İhtiyati Haciz Nedir, Şartları ve İtiraz Usulü Nelerdir?

İhtiyati Haciz Talebinin Koşulları ve Mahkeme İncelemesi

İhtiyati haciz, alacaklının para alacağını güvence altına alabilmesi için borçlunun malvarlığı üzerindeki tasarruf imkanını sınırlandıran geçici bir hukuki koruma tedbiridir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 257. maddesi kapsamında, rehinle temin edilmemiş ve ödeme günü gelmiş para borçlarında alacaklı; borçlunun zilyetliğinde bulunan yahut üçüncü kişilerde yer alan taşınır ve taşınmaz malları ile alacaklarını ve diğer tüm haklarını ihtiyaten haczettirebilir. Borcun vadesi henüz gelmemişse kural olarak bu tedbire başvurulamaz. Buna karşın borçlunun muayyen bir yerleşim yerinin bulunmaması ya da borçlunun taahhütlerinden kurtulma gayesiyle mallarını gizlemeye, elden çıkarmaya, bizzat kaçmaya hazırlanması yahut kaçması veya alacaklının haklarını zedeleyen hileli fiillerde bulunması durumunda vadesi gelmemiş borçlar için de ihtiyati haciz talep edilebilir. Vadesi gelmemiş borç dolayısıyla ihtiyati haciz kararı verilmesi halinde borç yalnızca borçlu bakımından muacceliyet kazanır.

İhtiyati hacze İcra ve İflas Kanunu'nun 50. maddesi yollamasıyla Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun yetkiye dair hükümleri kıyasen uygulanarak ve takibe esas olan sözleşmenin yapıldığı yer de gözetilerek yetkili mahkemece karar verilir. İcra ve İflas Kanunu'nun 258. maddesi uyarınca alacaklı, alacağı ile gerektiğinde haciz sebepleri hakkında mahkemeye kanaat getirecek delilleri göstermek zorundadır. Mahkeme, talep hakkında hüküm kurarken iki tarafı dinleyip dinlememekte serbesttir.

İhtiyati haciz isteyen alacaklı, talebinde haksız çıktığı takdirde borçlunun ve üçüncü kişilerin bu tedbir sebebiyle maruz kalacakları tüm zararlardan hukuken sorumludur. İcra ve İflas Kanunu'nun 259. maddesi doğrultusunda alacaklı bu muhtemel zararların karşılanabilmesi amacıyla kanunda belirlenen teminatı yatırmak zorundadır. Alacak bir ilama dayanmaktaysa alacaklıdan teminat aranmaz; alacağın ilam niteliğindeki bir belgeye dayandığı hallerde ise teminat gerekip gerekmediğini mahkeme takdir eder.

Kararın İnfazı, İtiraz ve Şikayet Usulü

Alınan ihtiyati haciz kararının icrası kanunda belirli bir süreye bağlanmıştır. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 261. maddesi uyarınca alacaklının, kararın verildiği günden başlayarak on gün zarfında hükmü kuran mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki icra dairesine başvurup infaz talebinde bulunması şarttır; bu sürenin geçirilmesi durumunda ihtiyati haciz kararı kendiliğinden kalkar. Tedbirin tatbiki, kanunun haczin ne suretle yapılacağına dair genel hükümleri dairesinde icra dairesince yerine getirilir. İnfaz muamelesine karşı ileri sürülecek şikayetler ise işlemi gerçekleştiren icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesinde incelenir.

Kendisi dinlenmeksizin aleyhine karar verilen borçlu; haczin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata karşı itirazda bulunabilir. Bu itiraz, borçlunun huzurunda gerçekleştirilen hacizlerde işlemin tatbikinden, yokluğunda yapılan hacizlerde ise haciz tutanağının tebliğinden itibaren yedi gün içinde kararı vermiş olan mahkemeye yapılır. Menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler de ihtiyati haczi öğrendikleri tarihten itibaren yedi gün içinde haczin dayandığı sebeplere veya teminata itiraz edebilir. İhtiyati haciz talebinin reddi kararı gerekçeli yazılır ve bu karara karşı alacaklı tarafından istinaf kanun yoluna başvurulabilir. Yüzüne karşı aleyhinde karar verilen taraf da istinafa gidebilir; bölge adliye mahkemesi başvuruları öncelikle inceler ve kesin karara bağlar. İhtiyati hacze itiraz üzerine mahkemece verilen kararlara karşı da istinaf yolu açıktır; bölge adliye mahkemesinin vereceği karar kesin olup bu başvuru ihtiyati haciz kararının icrasını durdurmaz.

İhtiyati Haczi Tamamlayan Merasim ve Takibin Yürütülmesi

Dava açılmadan yahut icra takibine girişilmeden evvel ihtiyati haciz uygulatan alacaklı, İcra ve İflas Kanunu'nun 264. maddesinde yer alan tamamlayıcı işlemleri süresinde yapmak zorundadır. Alacaklı; haczin tatbikinden, haciz yokluğunda icra edilmişse tutanağın tebliğinden itibaren yedi gün içinde haciz veya iflas yoluyla takip talebinde bulunmaya ya da mahkemede alacak davası açmaya mecburdur. İcra takibine başlandığında borçlu ödeme emrine itiraz ederse itiraz alacaklıya derhal bildirilir; alacaklı tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemek veya mahkemede dava açmak durumundadır. İcra mahkemesi itirazın kaldırılması talebini reddederse, ret kararının tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde mahkemede dava açılması zorunludur.

İhtiyati haciz alacak davasının derdest olduğu sırada konulmuşsa veya alacaklı yedi günlük tamamlama süresinde mahkemede alacak davası açmışsa, esasa ilişkin verilecek mahkeme kararının tebliğinden itibaren bir ay içinde alacaklının takip talebinde bulunması gerekir. Alacaklı bu kanuni tamamlama sürelerini geçirir, davasından yahut takip talebinden feragat eder, takibi kanuni müddetlerin dolmasıyla düşer, dava dosyası işlemden kaldırılıp da bir ay içinde yenilenmez veya açtığı davada haksız çıkarsa ihtiyati haciz hükümsüz kalır. Buna karşılık borçlu süresi içinde ödeme emrine itiraz etmezse ya da itirazı icra mahkemesince kesin olarak kaldırılır veya mahkeme kararıyla iptal edilirse, tedbir kendiliğinden icrai hacze dönüşür.

İflasa tabi borçlular hakkında iflas takibine başvurulması halinde İcra ve İflas Kanunu'nun 267. maddesi hükümleri uygulanır. İflas yoluyla takipte borçlu ödeme emrine itiraz ederse alacaklı tebliğden itibaren yedi gün içinde ticaret mahkemesine müracaat ederek itirazın kaldırılması ile birlikte borçlunun iflasına karar verilmesini talep etmek zorundadır. Borçlunun ödeme emrine itiraz etmemesi halinde de bu vaziyet alacaklıya tebliğ edilir ve alacaklının tebliğden itibaren yedi gün içinde ticaret mahkemesinden iflas kararı istemesi gerekir.

Teminatla Haczin Kaldırılması, Sıra Cetveli ve Tazminat

Borçlu, İcra ve İflas Kanunu'nun 266. maddesi uyarınca güvence yatırarak tedbirin sonlandırılmasını isteyebilir. Para yatırılması, mahkemece muteber görülecek rehin, hisse senedi veya tahvil depo edilmesi yahut taşınmaz rehni ya da muteber banka kefaleti ibraz edilmesi şartıyla mahkemeden ihtiyati haczin kaldırılması talep edilebilir. Esas takibe geçildikten sonra bu husustaki karar yetkisi icra mahkemesine intikal eder.

İhtiyati haciz henüz kesin hacze dönüşmeden mallar başka bir alacaklı tarafından haczedilirse, Kanunun 268. maddesi uyarınca ihtiyati haciz sahibi alacaklı genel şartlar dahilinde bu hacze kendiliğinden ve geçici olarak iştirak eder. Rehinden önce ihtiyati veya kesin haciz bulunması durumunda amme alacağı dahil hiçbir alacak rehinden önceki hacze iştirak edemez. İhtiyati haciz masrafları satış bedelinden karşılanır; ancak ihtiyati haciz alacaklıya malın paraya çevrilmesinde başkaca bir rüçhan hakkı sağlamaz.

Haksız konulan tedbir yüzünden borçlunun veya üçüncü kişilerin zarara uğraması halinde İcra ve İflas Kanunu'nun 259. maddesinin dördüncü fıkrası gereğince tazminat davası açılabilir. Kanun, haksız ihtiyati hacizden doğan tazminat davasının ihtiyati haciz kararını koyan mahkemede de görülebileceğini açıkça hükme bağlamıştır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy