İhtiyati Haciz ve Şartları

İhtiyati haciz, para alacaklarının zamanında tahsil edilmesini teminat altına almak amacıyla borçlunun malvarlığı değerlerine mahkeme kararıyla geçici olarak el konulmasını sağlayan bir koruma tedbiridir. İcra ve İflas Kanunu sisteminde bu tedbire başvurulabilmesi için genel kural, alacağın rehinle temin edilmemiş olması ve ödeme vadesinin gelmiş bulunmasıdır.

Vadesi Gelmiş ve Gelmemiş Borçlarda İhtiyati Haciz Şartları

İcra ve İflas Kanunu m. 257/1 uyarınca, rehinle güvence altına alınmamış ve muaccel hale gelmiş bir para borcunun alacaklısı; borçlunun zilyetliğinde bulunan veya üçüncü şahıslardaki taşınır ve taşınmaz malları ile alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir.

Para borcunun vadesi henüz gelmemiş olsa dahi kanunda öngörülen istisnai koşulların gerçekleşmesi durumunda ihtiyati haciz kararı verilebilir. İcra ve İflas Kanunu m. 257/2 çerçevesinde, borçlunun muayyen bir yerleşim yerinin bulunmaması ya da borçlunun yükümlülüklerinden kaçınmak amacıyla mallarını saklamaya, kaçırmaya veya bizzat kaçmaya teşebbüs etmesi, kaçması yahut alacaklının haklarını zedeleyen hileli fiillerde bulunması hallerinde vadesi gelmemiş borçlar için de tedbir talep edilebilir.

Vadesi dolmamış bir borç sebebiyle borçlu aleyhine ihtiyati haciz tatbik edildiğinde, bu işlem sonucunda doğan muacceliyet etkisi yalnızca aleyhine haciz konulan borçlu hakkında hüküm ifade eder.

Teminat Yükümlülüğü ve Tazminat Sorumluluğu

İhtiyati haciz talep eden alacaklı, haksız çıktığı takdirde borçlunun ve üçüncü kişilerin bu nedenle uğrayacakları tüm zararlardan mesuldür. İcra ve İflas Kanunu m. 259/1 gereğince alacaklı, muhtemel zararları güvenceye almak üzere kanunda belirtilen teminatı göstermek mecburiyetindedir.

Alacağın dayanağını teşkil eden belgenin hukuki niteliğine göre teminat şartı farklılık gösterir. Alacak bir ilama dayanmaktaysa talep sahibinden teminat aranmaz. Buna karşılık talep konusu alacak ilam niteliğindeki bir belgeye dayandığı takdirde teminat gerekip gerekmediğini mahkeme takdir eder.

Haksız ihtiyati haciz uygulaması neticesinde zarara uğrayan borçlu veya üçüncü kişilerin açacağı tazminat davası, ihtiyati haciz kararını tesis eden mahkemede de görülebilir.

İhtiyati Haciz Kararının İnfazı ve Şikayet Yolu

İhtiyati haciz kararı alan alacaklı, kararın verildiği tarihten itibaren on gün içinde kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesinden kararın yerine getirilmesini talep etmek zorundadır. Bu on günlük kanuni süre içinde icra dairesine başvurulmazsa ihtiyati haciz kararı kendiliğinden kalkar.

İhtiyati haciz kararlarının yerine getirilmesi, İcra ve İflas Kanununun 79 ila 99 uncu maddeleri arasındaki taşınır ve taşınmaz haczine dair usul hükümleri çerçevesinde icra edilir. İhtiyati haczin infaz işlemine yönelik şikayet başvuruları ise infazı gerçekleştiren icra dairesinin bağlı bulunduğu icra mahkemesine sunulur.

Karara İtiraz Usulü ve Kanun Yolları

Borçlu, gıyabında verilen ihtiyati haczin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve belirlenen teminata karşı itirazda bulunabilir. Bu itiraz, borçlunun huzurunda yapılan hacizlerde haczin tatbik edildiği günden, yokluğunda icra edilen hacizlerde ise haciz tutanağının tebliğinden itibaren yedi gün içinde kararı veren mahkemeye yapılmalıdır. Menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler de tedbiri öğrendikleri tarihten itibaren yedi günlük süre içerisinde haczin dayandığı sebeplere veya teminata itiraz edebilir.

İtiraz eden taraf dayandığı bütün delilleri dilekçesine eklemek zorundadır. Mahkeme duruşma açarak tarafları dinler; fakat iki taraf da çağrıya rağmen gelmezse dosya üzerinden karar verir. İnceleme sadece itiraz dilekçesinde ileri sürülen sebepler çerçevesinde yürütülür ve itiraz yerinde görülürse karar değiştirilebilir ya da kaldırılabilir.

İtiraz üzerine verilen kararlara karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge adliye mahkemesi bu incelemeyi öncelikli olarak tamamlar ve verdiği karar kesindir. İstinaf kanun yoluna müracaat edilmiş olması ihtiyati haciz kararının infazını durdurmaz.

Teminat Gösterilerek Tedbirin Kaldırılması ve Hacze İştirak

Borçlu; nakit para, mahkemece muteber görülecek rehin, hisse senedi veya tahvil depo ederek yahut taşınmaz rehni ya da geçerli bir banka teminat mektubu sunmak koşuluyla ihtiyati haczin kaldırılmasını mahkemeden talep edebilir. Alacaklı tarafından esas takibe geçildikten sonra bu yetki icra mahkemesine intikal eder.

İhtiyaten haczedilen mallar kesin hacze çevrilmeden önce başka bir alacaklı tarafından haczedilirse, ihtiyati haciz alacaklısı kanuni şartlar dahilinde bu hacze kendiliğinden ve muvakkaten dahil olur. Rehinden önce tesis edilmiş bir ihtiyati veya icrai haciz varsa amme alacağı dahil hiçbir haciz rehinden önceki hacze iştirak edemez. İhtiyati haciz masrafları satış bedelinden karşılanır ve ihtiyati haciz alacaklıya diğer alacaklılara karşı rüçhan hakkı vermez.

İhtiyati Haczi Tamamlayan Merasim ve Hükümsüzlük Halleri

Esas dava açılmadan veya icra takibi başlatılmadan önce ihtiyati haciz koyduran alacaklı; haczin tatbikinden veya haciz yokluğunda icra edilmişse tutanağın tebliğinden itibaren yedi gün içinde genel mahkemede dava açmak ya da icra dairesinde takip talebinde bulunmak zorundadır. Başlatılan takipte borçlunun ödeme emrine itiraz etmesi halinde bu itiraz alacaklıya tebliğ edilir; alacaklının tebliğden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemesi veya mahkemede dava açması gerekir.

İcra mahkemesi itirazın kaldırılması istemini reddederse alacaklının kararın tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde alacak davası açması lazımdır. Tedbir esas alacak davasının görülmesi sırasında konulmuşsa veya alacaklı yasal süresinde mahkemede dava açmışsa, esas hakkında verilecek kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde icra dairesinde takip talebinde bulunulmalıdır.

Alacaklının kanunda öngörülen yasal süreleri geçirmesi, takipten ya da davasından vazgeçmesi, takip talebinin kanuni müddetlerin geçmesiyle düşmesi, dava dosyasının muameleden kaldırılıp bir ay içinde yenilenmemesi veya davasında haksız çıkması hallerinde ihtiyati haciz hükümsüz kalır. Buna karşılık, borçlu süresi içinde ödeme emrine itiraz etmezse ya da itirazı icra mahkemesince kesin olarak kaldırılır veya mahkemece iptal edilirse ihtiyati haciz kendiliğinden icrai hacze dönüşür.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy