İcra Ceza Mahkemesi Görevleri ve Yargılama Usulü

İcra ceza mahkemesi, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 331 ile 345. maddeleri arasında düzenlenen icra ve iflas suçları ile özel kanunlarda tanımlanan fiillerin yargılamasını yürüten ve disiplin veya tazyik hapsi kararlarını vermeye yetkili kılınan özel nitelikli bir mahkemedir.

İcra Ceza Mahkemesinin Görev Alanı ve Birleştirme Yasağı

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümlerine dayalı disiplin ve tazyik hapsine karar verme yetkisi icra mahkemesine aittir. Kanunun Onaltıncı Babında yer alan suçlarla ilgili davalar icra mahkemesinde görülür.

İcra mahkemesinin görev alanına giren işler ve suçlar, 2004 sayılı Kanun'un 346. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca diğer mahkemelerde görülmekte olan ceza davaları ile birleştirilemez.

İcra ve İflas Kanunu'nda düzenlenen suçlar tüzel kişilerin idaresi veya muamelelerinin yürütülmesi sırasında işlendiğinde cezai yaptırım; tüzel kişinin müdürleri, temsilcileri, vekilleri, tasfiye memurları, idare meclisi başkan ve üyeleri ile murakıp ve müfettişlerinden fiili fiilen gerçekleştirmiş olan kişiler hakkında hükmolunur.

Yetkili Mahkeme ve Şikâyet Süreleri

İcra ceza yargılamasında yetkili mahkeme, genel ceza muhakemesindeki suç yeri kuralından farklı olarak suçun işlendiği yer mahkemesi değil, icra takibinin yürütüldüğü yerdeki icra mahkemesidir.

2004 sayılı Kanun'un 347. maddesi uyarınca bu kapsamdaki fiillerden dolayı şikâyet hakkı, eylemin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmesiyle düşer. Bu süreler hak düşürücü nitelik taşır.

İcra ve İflas Kanunu'nda icra suçlarına ilişkin müstakil bir dava zamanaşımı süresi yer almadığından, bu suçlarda 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 66. maddesi gereğince sekiz yıllık temel dava zamanaşımı süresi uygulanır.

İcra Ceza Yargılamasında Muhakeme Usulü ve İspat

Şikâyet icra mahkemesine yazılı dilekçeyle veya sözlü beyanla yapılır. Mahkeme başvuruyu aldıktan sonra duruşma için derhal bir gün belirleyerek şikâyetçinin imzasını alır, sanığa celpname gönderir ve gösterilmişse tanıkları celbeder.

Taraflar belirlenen gün ve saatte mahkeme huzuruna gelmek ya da vekil göndermek zorundadır. Mahkeme lüzum görmesi durumunda tarafların bizzat hazır bulunmasını emredebilir. Sanık başka bir yerde ikamet etmekteyse sorgusu istinabe yoluyla yerine getirilir.

Sanık şikâyeti alan ya da istinabe olunan mahkemenin huzuruna gelmez, müdafi göndermez veya bizzat hazır bulunması emredildiği hâlde gelmezse zabıta marifetiyle getirilir; bu yolla da bulundurulamazsa yargılama yokluğunda yürütülür. Duruşmaya gelmeyen tanıklar ile sanığın gıyabında verilen kararlara karşı eski hâle getirme istemleri hakkında ceza muhakemesi usul kuralları uygulanır.

İcra ceza mahkemesinde görülen davaların duruşmalarına Cumhuriyet savcısı katılmaz.

İcra ceza muhakemesinde re'sen araştırma ilkesi uygulanmaz. Şikâyetçi dilekçesinde veya beyanında bildirdiği delillerle bağlı olup sonradan başka delil gösteremez. Sanık ise savunması kapsamında tahkikatın tevsiini ancak bir defaya mahsus olmak üzere talep edebilir.

Şikâyetçinin usulüne uygun belirlenen gün ve saatte duruşmaya bizzat gelmemesi ve vekil de göndermemesi hâlinde, 2004 sayılı Kanun'un 349. maddesinin yedinci fıkrası gereğince şikâyet hakkı düşer.

Öne Çıkan İcra ve İflas Suçları ile Yaptırımlar

Haciz yoluyla takip talebinden sonra veya bu talepten önceki iki yıl içinde borçlunun, alacaklısını zarara sokmak amacıyla mallarını mülkünden çıkarması, telef etmesi, kıymetten düşürmesi ya da muvazaa yoluyla mevcudunu suni surette eksiltmesi suç teşkil eder. Alacaklının alacağını alamadığını veya aciz belgesi aldığını ispatlaması durumunda borçluya altı aydan üç yıla kadar hapis ve bin güne kadar adlî para cezası verilir. Bu ceza, iflas takibinden veya doğrudan iflas talebinden önce ya da konkordato mühleti ve iflasın ertelenmesi süreçlerinde işlenen benzer eylemler için de geçerlidir.

Taşınmaz rehni kapsamında yer alan eklentinin rehin alacaklısına zarar verme kastıyla taşınmaz dışına çıkarılması hâlinde eklenti zilyedine iki yıldan dört yıla kadar hapis ve bin güne kadar adlî para cezası tayin edilir. Bu fiiller alacaklının şikâyeti üzerine takip olunur.

İflas bürosu veya idaresinin, alacaklının ya da alacaklılar toplanmasındaki temsilcinin oyunu veya konkordatoya muvafakatini kazanmak amacıyla özel menfaat temin ya da vaat eden kimseler ile menfaati temin eden alacaklı veya mümessillere altı aydan iki yıla kadar hapis cezası uygulanır. Fiilin iflas bürosu veya idaresi mensuplarınca gerçekleştirilmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır.

Nafaka borcunu ödemeyenler hakkında hak sahibinin başvurusu üzerine üç aya kadar tazyik hapsi uygulanabilir. Yaptırım yerine getirilirken borcun ödenmesi durumunda borçlu serbest bırakılır. Nafaka miktarının azaltılması ya da kaldırılması istemiyle açılmış bir dava bulunuyorsa, mahkeme öne sürülen gerekçeleri değerlendirerek tazyik hapsinin infazını söz konusu davanın sonuna bırakabilir.

Uzlaştırma, Düşme Hâlleri ve Cezanın İnfazı

İcra ve İflas Kanunu kapsamındaki suçlar uzlaştırma usulüne tabi değildir. Bu fiillere ilişkin yargılama öncesinde veya muhakeme sırasında uzlaştırma girişiminde bulunulması gerekmez.

Takibi şikâyete bağlı suçlarda alacaklının şikâyetten feragat etmesi veya borcun ödendiğinin sabit olması durumunda, yargılama ve infaz da dahil tüm aşamalarda dava ve bütün sonuçlarıyla beraber ceza düşer.

Nafaka alacaklarına ilişkin takipler hariç olmak üzere, takip konusu alacak miktarı aylık en yüksek brüt asgari ücret tutarının altında kalan takiplerde disiplin ve tazyik hapsi uygulanamaz.

İcra mahkemesinin disiplin ve tazyik hapsine dair verdiği kararlar kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilemez; ceza zamanaşımı nedeniyle infaz kabiliyetini yitirir.

Kararlara Karşı Kanun Yolları ve İtiraz Mercii

İcra mahkemesinin disiplin ve tazyik hapsi kararlarına karşı istinaf veya temyiz yoluna başvurulamaz. 2004 sayılı Kanun'un 353. maddesinin birinci fıkrası uyarınca bu kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde itiraz yoluna gidilebilir.

Tazyik ve disiplin hapsine yapılan itirazı inceleme yetkisi, o yerde icra mahkemesinin birden fazla dairesi bulunması hâlinde numara olarak kendisini izleyen daireye, son numaralı daire için birinci daireye aittir. O yerde tek icra mahkemesi bulunması hâlinde asliye ceza mahkemesi, hâkimlerin aynı olması durumunda ise en yakın asliye ceza mahkemesi yetkilidir. İtiraz üzerine verilen karar kesindir.

İcra mahkemesinin disiplin ve tazyik hapsi dışında kalan suçlar sebebiyle verdiği mahkûmiyet ve diğer nihai kararlarına karşı 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun kanun yollarına ilişkin hükümleri uygulanır; bu hükümlere karşı istinaf ve temyiz yollarına başvurulabilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy