İfa Zamanı Gelmemiş Alacak Davasında Usulden Ret

İfa Zamanı Gelmemiş Alacak Davalarında Hukuki Değerlendirme

Henüz ifa zamanı gelmemiş bir alacak için açılan dava, erken açılmış dava niteliğindedir. Bu tür bir davada alacaklının henüz doğmuş ve güncel bir hukuki menfaati bulunmadığından, davanın esastan değil hukuki yarar yokluğu gerekçesiyle usulden reddine karar verilmesi gerekir. Mahkemece ifa zamanının henüz gelmediği gerekçesiyle davanın usulden reddi yoluna gidilir.

Borcun Muacceliyeti ve Vade Tayini

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 90. maddesi uyarınca ifa zamanı taraflarca kararlaştırılmadıkça veya hukuki ilişkinin özelliğinden anlaşılmadıkça her borç, doğumu anında muaccel olur. Taraflarca ifa zamanı kararlaştırılarak bir vade belirlenmiş ise bu vade tarihine kadar borcun ifası talep edilemez.

6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 90Kaynağı aç

MADDE 90- İfa zamanı taraflarca kararlaştırılmadıkça veya hukuki
ilişkinin özelliğinden anlaşılmadıkça her borç, doğumu anında muaccel olur.
II. Süreye bağlı borç
1. Aya ilişkin sürelerde
vade

Vade belirlenmiş borçlarda ifa zamanı gelmeden borcun istenemeyeceği kuralının istisnaları mevcuttur. Borçlunun borcunu ifa etmeyeceğini vadeden önce beyan etmesi veya borcun ifasının imkânsızlığının vadeden önce belli olması halleri, ifa zamanı gelmemiş borcun talep edilemeyeceği kuralının istisnasını teşkil eder.

Dava Şartları ve Mahkemenin İnceleme Görevi

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 114. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendi uyarınca davacının dava açmakta hukuki menfaatinin bulunması dava şartları arasında yer alır; maddenin 2. fıkrasında ise diğer mevzuattaki dava şartı hükümleri saklı tutulmuştur. Aynı Kanun'un 115. maddesinin 1. fıkrası kapsamında mahkeme, dava şartlarının bulunup bulunmadığını yargılamanın her safhasında kendiliğinden gözetir ve taraflar da bu eksikliği yargılama boyunca ileri sürme hakkına sahiptir.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 115Kaynağı aç

MADDE
115- (1) Mahkeme, dava şartlarının mevcut olup olmadığını, davanın her aşamasında
kendiliğinden araştırır. Taraflar da dava şartı noksanlığını her zaman ileri sürebilirler.
(2) Mahkeme, dava şartı noksanlığını
tespit ederse davanın usulden reddine karar verir. Ancak, dava şartı noksanlığının
giderilmesi mümkün ise bunun tamamlanması için kesin süre verir. Bu süre içinde
dava şartı noksanlığı giderilmemişse davayı dava şartı yokluğu sebebiyle usulden
reddeder.
(3) Dava şartı noksanlığı,
mahkemece, davanın esasına girilmesinden önce fark edilmemiş, taraflarca ileri sürülmemiş
ve fakat hüküm anında bu noksanlık giderilmişse, başlangıçtaki dava şartı noksanlığından
ötürü, dava usulden reddedilemez.
İKİNCİ
AYIRIM
İlk İtirazlar
Konusu

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 114Kaynağı aç

MADDE 114- (1) Dava şartları şunlardır:
a) Türk mahkemelerinin yargı
hakkının bulunması.
b) Yargı yolunun caiz olması.
c) Mahkemenin görevli olması.
ç) Yetkinin kesin olduğu hâllerde,
mahkemenin yetkili bulunması.
d) Tarafların, taraf ve dava
ehliyetine sahip olmaları; kanuni temsilin söz konusu olduğu hâllerde, temsilcinin
gerekli niteliğe sahip bulunması.
e) Dava takip yetkisine sahip
olunması.
f) Vekil aracılığıyla takip
edilen davalarda, vekilin davaya vekâlet ehliyetine sahip olması ve usulüne uygun
düzenlenmiş bir vekâletnamesinin bulunması.
g) Davacının yatırması gereken
gider avansının yatırılmış olması.
ğ) Teminat gösterilmesine
ilişkin kararın gereğinin yerine getirilmesi.
h) Davacının, dava açmakta
hukuki yararının bulunması.
ı) Aynı davanın, daha önceden
açılmış ve hâlen görülmekte olmaması.
i) Aynı davanın, daha önceden
kesin hükme bağlanmamış olması.
(2) Diğer kanunlarda yer alan
dava şartlarına ilişkin hükümler saklıdır.
Dava şartlarının incelenmesi

6100 sayılı Kanun'un 115. maddesinin 2. fıkrası uyarınca mahkeme, dava şartı noksanlığını tespit ederse davanın usulden reddine karar verir. Dava şartı noksanlığının giderilmesi mümkün ise bunun tamamlanması için mahkemece kesin süre verilir ve bu süre içinde noksanlık giderilmemişse dava usulden reddedilir. Buna karşılık, dava açan kişinin hukuki yararı yoksa, dava şartı olan hukuki yarar eksikliği süre verilerek tamamlanamayacağından dava süre verilmeksizin usulden reddedilir.

6100 sayılı Kanun'un 115. maddesinin 3. fıkrasına göre dava şartı noksanlığı mahkemece davanın esasına girilmesinden önce fark edilmemiş ve taraflarca da ileri sürülmemiş olup hüküm anında bu noksanlık giderilmişse, başlangıçtaki dava şartı noksanlığından ötürü dava usulden reddedilemez.

Dava Şartı Yokluğundan Reddin Hukuki Sonucu

Davanın dava şartı yokluğu sebebiyle reddedilmesine ilişkin karar, usule ilişkin nihai bir karardır ve bu karara karşı kanun yollarına başvurulabilir. Dava şartı yokluğundan reddedilen davanın, eksik olan dava şartı giderildikten sonra tekrar açılması mümkündür.

İfa zamanı gelmemiş bir alacak için açılan dava nasıl sonuçlanır?

Borçlunun borcu ifa etmeyeceğini vadeden önce bildirmesi veya ifanın imkânsızlaşması gibi istisnalar saklı kalmak üzere, vadesi gelmemiş alacak için açılan erken davada güncel hukuki menfaat bulunmadığından esastan değil hukuki yarar yokluğu gerekçesiyle usulden ret kararı verilir.

Hukuki yarar noksanlığının giderilmesi için kesin süre tanınır mı?

Hayır, hukuki yarar eksikliği süre verilerek tamamlanabilecek bir dava şartı olmadığından mahkemece süre verilmeksizin davanın usulden reddine hükmedilir.

Vade dolmadan borcun ifasının talep edilebileceği istisnalar nelerdir?

Borçlunun borcunu ifa etmeyeceğini vadeden önce beyan etmesi veya borcun ifasının imkânsızlığının vadeden önce belli olması halleri istisna teşkil eder.

Dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilen dava tekrar açılabilir mi?

Evet, dava şartı yokluğundan reddedilen dava, eksik olan dava şartı giderildikten sonra tekrar açılabilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

Medeni usul hukuku