İki Kişilik Limited Şirket Yapısı ve Yasal Çerçeve
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu limited şirketlerde asgari ortak sayısı şartını kaldırarak tek kişilik limited şirketlerin kurulmasına ve şirketlerin bir ila elli ortak arasında faaliyet yürütmesine imkân sağlamıştır. Mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu döneminde iki kişiden az ortakla limited şirketin varlığını korumasına izin verilmediğinden, iki kişilik ortaklıklarda ortağın haklı sebeple de olsa şirketten çıkması veya çıkarılması kabul görmemekte, uyuşmazlıklarda şirketin feshine başvurulması gerektiği kabul edilmekteydi. 6102 sayılı Kanun ile birlikte iki ortaklı şirketlerde çekilmez hale gelen ortaklık ilişkilerinde fesih yerine ortağın ortaklıktan çıkarılması ve şirketin tek ortakla yoluna devam etmesi olanağı getirilmiştir.
6103 sayılı Türk Ticaret Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un 3. maddesi gereğince, tarafların iradelerinden bağımsız biçimde kanunla düzenlenen hukuki ilişkilere, yeni kanunun yürürlüğe girmesinden önce kurulmuş olsalar dahi 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri uygulanır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 13.06.2013 tarihli ve E. 2011/14131, K. 2013/12400 sayılı kararında da belirtildiği üzere, tek kişilik limited şirketi tanıyan yasa hükümleri yürürlükten önceki olaylara da uygulanabileceğinden, davalının şirket ortaklığından çıkarılması isteminin yeni kanuni çerçevede ele alınması gerekmektedir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 573Kaynağı aç
İki Kişilik Limited Şirkette Ortağın Şirketten Çıkarılması ve Nisap Engeli
Limited şirkette bir ortağın ortaklıktan çıkarılması iki ayrı hukuki temele dayanabilir. Türk Ticaret Kanunu m. 640/1 uyarınca şirket sözleşmesinde bir ortağın genel kurul kararı ile ortaklıktan çıkarılabileceği özel sebepler kararlaştırılabilir; bu hallerde haklı neden varlığı aranmaksızın sözleşmedeki şartların gerçekleşmesiyle çıkarma kararı alınabilir. Bu karara muhatap olan ortak, kararın noter kanalıyla kendisine bildirilmesinden itibaren üç ay içinde Türk Ticaret Kanunu m. 640/2 hükmüne dayanarak iptal davası açabilir. Mülga kanun döneminde kurulup şirket sözleşmesinde çıkarma sebebi öngörülmemiş iki kişilik şirketlerde ise bu yöntemin işletilebilmesi için öncelikle esas sözleşme değişikliği yapılması şarttır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 640Kaynağı aç
Haklı sebebe dayalı mahkeme kararıyla çıkarma müessesesi ise Türk Ticaret Kanunu m. 640/3 hükmünde yer almaktadır. Türk Ticaret Kanunu m. 616/1-h gereğince mahkemeden çıkarma isteminde bulunulması genel kurulun devredilemez yetkileri arasındadır ve bu talep hakkı münhasıran şirket tüzel kişiliğine aittir. Bir limited şirket ortağının diğer ortağı kendi adına açacağı bağımsız bir dava ile ortaklıktan çıkarma hakkı bulunmamaktadır. Şirket adına hareket edilmeksizin ortak tarafından diğer ortağa yöneltilen çıkarma davaları, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin E. 2022/628, K. 2023/3965 ve E. 2016/2664, K. 2017/607 sayılı kararlarında ifade edildiği üzere aktif husumet ehliyeti yokluğundan reddedilmektedir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2022/628, K. 2023/3965Kaynağı aç
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2022/2091, K. 2023/5684Kaynağı aç
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 642Kaynağı aç
İki ortaklı limited şirketlerde ortağın haklı sebeple mahkemece çıkarılması talebinde en önemli yasal engel karar nisabıdır. Türk Ticaret Kanunu m. 621/1-h hükmü uyarınca ortağın mahkemece çıkarılması talebi için genel kurulda temsil edilen oyların en az üçte ikisinin ve oy hakkı bulunan şirket esas sermayesinin tamamının salt çoğunluğunun bir arada bulunması şarttır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin E. 2023/5939, K. 2024/7211 ve E. 2022/3161, K. 2023/7253 sayılı kararlarında vurgulandığı üzere, iki ortaklı bir şirkette hakkında çıkarma talep edilecek ortağın katılmadığı bir toplantıda tek ortağın oyuyla bu çifte nitelikli çoğunluk oluşturulamaz; tek ortakla alınan karar yok hükmündedir. Bu nisap kuralı kanun koyucunun bilinçli tercihi kabul edildiğinden, geçerli bir genel kurul kararı dava şartı olarak sunulamadığı takdirde iki ortaklı limited şirkette açılan haklı sebeple çıkarma davası dinlenemez niteliktedir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/5939, K. 2024/7211Kaynağı aç
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2022/3161, K. 2023/7253Kaynağı aç
Ortağın Haklı Sebeple Şirketten Çıkması ve Husumet Usulü
Türk Ticaret Kanunu m. 638/1 uyarınca şirket sözleşmesi ortaklara şirketten çıkma hakkı tanıyabileceği gibi, bu hakkın kullanımını belirli koşullara da bağlayabilir. Şirket sözleşmesinde çıkma hakkı düzenlenmemiş olsa dahi, Türk Ticaret Kanunu m. 638/2 hükmü gereğince haklı sebeplerin varlığı durumunda her ortak mahkemeden ortaklıktan çıkmasına karar verilmesini dava edebilir. Mahkeme talep üzerine, dava süresince davacı ortağın ortaklıktan doğan hak ve borçlarının dondurulmasına veya durumunun teminat altına alınmasına yönelik ihtiyati tedbirlere karar verebilir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 638Kaynağı aç
Haklı sebeple çıkma yoluna başvuran ortağın bizzat kusurlu olmaması aranır; kusurlu ortağın kendi kusuruna dayanarak haklı neden iddiasında bulunması kabul edilmez. Kişisel güven unsuru taşıyan limited şirket ilişkisinde organların kilitlenmesi, genel kurulların toplanamaması, taraflar arasında irtibatın kopması, güven ilişkisinin sarsılması veya şirkette fiilen çalışmayan şahısların primlerinin şirket kaynaklarından ödenerek haksız gider kaydı oluşturulması gibi haller çıkma istemi yönünden haklı neden oluşturur.
Türk Ticaret Kanunu m. 638/2 kapsamında açılan çıkma davasında husumet yalnızca şirket tüzel kişiliğine yöneltilmelidir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin E. 2021/134, K. 2022/1587 sayılı kararında açıklandığı üzere, diğer şirket ortağının bu davada pasif husumet ehliyeti bulunmadığından onun yönünden dava sıfat yokluğu sebebiyle reddedilir. Ayrıca mahkeme kararındaki şirketten çıkma hükmü, hukuki nitelik itibarıyla çıkmaya izin verilmesi şeklinde değerlendirilir.
Haklı Nedenle Fesih İsteminde Husumet, Mahkemenin Takdiri ve Ayrılma Akçesi
İki kişilik limited ortaklıklarda ortaklar arasındaki uyuşmazlığın çözümsüz kalması halinde başvurulabilecek diğer temel hukuki yol Türk Ticaret Kanunu m. 636/3 uyarınca haklı sebeple şirketin feshini talep etmektir. Fesih davasında davacı sıfatı pay defterine kayıtlı ortağa ait olup, ortaklık sıfatının yargılama boyunca devam etmesi dava şartıdır. Şirketin feshini talep hakkı; dürüstlük kuralı çerçevesinde ortaklık bağının sürdürülemeyecek derecede zedelenmesi, güvenin kaybolması ve ortaklığın devamının çekilmez hale gelmesi vakıalarına dayanır.
Limited şirketin haklı nedenle fesihte davalı sıfatı kural olarak şirket tüzel kişiliğine aittir. Bununla birlikte Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun E. 2019/795, K. 2022/374 sayılı ilamında, iki kişiden müteşekkil limited şirketin her iki ortağının davacı ve davalı olarak davada yer aldığı hallerde, usul ekonomisi ilkesi çerçevesinde taraf teşkilinin sağlanmış olduğu kabul edilmiştir. Yargıtay uygulamalarında husumetin sadece şirkete mi yoksa ortaklara da mı yöneltilmesi gerektiği hususunda farklı değerlendirmeler yer aldığından davanın taraf yapısı ihtiyatla kurulmalıdır. Şirketin feshi en son çaredir; mahkeme istem yerine davacı ortağa esas sermaye payının gerçek değerinin ödenerek şirketten çıkarılmasına ya da duruma uygun kabul edilebilir başka bir çözüme hükmedebilir. Türk Ticaret Kanunu m. 638/2 kapsamındaki çıkma istemi yönünden ise taraflar serbestçe tasarrufta bulunabilirler.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2021/5009, K. 2023/721Kaynağı aç
Türk Ticaret Kanunu m. 641 uyarınca şirketten ayrılan ortak, esas sermaye payının gerçek değerine karşılık gelen ayrılma akçesini talep etme hakkını haizdir; bu değer şirket sözleşmesinde farklı biçimde de kararlaştırılabilir. Mahkemece çıkmasına izin verilen ortağın ayrılma akçesi şirket tüzel kişiliğinden tahsil edilir ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin E. 2021/134, K. 2022/1587 sayılı kararında belirtildiği üzere istemle bağlı kalınarak dava tarihinden itibaren avans faizine hükmedilir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 641Kaynağı aç
İki kişilik limited şirkette ortak diğer ortağı çıkarma davasıyla ortaklıktan çıkarabilir mi?
Hayır, limited şirkette bir ortağın diğer ortağı dava yoluyla şirketten çıkarma hakkı bulunmamaktadır. Türk Ticaret Kanunu m. 640/3 uyarınca mahkemeden çıkarma isteme hakkı şirkete tanınmış olup, ortağın şirket adına hareket etmeksizin kendi adına açtığı çıkarma davası aktif husumet ehliyeti yokluğundan reddedilir.
İki kişilik limited şirkette mahkemeden çıkarma talep etmek için genel kurul kararı alınabilir mi?
Türk Ticaret Kanunu m. 621/1-h gereğince çıkarma davası açılması kararı için temsil edilen oyların en az üçte ikisi ile oy hakkı bulunan sermayenin tamamının salt çoğunluğu aranır. İki ortaklı şirketlerde çıkarılması istenen ortağın yokluğunda tek ortağın oyuyla bu nitelikli çoğunluk sağlanamadığından karar yok hükmündedir ve çıkarma davası dava şartı yokluğu sebebiyle dinlenemez.
İki kişilik limited şirkette haklı sebeple çıkma davası kime karşı açılır?
Türk Ticaret Kanunu m. 638/2 uyarınca açılacak haklı sebeple çıkma davasında husumet yalnızca limited şirket tüzel kişiliğine yöneltilmelidir. Şirketin diğer ortağının bu davada pasif husumet ehliyeti bulunmadığından onun aleyhine açılan talep sıfat yokluğundan reddedilir.
İki kişilik limited şirketin haklı nedenle feshi istendiğinde mahkeme ortağın çıkarılmasına karar verebilir mi?
Evet, Türk Ticaret Kanunu m. 636/3 gereğince şirketin feshi en son çaredir. Mahkeme fesih talebi karşısında şirketi tasfiye etmek yerine, davacı ortağa payının gerçek değerinin ödenerek şirketten çıkarılmasına veya duruma uygun diğer bir kabul edilebilir çözüme karar verebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

