması, icra takibatında bulunması veya iflas masasına müracaat etmesi de zamanaşımını kesen yasal sebepler arasındadır.

Zamanaşımının kesilmesiyle birlikte Türk Borçlar Kanunu m. 156 gereğince yeni bir süre işlemeye başlar; borcun mahkeme veya hakem kararına bağlanmış olması durumunda bu yeni süre her zaman on yıldır. İcra takibi yoluyla kesilen zamanaşımı bakımından ise Türk Borçlar Kanunu m. 157/2 doğrultusunda, takipsiz bırakılmayıp alacağın takibine ilişkin yapılan her işlemden sonra on yıllık süre yeniden işlemeye başlar.

İcra dosyasında gerçekleştirilen her işlem zamanaşımını kesme niteliğine sahip değildir. Zamanaşımını etkileyen işlemlerin alacağın tahsiline yönelik olması, dosyayı gerçekten ileri taşıması ve takip fonksiyonu bulunması gerekir. Bu çerçevede yalnızca bilgi alma, dosyayı hatırlatma veya sonuç doğurmayan pasif hareketler her zaman yeterli kabul edilmeyebilir.

Takip İşleminin Kişilere Etkisi ve İcra Kefaleti

Zamanaşımını kesen bir takip işlemi kural olarak hangi borçlu aleyhine icra edilmişse yalnızca onun bakımından sonuç doğurur. Bu kural gereğince icra takibinde asıl borçluya yönelik olarak gerçekleştirilen takip işlemleri, icra kefili yönünden zamanaşımını her durumda kesmeyebilir. İcra kefilinin sorumluluğunun sürdürülebilmesi bakımından kefilin kendi hukuki durumunu etkileyen işlemlerin varlığı aranır.

İcra Dosyasının Yenilenmesi ve Dolmuş Zamanaşımı

İşlemden kaldırılan icra dosyalarında yeniden haciz istenebilmesi, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 78/5 gereğince alacaklının yenileme talebinin borçluya tebliğ edilmesine bağlıdır. Ancak son muamele tarihinden itibaren kanunun öngördüğü on yıllık zamanaşımı süresi bir kez gerçekleştikten sonra alacaklının yapacağı dosya yenileme talebi zamanaşımını geriye dönük olarak bertaraf etmez. Borçlu, zamanaşımı süresi dolmuş bir takipte icra mahkemesine başvurarak icranın geri bırakılmasını talep edebilir.

İcra Emrinden Önceki ve Sonraki Zamanaşımı İtirazları

İlamlı takipte icra emrinin tebliği üzerine borçlu, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 33/1 uyarınca yedi gün içinde dilekçeyle icra mahkemesine başvurarak borcun zamanaşımına uğradığı, imhal veya itfa edildiği itirazında bulunabilir. Bu başvuru, ilamın icraya konulmasından ve icra emrinin tebliğinden önceki evrede vuku bulan zamanaşımı hallerini konu edinir.

İcra emrinin tebliğinden sonraki devrede tahakkuk etmiş zamanaşımı, itfa veya imhal iddialarına dayanan icranın geri bırakılması talepleri, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 33/2 uyarınca herhangi bir süre sınırlaması olmaksızın her zaman ileri sürülebilir.

İcra Mahkemesinde İnceleme ve İcranın Geri Bırakılması Kararı

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 33/a fıkra 1 hükmü uyarınca, ilamın zamanaşımına uğradığı veya zamanaşımının kesildiği yahut tatile uğradığı yönündeki iddialar icra mahkemesi tarafından resmi belgelere dayanılarak incelenir. İcra mahkemesi resmi vesikalar üzerinden yaptığı bu değerlendirme neticesinde icranın geri bırakılmasına veya icranın devamına karar verir.

İcra mahkemesince icranın geri bırakılmasına hükmedilmesi halinde alacaklı, bu kararın kesinleştiğinin kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde genel mahkemelerde dava açarak zamanaşımının gerçekleşmediğini ispatlama hakkına sahiptir. Alacaklı bu yedi günlük süre içerisinde dava açmazsa ilamın zamanaşımına uğradığı hususu kesin hüküm teşkil eder. İcra mahkemesince icranın devamına karar verilmesi durumunda ise İcra ve İflas Kanunu m. 33/a fıkra 3 uyarınca Kanunun 33 üncü maddesinin son fıkrası hükmü tatbik edilir.

Kanun Yolu Başvurusu ve İstirdat Davası

İcra mahkemesi geri bırakılma talebini reddettiğinde borçlu, istinaf veya temyiz yoluna başvuru süresi içerisinde alacağı karşılayacak nakit teminat ya da mahkemece kabul edilecek taşınır rehni, esham, tahvilat, taşınmaz rehni yahut muteber bir banka kefaleti sunarak kanun yoluna gidebilir. Borçlunun yeterli malı haczedilmişse veya borçlunun talebiyle başvuru süresi içinde yeterli mal haczi gerçekleşmişse teminat aranmaz. Takip sürecinde borçlu olmadığı bir meblağı ödemek zorunda kalan borçlunun ise İcra ve İflas Kanunu m. 33/4 yollamasıyla Kanunun 72 nci maddesi kapsamında istirdat davası açarak ödenen meblağın iadesini talep etme hakkı saklı tutulmuştur.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy