İhtiyati Tedbir Kararı Nasıl Alınır ve Şartları Nelerdir?

İhtiyati tedbir, mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme sebebiyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı, tamamen imkânsız hâle geleceği veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilen durumlarda uyuşmazlık konusu hakkında mahkemece tesis edilen geçici bir hukuki korumadır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 389/1 uyarınca tedbir kararı uyuşmazlığın konusu esas alınarak verilir. Bu geçici hukuki koruma, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 389/2 hükmü doğrultusunda niteliğine uygun düştüğü ölçüde çekişmesiz yargı işlerinde de tatbik edilir.

İhtiyati Tedbir Talebi Hangi Mahkemeye Yapılır?

İhtiyati tedbir başvurusunun yöneltileceği merci davanın açılmış olup olmamasına göre farklılaşır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 390/1 çerçevesinde talep, uyuşmazlık henüz dava konusu edilmemişse asıl uyuşmazlığa bakmakla görevli ve yetkili mahkemeye; dava açıldıktan sonraki süreçte ise münhasıran davanın yürütüldüğü mahkemeye yöneltilir. Dava açılmasından önce oluşturulan tedbir dosyası, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 397/4 uyarınca asıl dava dosyasının eki sayılır.

Tedbir Talebinde İspat Usulü ve Talep Kapsamı

Tedbir talep eden taraf dilekçesinde dayandığı ihtiyati tedbir sebebini ve türünü açıkça belirtmek zorundadır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 390/3 hükmü uyarınca, talepte bulunan taraf davanın esası yönünden haklılığını yaklaşık olarak ispat etmekle yükümlüdür. Talep edenin haklarının derhâl korunmasında zorunluluk bulunan hâllerde ise 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 390/2 uyarınca hâkim karşı tarafı dinlemeden de tedbire karar verebilir.

Para alacaklarında ihtiyati tedbir değil ihtiyati haciz talep edilmelidir. Dava konusunun para alacağı olduğu durumlarda ihtiyati tedbir talep edilmesi halinde mahkemece ihtiyati tedbir talebinin reddine karar verilir.

Mahkemenin Verebileceği Tedbir Türleri ve Kararın İçeriği

Mahkeme, sakıncayı ortadan kaldıracak veya zararı engelleyecek her türlü tedbire karar verebilir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 391/1 hükmü çerçevesinde; tedbire konu olan mal veya hakkın muhafaza altına alınması, bir yediemine tevdii ya da bir şeyin yapılması veya yapılmaması yönünde tedbir kararı oluşturulabilir.

Mahkemece tesis edilen koruma kararında 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 391/2 uyarınca belirli yasal unsurların bulunması zorunludur. Kararda; tarafların, varsa kanuni temsilcileri ile vekillerinin ad, soyad ve yerleşim yeri bilgileri ile talep sahibinin Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası belirtilir. Bunun yanında tedbirin açık ve somut dayanakları ile delilleri, duraksamaya yer vermeyecek açıklıkta neyin üzerinde ve ne tür bir koruma tesis edildiği ve yükümlü kılınan teminatın miktarı ile cinsi açıkça yazılır.

İhtiyati Tedbirde Teminat Şartı ve İadesi

Geçici hukuki koruma isteyen taraf, haksız çıktığı takdirde karşı tarafın ve üçüncü şahısların maruz kalabilecekleri zararları karşılamak üzere teminat sunmakla yükümlüdür. Bununla birlikte 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 392/1 uyarınca, talebin resmî bir belgeye veya kesin delile dayanması yahut durumun gerektirmesi hâlinde, mahkeme gerekçesini göstererek teminat alınmamasına hükmedebilir. Adli yardımdan yararlananlar açısından ise teminat yatırma yükümlülüğü aranmaz.

Dosyaya yatırılan teminatın iadesi kanunda belirtilen sürenin dolmasına bağlanmıştır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 392/2 uyarınca, uyuşmazlığın esasına ilişkin hükmün kesinleşmesinden veya tedbirin hükümsüz kalmasından itibaren bir ay içerisinde haksız tedbirden ötürü tazminat davası açılmadığı takdirde teminat ilgilisine iade edilir.

Tedbir Kararının Uygulanması ve Dava Açma Süresi

Alınan koruma kararının infazı için ilgilinin kararın tefhim veya tebliğinden itibaren bir hafta içinde başvuruda bulunması zorunludur. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 393/1 gereğince bu sürede uygulama istenmezse, süresi içinde dava açılmış olsa bile tedbir kendiliğinden hükümsüz kalır. Uygulama, kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki veya tedbire konu mal ya da hakkın bulunduğu yer icra dairesinden talep edilir; ancak 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 393/2 çerçevesinde mahkemece yazı işleri müdürü de görevlendirilebilir.

Kararın uygulanması esnasında lüzum görülmesi durumunda zor kullanma yetkisi mevcuttur; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 393/3 gereğince uygulayıcı memurun yazılı başvurusu üzerine kolluk personeli ile köy muhtarları yardım etmekle yükümlüdür. Uygulayıcı görevli, tedbirin konusunu, yerini ve ileri sürülen tüm iddiaları içeren bir tutanak düzenler ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 393/4 uyarınca belgenin bir suretini hazır bulunmayan taraflara ve duruma göre üçüncü kişiye tebliğ eder.

İhtiyati tedbir kararı dava açılmasından önce verilmişse, tedbir talep eden taraf bu kararın uygulanmasını talep ettiği tarihten itibaren iki hafta içinde esas hakkındaki davasını açmak zorundadır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 397/1 uyarınca dava açtığına ilişkin evrakı kararı uygulayan memura ibrazla dosyaya koydurtmak ve karşılığında bir belge almak mecburidir; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar. Aksi belirtilmediği takdirde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 397/2 gereği tedbirin etkisi nihai kararın kesinleşmesine kadar devam eder. Tedbir kalkmış veya mahkemece kaldırılmış ise bu husus 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 397/3 uyarınca ilgili yerlere bildirilir.

İhtiyati Tedbir Kararına İtiraz Usulü

Karşı taraf dinlenmeden verilmiş olan ihtiyati tedbir kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 394/1 uyarınca, mahkemece aksine karar verilmedikçe yapılan itiraz icrayı durdurmaz. İhtiyati tedbirin uygulanması sırasında karşı taraf hazır bulunuyorsa tedbirin uygulanmasından, hazır bulunmuyorsa tutanağın tebliğinden itibaren bir hafta içinde kararı veren mahkemeye itiraz edebilir. İtiraz; ihtiyati tedbirin şartlarına, mahkemenin yetkisine ve teminata ilişkin sebeplere dayandırılabilir; esas hakkında dava açıldıktan sonra ise itiraz hakkında bu davaya bakan mahkemece karar verilir.

İhtiyati tedbir kararının uygulanması sebebiyle menfaati açıkça ihlal edilen üçüncü kişiler de tedbiri öğrenmelerinden itibaren bir hafta içinde ihtiyati tedbirin şartlarına ve teminata itiraz edebilirler. İtiraz dilekçeyle yapılır; itiraz eden taraf sebeplerini açıkça göstermek ve tüm delillerini dilekçesine eklemek zorundadır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 394/4 gereğince mahkeme ilgilileri dinlemek üzere davet eder, gelmedikleri takdirde dosya üzerinden inceleme yaparak kararını verir ve tedbir kararını değiştirebilir veya kaldırabilir.

Durum ve koşulların değiştiği sabit olursa, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 396/1 uyarınca talep üzerine ihtiyati tedbirin değiştirilmesine veya kaldırılmasına teminat aranmaksızın karar verilebilir. Durum ve koşulların değişmesi sebebiyle tedbirin değiştirilmesi veya kaldırılması taleplerinde 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 396/2 gereği itiraza ilişkin 394 üncü maddenin üçüncü ve dördüncü fıkraları kıyas yoluyla uygulanır.

Kanun Yolu İncelemesi

İhtiyati tedbir isteminin mahkemece geri çevrilmesi hâlinde ret kararı gerekçeli verilir ve kanun yolu denetimine taşınabilir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 391/3 gereğince duruşmada yüzüne karşı aleyhine tedbir kararı verilen taraf da kanun yoluna gidebilir; inceleme ivedilikle yapılarak kesin sonuca bağlanır. İtiraz üzerine tesis edilen hükümlere karşı da 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 394/5 uyarınca kanun yolu açıktır; bu başvuru da öncelikli ve kesin karara bağlanmakla birlikte uygulamanın yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. İhtiyati tedbire dair kanun yoluna müracaat edildiğinde, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 393/5 uyarınca asıl dosya gönderilmeyip yalnızca tedbire dair evrak ve delil suretleri ilgili mahkemeye iletilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy