İlamlı İcra Takibinde İtiraz ve Geri Bırakılması

İlamlı icra takibinde borçlu, icra emrinin tebliği üzerine yedi gün içinde dilekçeyle icra mahkemesine başvurabilir. Başvuruda borcun zamanaşımına uğradığı, imhal edildiği veya itfa edildiği ileri sürülebilir. Bu yol İcra ve İflas Kanunu’nun 33. maddesinde düzenlenir.

Yedi günlük başvuru

Süre, icra emrinin tebliği üzerine işlemeye başlar ve yedi gündür. Başvuru dilekçeyle yapılır; merci icra mahkemesidir. İleri sürülebilecek iddialar borcun zamanaşımına uğraması, imhal edilmesi veya itfa edilmesidir.

İtfa veya imhal iddiası, yetkili mercilerce resen yapılmış ya da usulüne göre tasdik edilmiş senetle belgelenirse icra geri bırakılır. İcra dairesinde, icra mahkemesinde veya mahkeme önünde ikrar olunmuş senet de bu iddiayı tevsik eder.

Tebliğden sonra doğan sebepler

İcra emrinin tebliğinden sonraki dönemde tahakkuk eden itfa, imhal veya zamanaşımına dayanan geri bırakma istemleri her zaman yapılabilir. Bu hüküm, tebliğden sonra ortaya çıkan sebeplere yöneliktir.

Tebliğden sonraki dönemde itfa veya imhale dayanan istemler, noterlikçe resen yapılmış veya tasdik olunmuş belgelere ya da icra zaptına dayandırılmalıdır.

İlamın zamanaşımı

İlamın zamanaşımına uğradığı, zamanaşımının kesildiği veya tatile uğradığı iddialarını icra mahkemesi resmi vesikalara dayanarak inceler. İnceleme sonunda icranın geri bırakılmasına veya devamına karar verilir. İnceleme İcra ve İflas Kanunu’nun 33/a maddesine göredir.

İcranın geri bırakılması kararı kesinleşir ve bu durum alacaklıya tebliğ edilirse alacaklı, zamanaşımının gerçekleşmediğini ispat etmek üzere yedi gün içinde genel mahkemede dava açabilir. Dava açılmazsa icrası istenen ilamın zamanaşımına uğradığı hususu kesin hüküm oluşturur.

İcra mahkemesi icranın devamına karar verirse 33. maddenin son fıkrası, 33/a maddesi bakımından da uygulanır.

Ret kararından sonraki kanun yolu

Geri bırakılma talebi reddedilirse borçlu, istinaf veya temyiz yoluna başvuru süresi içinde teminat göstermek şartıyla bu yollara başvurabilir. Teminat, alacağı karşılayacak nakit olabilir. İcra mahkemesince kabul edilecek taşınır rehin, esham, tahvilat, taşınmaz rehni veya muteber bir banka kefaleti de gösterilebilir.

Borçlunun yeterli malı haczedilmişse teminat göstermesi gerekmez. Borçlunun talebi üzerine istinaf veya temyiz başvuru süresi içinde yeterli malı haczedilirse de teminat aranmaz.

Borçlu olmadığı parayı ödemek zorunda kalan borçlunun, 72. madde uyarınca istirdat davası açarak paranın geri verilmesini isteme hakkı saklıdır.

İlamın kaldırılması veya bozulması

Bir ilam bölge adliye mahkemesince kaldırılır veya temyizen bozulursa icra işlemleri bulunduğu yerde durur.

İlam icra edildikten sonra bölge adliye mahkemesince kaldırılır veya yeniden esas hakkında karar verilir ya da Yargıtayca bozulursa, aleyhine takip yapılan kişinin hiç veya o kadar borcu olmadığının kesin ilamla belirlenmesi hâlinde icra ayrıca hükme gerek kalmadan tamamen veya kısmen eski hâline iade edilir.

Eski hâle iade, üçüncü kişilerin iyiniyetle kazandıkları haklara zarar vermez.

Menfi tespit davası

Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu olmadığını ispat etmek için menfi tespit davası açabilir.

Dava takipten önce açılırsa mahkeme, talep üzerine ve alacağın yüzde on beşinden aşağı olmayan teminat karşılığında icra takibinin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verebilir.

Dava takipten sonra açılırsa ihtiyati tedbir yoluyla takibin durdurulmasına karar verilemez. Borçlu, gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere teminat göstermek şartıyla icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini isteyebilir.

Menfi tespit davası alacaklı lehine sonuçlanırsa ihtiyati tedbir kalkar. Buna ilişkin hüküm kesinleşirse alacaklı, alacağını geç almaktan doğan zararını gösterilen teminattan alır. Zarar aynı davada takdir edilerek karara bağlanır ve yüzde yirmiden aşağı belirlenemez.

Dava borçlu lehine hükme bağlanırsa takip derhâl durur. İlam kesinleşince içeriğine göre ve ayrıca hükme gerek kalmadan icra kısmen veya tamamen eski hâle iade edilir.

Borçluyu menfi tespit davası açmaya zorlayan takibin haksız ve kötüniyetli olduğu anlaşılırsa, borçlunun talebi üzerine dava nedeniyle uğradığı zararın alacaklıdan tahsiline karar verilir. Takdir edilecek zarar, haksızlığı anlaşılan takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olamaz.

İstirdat ve sebepsiz zenginleşme

Menfi tespit davasında tedbir kararı alınmamış ve borç da ödenmişse davaya istirdat davası olarak devam edilir. İki şart birlikte aranır.

Menfi tespit ve istirdat davaları, takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesinde veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir.

İstirdat davasında davacı, yalnız paranın verilmesinin gerekmediğini ispatla yükümlüdür.

Türk Borçlar Kanunu’nun 78. maddesine göre borçlanmadığı edimi kendi isteğiyle yerine getiren kişi, bunu ancak kendisini borçlu sanarak yerine getirdiğini ispat ederse geri isteyebilir. Madde, borç olmadığı hâlde ödenen edimin geri istenmesine ilişkin diğer kanun hükümlerini saklı tutar.

Zamanaşımına uğramış bir borcun ifasından veya ahlaki bir ödevin yerine getirilmesinden kaynaklanan zenginleşmeler geri istenemez.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy