6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 280. maddesi uyarınca bilirkişi, hazırladığı raporu ve varsa kendisine incelenmek üzere teslim edilen şeyleri bir dizi pusulasına bağlı olarak mahkemeye sunmak zorundadır. Raporun mahkemeye verildiği tarih rapora yazılır ve duruşma gününden önce birer örneği davanın taraflarına tebliğ edilir. Bilirkişi raporunun taraflara tebliğ edilmesi, yargılamanın adil biçimde yürütülmesi ve tarafların savunma haklarını kullanabilmesi için kanunen emredici bir usul güvencesidir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 280Kaynağı aç
Bilirkişi Raporunun Mahkemeye Teslimi ve Dizi Pusulası Zorunluluğu
Bilirkişiye inceleme konusuyla bağlantılı dosya veya materyaller teslim edilmişse, bilirkişi raporunu bu teslim edilen şeylerle birlikte bir dizi pusulasına bağlayarak mahkemeye tevdi eder. Kanun koyucu, inceleme konusu materyallerin ve raporun mahkemeye intikalini düzen altına almak amacıyla dizi pusulası şartını öngörmüştür. Raporun mahkemeye verildiği tarihin rapora açıkça yazılması ve duruşma gününden önce birer örneğinin taraflara tebliğ edilmesi yasal bir yükümlülüktür.
Hukuki Dinlenilme Hakkı ve Açık Tebliğ Zorunluluğu
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 27. maddesinde koruma altına alınan hukuki dinlenilme hakkı; davanın taraflarının, müdahillerin ve yargılamanın diğer ilgililerinin yargılama hakkında bilgi sahibi olunmasını, açıklama ve ispat hakkını içerir. Bu usuli hakkın bir gereği olarak, HMK m. 280 hükmünde bilirkişi raporlarının taraflarca haricen öğrenilmesi yeterli görülmemiş, raporların açıkça tebliği emredici bir kural olarak düzenlenmiştir. Tarafların rapor içeriğini yorum yoluyla öğrendiği kabul edilerek tebligat yapılmaksızın aleyhlerine karar verilemez.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 27Kaynağı aç
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/14969, K. 2021/10556Kaynağı aç
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin 2021/14969 Esas, 2021/10556 Karar sayılı ilamı ile 2021/4109 Esas, 2021/4823 Karar sayılı ilamında açıklandığı üzere, sigorta tahkim yargılaması dahil yargılama mercilerince bilirkişi raporlarının taraflara açıkça tebliğ edilmesi zorunludur. Raporlar tebliğ edilmeyip yorum yolu ile tarafın rapor içeriğini öğrendiği gerekçesiyle hukuki dinlenilme ve savunma hakkı kısıtlanarak aleyhe karar verilemez.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/4109, K. 2021/4823Kaynağı aç
Bilirkişi raporu örneğinin taraflara tebliğ edilmesindeki amaç; tarafların raporu okuyup değerlendirebilmeleri, varsa itirazlarını mahkemeye bildirmeleri, belirsizlik gösteren hususlar hakkında açıklama yapılmasını temin etmeleri ya da yeni bir bilirkişi incelemesi talep edebilmeleridir. Bu nedenle açık tebligat yapılmaksızın yargılamaya devam edilmesi usul ilkeleriyle bağdaşmaz.
Ek Raporların Tebliği ve Savunma Hakkı
Bilirkişi incelemesine ilişkin usul kuralları yalnızca ilk bilirkişi raporu için değil, yargılama sürecinde alınan ek raporlar bakımından da geçerlidir. Bilirkişi ek raporunun taraflara tebliğ edilmeksizin ve rapora karşı itiraz veya beyanda bulunma hakkı tanınmaksızın hüküm kurulması, tarafların savunma hakkını kısıtlayan nitelikte bir usul hatası oluşturur. Hükme dayanak kılınan her türlü teknik tespitin tarafların bilgisine ve denetimine sunulması zorunludur.
Bilirkişi Raporuna İtiraz Süresi ve Süresinde İtiraz Etmemenin Sonuçları
Bilirkişi raporunun taraflara tebliğinden itibaren HMK m. 281 gereğince raporda eksik veya belirsiz görülen hususların tamamlatılması, açıklama istenmesi ya da yeni bilirkişi görevlendirilmesinin talep edilebilmesi için iki haftalık itiraz süresi tanınması gerekir. Kendisine bilirkişi raporu tebliğ edilen tarafa iki haftalık beyan ve itiraz süresi dolmadan karar verilemeyeceği gibi, mazereti mahkemece kabul edilen tarafın yokluğunda da duruşmada esas hakkında hüküm kurulamaz.
Taraflara tebliğ edilen bilirkişi raporuna karşı süresi içerisinde itiraz edilmemesi halinde rapor, itirazda bulunmayan taraf yönünden kesinleşir. Sürenin geçmesiyle birlikte rapora itiraz etme imkânı ortadan kalkar. Bu sonuç, kanunda öngörülen kesin sürelerle ilgili düzenlemelerin bir gereğidir.
Tebligat Evrakı Bulunmaksızın Karar Verilme Yasağı
Bilirkişi raporunun sisteme kaydedildiği gün veya dosya kapsamında taraflara usulünce tebliğ edildiğine ilişkin bilgi ve belge bulunmaksızın, celse arasında tebliğ edildiği varsayılarak aynı celse karar verilemez. Mahkemece tarafların rapora erişip değerlendirmesini ve yasal süresi içinde beyanda bulunmasını sağlayacak usul adımları tamamlanmadan yargılama sonlandırılamaz.
Bilirkişi raporu taraflara tebliğ edilmeden hüküm kurulabilir mi?
Hayır, HMK m. 280 uyarınca bilirkişi raporunun duruşma gününden önce taraflara açıkça tebliğ edilmesi zorunludur; tebligat yapılmaksızın haricen öğrenildiği varsayılarak karar verilemez.
Bilirkişi raporunun taraflara tebliğ edilmesinin amacı nedir?
Tebligatın amacı; tarafların raporu okuyup değerlendirmelerini, varsa itirazlarını bildirmelerini, belirsiz hususlarda açıklama yapılmasını istemelerini veya yeni bilirkişi incelemesi talep edebilmelerini sağlamaktır.
Bilirkişi raporuna itiraz süresi ne kadardır ve ne zaman başlar?
Bilirkişi raporuna itiraz süresi iki haftadır ve bu süre raporun taraflara usulüne uygun biçimde tebliğ edildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Tebliğ edilen bilirkişi raporuna iki hafta içinde itiraz edilmezse ne olur?
Yasal süresi içinde itiraz edilmeyen bilirkişi raporu, itiraz etmeyen taraf yönünden kesinleşir ve sonradan rapora itiraz etme imkânı ortadan kalkar.
Bilirkişi ek raporunun da taraflara tebliğ edilmesi gerekir mi?
Evet, bilirkişiden alınan ek raporların da HMK m. 280 gereğince taraflara tebliğ edilmesi ve beyan hakkı tanınması şarttır; tebliğ yapılmadan karar verilemez.
Raporun sisteme yüklendiği gün duruşmada karar verilebilir mi?
Hayır, dosya kapsamında tebliğe ilişkin tevsik edici belge bulunmadan veya raporun sisteme girildiği gün iki haftalık itiraz süresi tanınmaksızın aynı celse karar verilmesi usule aykırıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy