İhtiyati Haciz Nedir? Şartları, Süreci ve İtiraz Yolları

İhtiyati Haciz Kurumu ve Kapsamı

İhtiyati haciz, para alacağının ileride tahsil edilememe tehlikesine karşı borçlunun malvarlığına mahkeme kararıyla geçici olarak el konulmasını sağlayan bir koruma tedbiridir. Bu hukuki yol alacağı kesin olarak tahsil etmeyi amaçlamaz; alacağın ileride tahsil edilebilme kabiliyetini muhafaza altına alan geçici bir güvence mekanizması niteliği taşır.

İhtiyati haczin konusu, rehinle temin edilmemiş para alacaklarıdır. Teslim, bir işi yapma veya yapmama gibi para dışındaki edimler için ihtiyati haciz yoluna başvurulamaz. Para dışındaki uyuşmazlıklarda ve hakkın korunmasında ihtiyati tedbir kurumuna gidilir. Mahkemece verilen ihtiyati haciz kararı, borçlunun kendi elindeki mallarına uygulanabileceği gibi üçüncü kişilerde bulunan hak ve alacaklarına da tatbik edilebilir.

Vadesi gelmemiş bir alacak hakkında ihtiyati haciz kararı verilmesi, borcu genel anlamda herkese karşı muaccel hale getirmez; bu tedbir yalnızca takibin muhatabı olan borçlu bakımından ödeme talep edilebilirliği gibi özel hukuki sonuçlar doğurur. Haksız veya gereksiz haciz nedeniyle borçlunun maruz kalabileceği muhtemel zararları güvenceye bağlamak üzere mahkemece teminat gösterilmesi istenebilir. Ayrıca gecikmesinde sakınca bulunan hallerin varlığı halinde mahkeme, borçluyu duruşmaya çağırmadan ve dinlemeden de dosya üzerinden karar tesis edebilir.

İhtiyati Haciz Kararının İnfazı ve İcra Usulü

Alacaklı, ihtiyati haciz kararının verildiği tarihten itibaren on gün içinde kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesinden kararın infazını istemek mecburiyetindedir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 261. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu süre zarfında icra dairesinden infaz talep edilmediği takdirde ihtiyati haciz kararı kendiliğinden kalkar.

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 261. maddesi gereğince, ihtiyati haciz kararları kanunun 79 ila 99 uncu maddeleri arasında yer alan kesin haczin uygulanmasına dair usul hükümleri çerçevesinde icra edilir. İhtiyati haczin icra dairesince infaz edilmesi sırasında tesis edilen muamelelere ilişkin şikayetler ise kararı infaz eden icra dairesinin bağlı bulunduğu icra mahkemesine iletilir.

İhtiyati Haczi Tamamlayan Merasim ve Yasal Süreler

Dava açılmadan veya icra takibine girişilmeden evvel ihtiyati haciz yaptıran alacaklı, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 264. maddesinin birinci fıkrası gereğince haczin tatbikinden, haciz yokluğunda yapılmışsa tutanağın kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde takip talebinde bulunmak veya alacak davası açmak zorundadır. Borçlunun icra dairesinde tebliğ olunan ödeme emrine itiraz etmesi halinde, bu itiraz alacaklıya derhal bildirilir. Alacaklı tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemek veya yetkili mahkemede dava açmak mecburiyetindedir. İcra mahkemesi itirazın kaldırılması başvurusunu reddettiği takdirde alacaklının ret kararının tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde genel mahkemede dava açması gerekir.

İhtiyati haciz kararı bir alacak davası derdestken tesis edilmişse veya süresi içinde mahkemede alacak davası açılmışsa, esas uyuşmazlık hakkında verilen hükmün tebliğinden itibaren bir ay içinde alacaklının icra takip talebinde bulunması zorunludur. Alacaklının kanuni tamamlama sürelerini geçirmesi, takipten veya davadan feragat etmesi, icra takibinin yasal sürelerin aşılmasıyla düşmesi, dava dosyasının işlemden kaldırılıp bir ay içinde yenilenmemesi yahut açılan davada alacaklının haksız çıkması hallerinde ihtiyati haciz tamamen hükümsüz kalır. Bu gibi durumlarda ilgililerin talebi üzerine ihtiyati haczin düştüğü icra dairesince ilgili mercilere bildirilir.

Borçlu yasal süresi içinde ödeme emrine itiraz etmezse, vuku bulan itiraz icra mahkemesince kesin olarak kaldırılırsa veya genel mahkeme kararıyla itiraz iptal edilirse, ihtiyati haciz kendiliğinden kesin icrai hacze dönüşür. Diğer taraftan borcun ödenmesi, kanuna uygun teminat yatırılması, kararın yasal on günlük sürede icraya konulmaması yahut itiraz üzerine mahkemece kaldırılması durumlarında da malvarlığı ve sicile işlenen kayıtlar üzerindeki ihtiyati haciz ortadan kalkar.

İhtiyati Hacze İtiraz Usulü ve Kanun Yolları

Borçlu, kendisi dinlenmeksizin gıyabında tesis edilen ihtiyati haciz kararlarına karşı haczin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata itiraz edebilir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 265. maddesinin birinci fıkrası uyarınca borçlunun itiraz süresi, haczin huzurunda yapıldığı hallerde haczin uygulanmasından, haciz gıyapta tatbik edilmişse haciz tutanağının tebliğinden itibaren yedi gündür. Haciz sebebiyle menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler de ihtiyati haczi öğrendikleri tarihten itibaren yedi gün içinde kararı veren mahkemeye başvurarak haczin dayandığı sebeplere veya teminata itiraz etme hakkını haizdir.

İtiraz eden taraf, itiraz gerekçelerini dayandırdığı tüm delil ve belgeleri itiraz dilekçesine eklemekle yükümlüdür. Mahkeme, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 265. maddesi gereğince yapacağı tetkikatı münhasıran dilekçede gösterilen itiraz sebepleriyle sınırlı tutar. İtiraz üzerine mahkeme iki tarafı duruşmaya davet ederek gelenleri dinler ve itirazı yerinde bulursa ihtiyati haciz kararını değiştirebilir ya da tamamen kaldırabilir. Ancak iki taraf da usulüne uygun çağrıya rağmen duruşmaya katılmazsa inceleme evrak üzerinden tamamlanarak karar verilir; yapılan inceleme sonucunda itiraz reddedilebilir veya kabul edilerek haciz kaldırılabilir.

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 265. maddesinin son fıkrası uyarınca, ihtiyati hacze itiraz üzerine mahkemece verilen kararlara karşı istinaf yoluna başvurulabilir. İstinaf kanun yolu incelemesi bölge adliye mahkemesince öncelikle yerine getirilir ve verilen karar kesindir. Kanun yoluna müracaat edilmiş olması, infazı yapılmış veya uygulanmakta olan ihtiyati haciz kararının icrasını durdurmaz.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy