89/1 haciz ihbarnamesi, icra dairesi tarafından borçlunun üçüncü kişilerdeki alacak, hak ve taşınır mallarını hedef alarak gönderilen resmî bir bildirimdir. İcra dairesi alacaklının talebi üzerine ihbarnameyi düzenler ve yasal şartlar oluştuğunda üçüncü kişiye göndermekle yükümlüdür. Bu bildirimle hamiline ait olmayan veya cirosu kabil bir senede dayanmayan alacaklar ile üçüncü şahsın elindeki taşınır mallar haczedilir; üçüncü kişiye borcunu artık ancak icra dairesine ödeyebileceği, borçluya yapılan ödemenin geçersiz sayılacağı ve elindeki taşınır malı da sadece icra dairesine teslim edebileceği bildirilir.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 89Kaynağı aç
Üçüncü Kişi Sıfatı ve İhbarnamenin Tebliğ Kapsamı
Haciz ihbarnamesinde muhatap alınan üçüncü kişi; icra dosyasının alacaklısı ve borçlusu dışında kalan ve borçluya karşı ödeme yükümlülüğü bulunabilen işveren, banka, kiracı veya müşteri gibi gerçek veya tüzel kişilerdir. İhbarnamenin borçlunun yakınına gönderilmiş olması işlemi kendiliğinden geçersiz kılmaz; borçlunun o kişide alacağı bulunmadığı takdirde bildirim cevapsız bırakılmamalıdır, aksi halde üçüncü kişinin kendi malvarlığının haczedilmesi tehlikesi ortaya çıkar.
Haciz ihbarnamesi borçlunun hak ve alacaklarının bulunabileceği bir tüzel kişinin veya müessesenin şubesine ya da tüm şubelerini kapsayacak şekilde şirket merkezine tebliğ edilebilir. Merkeze tebligat yapıldığında merkez yönetimi, tüm şube veya birimleri kapsayacak şekilde beyanda bulunmakla yükümlüdür. Bankalar üçüncü kişi sıfatıyla borçlu adına hesap veya mevduat tutuyorsa ihbarname sonrasında borçluya ödeme yapmama ve dosya yönünden işlem yapma yükümlülüğüyle karşılaşabilir. İhbarnamelerin bildirimi ve verilecek cevaplar güvenli elektronik imza kullanılmak suretiyle Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi ve entegre bilişim sistemleri üzerinden de yapılabilir; bu usul kanunen tebliğ yerine geçer.
Birinci Haciz İhbarnamesine İtiraz Süresi ve Usulü
Birinci haciz ihbarnamesini alan üçüncü kişi, borçlunun kendisinde bir alacağı yoksa itiraz etmek; alacağı bulunuyorsa cevap vererek alacağın niteliğini ve miktarını icra dairesine bildirmek zorundadır. Borçlunun alacağı bulunup miktarı net ise durum icra dairesine bildirilmeli ve dairenin yönlendirmesine göre işlem yapılmalıdır. Bu aşamadan sonra takip borçlusuna yapılan ödemeler geçersiz kabul edilir.
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 89. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca üçüncü şahıs; borcu olmadığı, malın elinde bulunmadığı, borcun tebliğden önce ödendiği, malın tüketildiği veya kusuru olmaksızın telef olduğu, malın borçluya ait olmadığı veya rehinli bulunduğu gibi iddialarını tebliğden itibaren yedi gün içinde icra dairesine yazılı veya sözlü olarak bildirmekle yükümlüdür. Birinci haciz ihbarnamesine süresi içinde itiraz edilmemesi halinde borç üçüncü kişinin zimmetinde veya taşınır mal elinde sayılır; sonradan borcun bulunmadığının ileri sürülmesi ciddi ispat engelleri oluşturur.
İtiraz dilekçesinde icra dairesinin adı, takip dosya numarası, üçüncü kişinin kimlik veya unvan bilgileri, yerleşim yeri adresi, borçlu ile mevcut hukuki ilişkinin açıklaması, açık itiraz beyanı, varsa dayanak ek belgeler ve yetkili imza yer almalıdır. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 89. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca kusuru bulunmaksızın bir engel nedeniyle yasal süresi içinde itiraz edemeyen üçüncü kişiler hakkında aynı Kanun'un 65. maddesinde yer alan gecikmiş itiraz hükümleri tatbik olunur.
Gecikmiş İtiraz Yolunun Koşulları ve İnceleme Usulü
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 65. maddesi, kusuru olmaksızın ortaya çıkan bir engel sebebiyle süresinde itirazda bulunamayan kimse için paraya çevirme işlemi tamamlanıncaya kadar gecikmiş itiraz yolunu düzenlemektedir. Bu hüküm, 89. maddenin beşinci fıkrası aracılığıyla üçüncü şahıs bakımından da uygulanmaktadır. Başvuru, engelin ortadan kalktığı günden itibaren üç gün içinde mazereti gösteren deliller, itiraz sebepleri ve dayanaklar icra mahkemesine sunularak yapılır.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 65Kaynağı aç
İcra mahkemesi gecikme sebebinin niteliğine ve olayın özelliklerine göre takibin durdurulmasına tensip edebilir ve incelemeyi kural olarak evrak üzerinde yürütür; gerek görürse tarafları davet ederek mazeretin kabul edilebilirliğini karara bağlar. Duruşmaya karar verilmediği hallerde başvurandan alınan masraflar kendisine iade olunur. Mazeretin kabulü kararıyla icra takibi durur ve aynı duruşmada alacaklı itirazın kaldırılmasını sözlü olarak isteyebilir. Borçlunun mallarına daha önce haciz konulmuş olması halinde, mazeretin kabulü kararının tefhim veya tebliğinden itibaren alacaklı yedi gün içinde itirazın kaldırılmasını istemez veya genel mahkemede dava açmazsa haciz kalkar.
İkinci ve Üçüncü Haciz İhbarnamesi Süreci
Birinci ihbarnameye tebliğden itibaren yedi gün içinde itiraz etmeyen üçüncü şahsa, borcun zimmetinde veya malın elinde sayıldığı ikinci bir ihbarname ile bildirilir. 2004 sayılı Kanun'un 89. maddesinin üçüncü fıkrasına göre bu ihbarnamede üçüncü şahsın tebliğden itibaren yedi gün içinde kanuni sebeplerle itirazda bulunması, itiraz etmediği takdirde zimmetinde sayılan borcu ödemesi veya malı teslim etmesi ihtar edilir.
İkinci ihbarnameye de süresi içinde itiraz etmeyen ve ödeme veya teslimi gerçekleştirmeyen üçüncü şahsa üçüncü bir bildirim yapılır. Bu bildirimle, on beş gün içinde parayı icra dairesine ödemesi veya malı teslim etmesi yahut aynı süre içinde menfi tespit davası açması gerektiği, aksi halde cebri icraya maruz kalacağı bildirilir. Bu aşamada açılacak menfi tespit davasında borçluya borcun bulunmadığını ticari defterler, banka kayıtları ve sözleşmelerle ispat etme yükü davacı üçüncü kişidedir.
Menfi Tespit Davası, Yargılama Kuralları ve Tazminat
Üçüncü ihbarname üzerine menfi tespit davası, icra takibinin yapıldığı yer mahkemesinde veya üçüncü şahsın yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesinde açılır. Üçüncü kişi, süresi içinde dava açtığına dair belgeyi bildirimin yapıldığı tarihten itibaren yirmi gün içinde ilgili icra dairesine teslim ettiği takdirde hakkında yürütülen cebri icra işlemleri menfi tespit davası sonunda verilen kararın kesinleşmesine kadar durur. Bu yirmi günlük süre, üçüncü ihbarnamenin içerdiği on beş günlük ödeme, teslim veya dava açma süresinden ayrı olup sonrasında işlemeye başlar; belge teslimi sağlanmazsa cebri icra işlemleri durmaz. Ayrıca dava süresince 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 106. maddesinde belirtilen süreler işlemez.
Üçüncü şahıs açtığı menfi tespit davasını kaybettiği takdirde mahkemece dava konusu şeyin yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere bir tazminata mahkûm edilir. Dolayısıyla üçüncü kişinin bu davayı açarken borçlu olmadığını gösteren kayıt ve delillerini eksiksiz sunması kanuni tazminat yaptırımıyla karşılaşmaması açısından önem taşır.
Gerçeğe Aykırı Beyanın Yaptırımları ve İade Davası
Üçüncü şahsın haciz ihbarnamesine süresinde itiraz etmesi halinde alacaklı, cevabın aksini icra mahkemesinde ispatlayarak üçüncü kişinin cezalandırılmasını ve genel hükümlere göre tazminata mahkûm edilmesini isteyebilir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 338. maddesinin birinci fıkrası uyarınca kanuna göre istenen beyanı gerçeğe aykırı surette yapan kimse, alacaklının şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Görevi sebebiyle gerçeğe aykırı beyanda bulunan memurlar hakkında da aynı hükümler uygulanır.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 338Kaynağı aç
Haczedilen taşınır malın icra dairesine teslimi fiilen mümkün olmazsa alacaklı, icra mahkemesine başvurarak malın değerinin üçüncü şahsa ödetilmesini talep edebilir. Bununla birlikte haksız yere ödeme yapmak veya mal teslim etmek zorunda kalan üçüncü şahıs; borçlu ile kötü niyetli alacaklıya karşı dava açarak ödediği paranın veya teslim ettiği malın iadesini her hâlde talep etme hakkına sahiptir.
89/1 haciz ihbarnamesine itiraz süresi kaç gündür?
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 89/2 uyarınca itiraz süresi ihbarnamenin tebliğinden itibaren yedi gündür ve bu süre içinde icra dairesine yazılı veya sözlü olarak bildirim yapılmalıdır.
Borçlunun yakınına gelen haciz ihbarnamesi geçerli midir?
Evet, ihbarnamenin borçlunun yakınına tebliğ edilmiş olması işlemi kendiliğinden geçersiz kılmaz; itiraz edilmediğinde borcun zimmetinde sayılması yoluyla malvarlığı haciz tehlikesiyle karşılaşılabilir.
Üçüncü haciz ihbarnamesi tebliğ edildiğinde ne yapılmalıdır?
Bildirimin tebliğinden itibaren on beş gün içinde paranın ödenmesi, malın teslim edilmesi yahut icra takibinin yapıldığı veya yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesinde menfi tespit davası açılması gerekir. Menfi tespit davası açılması tercih edilirse dava açıldığına dair belgenin ayrıca bildirimin yapıldığı tarihten itibaren yirmi gün içinde ilgili icra dairesine teslim edilmesi gerekir; aksi halde cebri icra işlemleri durmaz.
Menfi tespit davası açıldığında icra takibi kendiliğinden durur mu?
Dava açıldığına dair belgenin bildirimin yapıldığı tarihten itibaren yirmi gün içinde ilgili icra dairesine teslim edilmesi şartıyla hakkında yürütülen cebri icra işlemleri kararın kesinleşmesine kadar durur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy