Şirket Tüzel Kişiliği ile Borçlu Ortağın Malvarlığı Ayrımı
Borçlunun bir şirkette ortaklığı bulunması durumunda şirketin tüzel kişiliği bağımsız kabul edilir. Bu bağımsızlık sebebiyle borçlu ortağın şahsi borçlarından ötürü doğrudan şirkete ait banka hesapları, taşınmazlar, taşıtlar veya ticari mallar haczedilemez. Cebri icra takibine konu edilebilecek değer, borçlunun şirkette sahip olduğu ortaklık hissesi ve bu paydan kaynaklanan ekonomik haklardır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 133. maddesinin ikinci fıkrası gereğince sermaye şirketlerinde alacaklılar, borçlu ortağa düşen kâr veya tasfiye payına başvurabilecekleri gibi senede bağlanmış ya da bağlanmamış payların 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun taşınırlara ilişkin hükümleri uyarınca haczedilmesini ve paraya çevrilmesini talep edebilirler. Haciz işlemi talep üzerine şirket pay defterine işlenir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 133Kaynağı aç
Şahıs şirketlerinde ise ortaklardan birinin kişisel alacaklısı, 6102 sayılı Kanun'un 133. maddesinin birinci fıkrası uyarınca şirket devam ettiği sürece hakkını bilançoya göre borçluya düşen kâr payından, şirket fesholunmuşsa tasfiye payından karşılayabilir. Henüz bilanço düzenlenmemişse alacaklı, düzenlenecek bilanço neticesinde borçluya düşecek kâr ve tasfiye payı üzerine haciz koydurma hakkına sahiptir.
Tüm ticaret şirketlerinde alacaklılar, alacaklarını borçlu ortağın şirketten olan diğer alacaklarından da haciz yoluyla tahsil etme yetkisine sahiptir. Şirket payları veya hakları üzerindeki bu takip yolları, 6102 sayılı Kanun'un 133. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca alacaklıların borçlu ortakların şirket haricindeki malvarlığına başvurmalarına engel teşkil etmez.
Milletlerarası Yetki ve Tüzel Kişiliğe Uygulanacak Hukuk
Yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklarda Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un 40. maddesinin birinci fıkrası gereğince Türk iç hukukunun yer itibarıyla yetki kurallarına göre tayin edilir.
5718 sayılı MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK VE USUL HUKUKU HAKKINDA KANUN m. 40Kaynağı aç
Tüzel kişilerin veya kişi ve mal topluluklarının hak ve fiil ehliyetleri, 5718 sayılı Kanun'un 9. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca kural olarak statülerindeki idare merkezi hukukuna tabidir. Buna karşılık tüzel kişinin fiilî idare merkezinin Türkiye'de bulunması durumunda Türk hukuku uygulanabilir.
5718 sayılı MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK VE USUL HUKUKU HAKKINDA KANUN m. 9Kaynağı aç
Statüsü bulunmayan tüzel kişiler ile tüzel kişiliği bulunmayan kişi veya mal topluluklarının ehliyeti ise 5718 sayılı Kanun'un 9. maddesinin beşinci fıkrası doğrultusunda fiilî idare merkezinin bulunduğu ülke hukukuna göre belirlenir.
Malların korunmasına yönelik tedbirler ile ifa sırasında gerçekleştirilen fiil ve işlemlerde, 5718 sayılı Kanun'un 33. maddesinin birinci fıkrası uyarınca tedbirin alındığı veya işlemin fiilen yapıldığı ülke hukuku dikkate alınır.
5718 sayılı MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK VE USUL HUKUKU HAKKINDA KANUN m. 33Kaynağı aç
Pay Haczinin Bildirimi ve Tasarruf Kısıtlamaları
Anonim şirketlerde pay senedi ya da pay ilmühaberi çıkarılmamışsa, borçlunun şirketteki payı 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 94. maddesi uyarınca icra dairesi tarafından şirkete tebliğ olunarak haczedilir. Bu haczin şirket pay defterine işlenmesi zorunludur; ancak pay defterine işlenmemiş olsa dahi haciz işlemi şirkete tebliğ edildiği tarihte tamamlanmış sayılır.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 94Kaynağı aç
İcra dairesince konulan anonim şirket pay haczi tescil edilmek üzere ticaret siciline bildirilir. Tescil bildiriminin ardından haczedilen payların devri, alacaklının haklarını ihlal ettiği oranda batıl kabul edilir. Haciz altına alınan payların paraya çevrilmesi ise taşınır malların satış usulüne tabi tutulur.
Üçüncü Kişilerdeki Hak ve Alacakların Haczi Usulü
Borçlunun üçüncü şahıs elinde bulunan taşınır malları ile hamiline ait olmayan veya cirosu kabil bir senede dayanmayan alacak ve diğer talep hakları, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 89. maddesi gereğince çıkarılacak haciz ihbarnamesi ile haczedilir. İcra memuru ihbarname ile üçüncü şahsa borcunu ancak icra dairesine ödeyebileceğini, borçluya yapılan ödemelerin geçersiz sayılacağını ve elindeki taşınır malı icra dairesine teslim etmesi gerektiğini, aksi takdirde bedeli ödemek zorunda kalacağını ihtar eder.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 89Kaynağı aç
Haciz ihbarnamesini tebliğ alan üçüncü şahıs; borcu bulunmadığı, malın elinde olmadığı, ihbarnamenin tebliğinden önce borcun ödendiği veya malın borçluya ait olmadığı gibi iddialarını tebliğden itibaren yedi gün içinde icra dairesine yazılı veya sözlü olarak bildirmekle yükümlüdür.
Üçüncü haciz bildirimine muhatap kalan üçüncü şahıs, bildirimin yapıldığı tarihten itibaren yirmi gün içinde takibin yürütüldüğü veya kendi yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesinde menfi tespit davası açtığına dair belgeyi ilgili icra dairesine teslim ettiği takdirde, hakkında yürütülen cebri icra işlemleri menfi tespit davası kesinleşinceye kadar durur.
Cebri İcrada Mükerrer Tahsilat Yasağı
Alacaklı aynı alacak için hem Türkiye'de hem de yurt dışında cebri icra takibi yürütebilir. Bununla birlikte takip borcunu aşacak şekilde mükerrer tahsilat yapılması mümkün değildir. Yurt dışındaki icra süreçlerinden elde edilen tahsilat tutarları Türkiye'deki icra dosyasına bildirilmeli ve borçtan mahsup edilerek takip kalan miktar üzerinden sürdürülmelidir.
Borçlu ortağın şahsi borcu için doğrudan şirket malvarlığı haczedilebilir mi?
Hayır, şirketin tüzel kişiliği ortaklardan bağımsız olduğundan ortağın kişisel borcu sebebiyle şirkete ait banka hesapları, araçlar veya diğer mallar doğrudan haczedilemez; haciz yalnızca borçlunun şirket payına ve bu paya bağlı mali haklara konulabilir.
Anonim şirketlerde senede bağlanmamış payların haczi ne zaman geçerlilik kazanır?
Pay senedi veya pay ilmühaberi çıkarılmamış anonim şirket paylarında haciz, icra dairesinin tebligatının şirkete ulaştığı tarihte yapılmış sayılır; pay defterine tescilin henüz gerçekleşmemiş olması haczin doğmasını engellemez.
Haciz ihbarnamesine itiraz süresi ne kadardır?
Haciz ihbarnamesini tebliğ alan üçüncü şahıs, borcu olmadığı veya malın elinde bulunmadığı yönündeki itirazlarını tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirmek zorundadır.
Yurt dışındaki icra takibinden tahsil edilen para Türk dosyasını nasıl etkiler?
Alacaklı borcu aşacak biçimde mükerrer tahsilat yapamayacağından, yurt dışından tahsil edilen tutar Türk icra dosyasına bildirilir ve dosya hesabından mahsup edilir.
Şahıs şirketlerinde borçlu ortağın alacaklıları hangi haklara başvurabilir?
Şahıs şirketi devam ettiği sürece alacaklı ortağa düşen kâr payına, şirket fesholunmuşsa tasfiye payına başvurabilir; bilanço düzenlenmemişse düzenleme sonucu doğacak paylar üzerine haciz koydurabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy