İdare Hukuku

İhaleden Yasaklama Kararına İtiraz ve İptal Davası

by Avukat Erdal Ersoy
İhaleden Yasaklama Kararına İtiraz ve İptal Davası

İhaleden Yasaklama Kararının Yasal Çerçevesi ve Kapsamı

Kamu ihalelerindeki yaptırımlar tabi olunan kanuna göre değişiklik gösterir. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu; genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, il özel idareleri ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerini kapsar. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ise kanunda belirtilen idarelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinde yürütülür.

2886 sayılı Kanun'un 84. maddesine göre, 83. maddede düzenlenen yasak eylemleri ihale safhasında gerçekleştirenlerin ilgili ihaleye katılması idarece engellenir; ayrıca eylemin niteliğine göre ihaleyi yürüten veya ilgili bakanlık tarafından bir yıla kadar bütün kamu ihalelerine katılmaktan men kararı verilebilir. Kendisine ihale bırakılmasına rağmen mevzuata uygun sözleşme imzalamaktan kaçınanlar ile sözleşmenin ardından taahhüdünden dönen ya da zorlayıcı sebepler haricinde şartname hükümlerini yerine getirmeyen yüklenici ve alıcılar hakkında da ilgili bakanlıkça bir yıla kadar ihalelerden yasaklama tedbiri uygulanır.

2886 sayılı DEVLET İHALE KANUNU m. 84Kaynağı aç
Madde 84 – 83 üncü maddede belirtilen fiil veya davranışlarda bulundukları anlaşılanlar, bu fiil ve davranışlar ihale safhasında vaki olmuşsa idarelerce o ihaleye iştirak ettirilmeyecekleri gibi fiil veya davranışlarının özelliğine göre ihaleyi yapan bakanlık veya ilgili bakanlık tarafından, haklarında bir yıla kadar bütün ihalelere katılmaktan yasaklama kararı verilir. Kararı veren idareler, bu kararı, Resmi Gazete'de ilan ettirirler. Bu kararlar ilgililerin müteahhitlik siciline de işlenir. İhalelere katılmaktan yasaklananlar, yasaklı oldukları süre içinde diğer idarelerce yapılacak ihalelere de müteahhit veya müşteri sıfatıyla katılamazlar. Haklarında bu yolda işlem yapılanların sermayesinin çoğunluğuna sahip bulunduğu tespit edilen tüzel kişilere de aynı müeyyide uygulanır. Üzerine ihale yapıldığı halde usulüne göre sözleşme yapmayan istekliler ile sözleşme yapıldıktan sonra taahhüdünden vazgeçen ve mücbir sebepler dışında taahhüdünü sözleşme ve şartname hükümlerine uygun olarak yerine getirmeyen müteahhit veya müşteriler hakkında da, ihaleyi yapan bakanlık veya ilgili bakanlık tarafından, bir yıla kadar ihalelere katılmaktan yasaklama kararı verilir ve bu kararlar Resmi Gazete'de ilan ettirildiği gibi ilgililerin müteahhitlik sicillerine işlenir. (Ek: 26/2/2014-6527/8 md.) 83 üncü maddede belirtilen fiil veya davranışlarda bulunanlar hariç olmak üzere, Türkiye genelinde faaliyet gösteren tüzel kişilerden; şube personeli, vekil, mümessil gibi yetkili temsilcilerin şahsi kusurlarından kaynaklanan ve bu maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen fiil veya davranışları sebebiyle haklarında ihalelere katılmaktan yasaklama kararı verilmesi gerektiği idarece tespit edilenlerden, verilecek bir aylık süre içinde ihale bedelinin üç katı tutarında tazminatı peşin olarak ödeyenler hakkında ihaleden yasaklama kararı verilmez. İhaleyi yapan idareler, ihalelere katılmaktan yasaklamayı gerektirir bir durumla karşılaştıkları takdirde, gereğinin yapılması için bu durumu ilgili bakanlığa bildirmekle yükümlüdürler. Ceza sorumluluğu ve sonuçları:

Alınan yasaklama kararları Resmî Gazete'de yayımlanarak ilgililerin müteahhitlik sicil kayıtlarına işlenir. Bu yaptırıma maruz kalan kişiler, men süresi boyunca diğer idarelerin açacağı ihalelerde de yüklenici veya alıcı sıfatıyla bulunamazlar. Yasaklanan kişilerin sermayesinin yarıdan fazlasına sahip olduğu şirket ve tüzel kişilikler de aynı kısıtlama hükümlerine tabi olur.

Devlet İhale Kanunu'nun 83. maddesinde sayılan hile, desise, sahte belge veya teminat kullanımı, ihaleye fesat karıştırma ve rekabeti bozucu davranışlar bu istisnanın dışındadır. Ancak söz konusu fiiller hariç olmak üzere, ülke genelinde faaliyet yürüten tüzel kişilerin vekil, mümessil veya şube görevlisi gibi temsilcilerinin bireysel kusurundan doğan taahhüt ihlallerinde idarece bir aylık süre tanınır; bu süre içinde ihale bedelinin üç katı tutarındaki tazminatı peşin ödeyen tüzel kişiler hakkında yasaklama yaptırımı tesis edilmez.

2886 sayılı DEVLET İHALE KANUNU m. 83Kaynağı aç
Madde 83 – İhale işlemlerinin hazırlanması, yürütülmesi ve sonuçlandırılması sırasında; a) Hile, desise, vait, tehdit, nüfuz kullanma ve çıkar sağlama suretiyle veya başka yollarla ihaleye ilişkin işlemlere fesat karıştırmak veya buna teşebbüs etmek, b) Açık teklif ve pazarlık usulü ile yapılan ihalelerde isteklileri tereddüde düşürecek veya rağbeti kıracak söz söylemek ve istekliler arasında anlaşmaya çağrıyı ima edecek işaret ve davranışlarda bulunmak veya ihalenin doğruluğunu bozacak biçimde görüşme ve tartışma yapmak, c) İhale işlemlerinde sahte belge veya sahte teminat kullanmak veya kullanmaya teşebbüs etmek, taahhüdünü kötü niyetle yerine getirmemek, taahhüdünü yerine getirirken idareye zarar verecek işler yapmak veya işin yapılması veya teslimi sırasında hileli malzeme, araç veya usuller kullanmak, Yasaktır. İdarelerce ihalelere katılmaktan geçici yasaklama:

Yasaklama Kararı Vermeye Yetkili Merciler ve Bildirim Yükümlülüğü

İhaleyi gerçekleştiren idareler, yasaklamayı gerektiren bir durum tespit ettiklerinde gereğinin yapılması amacıyla durumu yetkili mercilere aktarmakla yükümlüdür. Yaptırım kararı vermeye yetkili makam, ihalenin dayandığı kanuna göre ayrışır. 2886 sayılı Kanun çerçevesinde karar verme yetkisi ihaleyi yapan veya ilgili bakanlığa aittir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında ise katılma yasakları ihaleyi yapan bakanlık ya da ilgili veya bağlı bulunulan bakanlık tarafından verilirken; herhangi bir bakanlığa bağlı olmayan idarelerde ihale yetkilileri, il özel idarelerinde İçişleri Bakanlığı, belediyelerde ise Çevre ve Şehircilik Bakanlığı yasaklama kararı tesis eder.

4734 sayılı KAMU İHALE KANUNU m. 58Kaynağı aç
Madde 58- (Değişik birinci fıkra: 30/7/2003-4964/ 35 md.) 17 nci maddede belirtilen fiil veya davranışlarda bulundukları tespit edilenler hakkında fiil veya davranışlarının özelliğine göre, bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar, üzerine ihale yapıldığı halde mücbir sebep halleri dışında usulüne göre sözleşme yapmayanlar hakkında ise altı aydan az olmamak üzere bir yıla kadar, 2 nci ve 3 üncü maddeler ile istisna edilenler dahil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir. Katılma yasakları, ihaleyi yapan bakanlık veya ilgili veya bağlı bulunulan bakanlık, herhangi bir bakanlığın ilgili veya bağlı kuruluşu sayılmayan idarelerde bu idarelerin ihale yetkilileri, il özel idareleri ve bunlara bağlı birlik, müessese ve işletmelerde İçişleri Bakanlığı; belediyeler ve bunlara bağlı birlik, müessese ve işletmelerde ise Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından verilir.[60] Haklarında yasaklama kararı verilen tüzel kişilerin şahıs şirketi olması halinde şirket ortaklarının tamamı hakkında, sermaye şirketi olması halinde ise sermayesinin yarısından fazlasına sahip olan gerçek veya tüzel kişi ortaklar hakkında birinci fıkra hükmüne göre yasaklama kararı verilir. Haklarında yasaklama kararı verilenlerin gerçek veya tüzel kişi olması durumuna göre; ayrıca bir şahıs şirketinde ortak olmaları halinde bu şahıs şirketi hakkında da, sermaye şirketinde ortak olmaları halinde ise sermayesinin yarısından fazlasına sahip olmaları kaydıyla bu sermaye şirketi hakkında da aynı şekilde yasaklama kararı verilir. İhale sırasında veya sonrasında bu fiil veya davranışlarda bulundukları tespit edilenler, idarelerce o ihaleye iştirak ettirilmeyecekleri gibi yasaklama kararının yürürlüğe girdiği tarihe kadar aynı idare tarafından yapılacak sonraki ihalelere de iştirak ettirilmezler. Yasaklama kararları, yasaklamayı gerektiren fiil veya davranışın tespit edildiği tarihi izleyen en geç kırkbeş gün içinde verilir. Verilen bu karar Resmi Gazetede yayımlanmak üzere en geç onbeş gün içinde gönderilir ve yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Bu kararlar Kamu İhale Kurumunca izlenerek, kamu ihalelerine katılmaktan yasaklı olanlara ilişkin siciller tutulur.[61] İhaleyi yapan idareler, ihalelere katılmaktan yasaklamayı gerektirir bir durumla karşılaştıkları takdirde, gereğinin yapılması için bu durumu ilgili veya bağlı bulunulan bakanlığa bildirmekle yükümlüdür. İsteklilerin ceza sorumluluğu

Alınan yasaklama yaptırımı Resmî Gazete'de yayımıyla birlikte yürürlüğe girerek ülke genelindeki bütün kamu kurumlarını bağlar. Kısıtlanan taraflar tedbir süresince hiçbir idarenin ihalesine katılamaz; karar ayrıca Elektronik Kamu Alımları Platformu üzerinden diğer kurumların bilgisine sunulur. Belirlenen yaptırım süresinin hitamında idarece kendiliğinden kaldırma işlemi tesis edilerek Resmî Gazete'de ilan olunur.

Tebliğ ve İdari Yargıda Dava Açma Süresi

Yasaklama kararının Resmî Gazete'de ilan edilmesi ilgili kişi bakımından tebliğ sayılmaz ve bu ilanla dava açma süresi başlamaz. Kararın ilgilisine ayrıca tebliğ edilmesi gerekir; dava açma süresi bu tebligatla işlemeye başlar.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca, ihaleden yasaklama kararları ivedi yargılama usulünün açıkça haricinde tutulmuştur. İvedik yargılama usulü uygulanmadığından kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde ilgili bakanlığa itiraz edilebilir veya idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.

2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 20/AKaynağı aç
Madde 20/A – (Ek: 18/6/2014-6545/18 md.) 1. İvedi yargılama usulü aşağıda sayılan işlemlerden doğan uyuşmazlıklar hakkında uygulanır: a) İhaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemleri. b) Acele kamulaştırma işlemleri. c) Özelleştirme Yüksek Kurulu kararları. d) 12/3/1982 tarihli ve 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca yapılan satış, tahsis ve kiralama işlemleri. e) 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca, idari yaptırım kararları hariç çevresel etki değerlendirmesi sonucu alınan kararlar. f) 16/5/2012 tarihli ve 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun uyarınca alınan Cumhurbaşkanı kararları.[18] 2. İvedi yargılama usulünde: a) Dava açma süresi otuz gündür. b) Bu Kanunun 11 inci maddesi hükümleri uygulanmaz. c) Yedi gün içinde ilk inceleme yapılır ve dava dilekçesi ile ekleri tebliğe çıkarılır. d) Savunma süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren on beş gün olup, bu süre bir defaya mahsus olmak üzere en fazla on beş gün uzatılabilir. Savunmanın verilmesi veya savunma verme süresinin geçmesiyle dosya tekemmül etmiş sayılır. e) Yürütmenin durdurulması talebine ilişkin olarak verilecek kararlara itiraz edilemez. f) Bu davalar dosyanın tekemmülünden itibaren en geç bir ay içinde karara bağlanır. Ara kararı verilmesi, keşif, bilirkişi incelemesi ya da duruşma yapılması gibi işlemler ivedilikle sonuçlandırılır. g) Verilen nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir. h) Temyiz dilekçeleri üç gün içinde incelenir ve tebliğe çıkarılır. Bu Kanunun 48 inci maddesinin bu maddeye aykırı olmayan hükümleri kıyasen uygulanır. ı) Temyiz dilekçelerine cevap verme süresi on beş gündür. i) Danıştay evrak üzerinde yaptığı inceleme sonunda, maddi vakıalar hakkında edinilen bilgiyi yeterli görürse veya temyiz sadece hukuki noktalara ilişkin ise yahut temyiz olunan karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise işin esası hakkında karar verir. Aksi hâlde gerekli inceleme ve tahkikatı kendisi yaparak esas hakkında yeniden karar verir. Ancak, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan temyizi haklı bulduğu hâllerde kararı bozmakla birlikte dosyayı geri gönderir. Temyiz üzerine verilen kararlar kesindir. j) Temyiz istemi en geç iki ay içinde karara bağlanır. Karar en geç bir ay içinde tebliğe çıkarılır. Merkezî ve ortak sınavlara ilişkin yargılama usulü:

İhale sürecindeki diğer işlem veya eylemlere karşı işletilen usul ile nihai yasaklama kararları farklı kurallara bağlıdır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 55. maddesine göre, ihale sürecindeki işlem veya eylemlere karşı farkına varıldığı tarihten itibaren en geç 10 gün içinde idareye şikayet başvurusu yapılması gerekir.

İdare Mahkemesinde İptal Davası ve Hukuka Uygunluk Denetimi

İhaleden yasaklama kararına karşı açılacak iptal davasında görevli mahkeme idare mahkemesidir. Yetki ise işlemi tesis eden idarenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesi tarafından kullanılır. İdare mahkemesi; kararın yetkili makam tarafından verilip verilmediğini, şekil koşullarına uyulup uyulmadığını, kanunda sayılan fiiller kapsamına girip girmediğini ve kanundaki bir yıla kadar yasaklama süresi çerçevesinde işlenen fiil ile verilen ceza süresi arasındaki orantılılığı denetler.

Kişiye isnat edilen fiiller açıkça bildirilmeden ve savunması alınmadan yasaklama yaptırımı uygulanması hukuka aykırılık oluşturur. İhale sürecindeki eylemler nedeniyle işlem tesis edilecekse idarenin somut olguları ortaya koyması ve savunma için makul imkan tanıması gerekir.

Yürütmenin Durdurulması ve Tazminat İstemi

Yürütmenin durdurulması istemi, işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması halinde telafisi güç zararların doğması şartlarına dayanır. Bu şartların gerçekleşmesi halinde yasaklama kararının dava sonuçlanıncaya kadar etkisi durdurulabilir.

Hukuka aykırı ihaleden yasaklama kararı nedeniyle uğranılan maddi zararlar ile ticari itibarın zedelenmesi gibi manevi zararların karşılanması amacıyla idareden tazminat talep edilebilir; bu kapsamda idare mahkemesinde tam yargı davası açılması mümkündür.

İhaleden yasaklama kararına karşı dava açma süresi ne zaman başlar?

Yasaklama kararının Resmî Gazete'de ilan edilmesi tebliğ sayılmaz; dava açma süresi kararın ilgiliye tebliğ edilmesiyle başlar.

İhaleden yasaklama kararlarına karşı ivedi yargılama usulü uygulanır mı?

2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesi uyarınca ihaleden yasaklama kararları ivedi yargılama usulünün haricinde bırakılmıştır.

İhaleden yasaklama davasında görevli ve yetkili mahkeme neresidir?

Görevli mahkeme idare mahkemesidir; yetkili mahkeme ise yasaklama işlemini tesis eden idarenin bulunduğu yer idare mahkemesidir.

Savunma alınmadan ihaleden yasaklama kararı verilebilir mi?

İsnat edilen fiiller açıkça bildirilmeden ve savunma için makul imkan tanınmadan uygulanan ihaleden yasaklama kararları hukuka aykırıdır.

İlgili makaleler

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Bu hukuk dalının sayfasına gidin
Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu