İkale Sözleşmesi Nedir? Anlaşarak İş Akdinin Sona Ermesi

İkale Sözleşmesinin Hukuki Niteliği ve Kurulması

İş sözleşmesinin tarafların ortak iradesiyle sona erdirilmesi işlemi ikale diğer adıyla bozma sözleşmesi olarak adlandırılır. Bozma sözleşmesi mevzuatta düzenlenmiş değildir. Sözleşme özgürlüğünün bir sonucu olarak, daha önce kabul edilen bir hukuki ilişkinin taraflarca karşılıklı irade beyanıyla sona erdirilmesi mümkündür. Böylece iş ilişkisi tarafların uyuşan iradeleri ile neticelendirilir.

Bozma sözleşmesi, taraflardan birinin karşı tarafa ilettiği iş sözleşmesinin karşılıklı anlaşmayla sona erdirilmesine yönelik açıklama niteliğindeki icap ve diğer tarafın bu icabı kabul etmesiyle kurulur. Bozma sözleşmesi yapma iradesinde iş ilişkisi karşı tarafın uygun kabul beyanı ile sona erdirilmeye yöneldiğinden, ikale yapmaya yönelik icap tek taraflı fesih olarak değerlendirilemez ve feshe tahvil edilemez.

İkale Sözleşmesinin Hukuki Sonuçları ve Sözleşme Kapsamı

İş sözleşmesi bozma sözleşmesi yoluyla sona erdirildiğinde işçi iş güvencesinden yoksun kalır. Karşılıklı anlaşma esasına dayandığı için kural olarak feshe bağlı haklar olan ihbar ve kıdem tazminatlarına hak kazanılamayacağı gibi, 4447 sayılı Kanun kapsamında işsizlik sigortasından da yararlanılamaz.

Sözleşme serbestisi çerçevesinde tarafların bozma sözleşmesinde mali hakları düzenlemeleri mümkündür. İkale protokolünde ihbar ve kıdem tazminatı ile iş güvencesi tazminatının, boşta geçen süreye ait ücret ve diğer hakların bir kısmının veya tamamının ödenmesi kararlaştırılabilir.

Geçerlilik Koşulları ve Makul Yarar Ölçütü

İşveren feshinin karşılıklı anlaşma yoluyla fesih gibi gösterilerek iş güvencesi hükümlerinin bertaraf edilmesi şüphesini gidermek amacıyla sözleşmeler yargısal denetime tabi tutulur. Bu kapsamda irade fesadı hallerinin denetlenmesinin yanı sıra, tarafların ve icapta bulunanın bozma sözleşmesi yapmasında makul bir yararının bulunup bulunmadığı değerlendirilir.

Kıdem ve ihbar tazminatlarının yanı sıra işçiye ek ödeme yapılarak makul yararın sağlandığı ve irade fesadının kanıtlanamadığı hallerde bozma sözleşmesi geçerli kabul edilir.

Teklifin İşçiden Gelmesi ve İşe İade Talepleri

İkale yapılırken teklifin işçiden gelmesi halinde kıdem ve ihbar tazminatının ödenmesi yeterli görülmekte olup işçiye ayrıca ek menfaat sağlanması gerekmemektedir.

Talebin işçiden geldiği ve geçerli bir ikale ilişkisinin kurulduğu durumlarda ek menfaate gerek görülmediğinden, iş güvencesinden faydalanılamayacağı gözetilerek açılan işe iade davasının reddine karar verilir.

İhtirazi Kayıt ve Cezai Şart Düzenlemeleri

İşçinin ikale sözleşmesine açıkça yasal haklarını saklı tutarak ihtirazi kayıt koyması halinde tarafların karşılıklı anlaşmasından söz edilemez. Bu durumda iş sözleşmesinin işveren tarafından feshedildiği kabul edilir ve geçerli feshe ilişkin yazılı bildirim sunulmadığı takdirde fesih salt bu şekil eksikliği nedeniyle geçersiz sayılarak işe iade kararı verilir.

İbranamedeki Ödemelerin Mahsubu

İş akdinin işçiden gelen talep üzerine ikale yoluyla sonlandırıldığının belirlendiği durumlarda, ibranamede yer alan kıdem tazminatı ve yıllık izin ücreti kalemlerine ilişkin fiili ödemeler hesaplanan alacaklardan mahsup edilir; ödeme yapılmadığı anlaşılan alacak kalemleri ise hüküm altına alınır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy