İddianamenin Değerlendirilmesi Sonrası Açılışın Anlamı ve Kapsamı
İddianamenin değerlendirilmesi sonrası açılış ifadesi, Cumhuriyet savcısı tarafından hazırlanan iddianamenin mahkemece hukuka uygun bulunarak kabul edilmesi neticesinde ceza davasının resmen açıldığını gösterir. Bu aşamada soruşturma evresi tamamlanarak kovuşturma evresine geçilir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 175. maddesinin birinci fıkrası uyarınca iddianamenin kabulüyle kamu davası açılmış olur ve kovuşturma evresi başlar. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre mahkeme, iddianamenin kabulünden sonra duruşma gününü belirler ve duruşmada hazır bulunması gereken kişilerin çağrılmasını sağlar.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 175Kaynağı aç
ve kovuşturma evresi başlar.
(2) Mahkeme, iddianamenin kabulünden sonra duruşma gününü belirler ve
duruşmada hazır bulunması gereken kişileri çağırır.
İddianamenin sanığa tebliği ve sanığın çağrılması
5271 sayılı Kanun'un 174. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, on beş günlük yasal süre içinde mahkemece iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır. Aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince, isnat edilen suçun hukuki nitelendirilmesi gerekçe gösterilerek iddianamenin mahkemece iadesine karar verilemez.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 174Kaynağı aç
(1) Mahkeme tarafından, iddianamenin ve soruşturma evrakının verildiği tarihten
itibaren onbeş gün içinde soruşturma evresine ilişkin bütün belgeler
incelendikten sonra, eksik veya hatalı noktalar belirtilmek suretiyle;
a) 170 inci maddeye aykırı olarak düzenlenen,
b) (Değişik:17/10/2019-7188/20 md.) Suçun sübûtuna doğrudan etki
edecek mevcut bir delil toplanmadan düzenlenen,
c) (Değişik:17/10/2019-7188/20 md.) Önödemeye veya uzlaştırmaya ya
da seri muhakeme usulüne tâbi olduğu soruşturma dosyasından açıkça anlaşılan
işlerde önödeme veya uzlaştırma ya da seri muhakeme usulü uygulanmaksızın
düzenlenen,
d) (Ek:17/10/2019-7188/20 md.) Soruşturma veya kovuşturma
yapılması izne veya talebe bağlı olan suçlarda izin alınmaksızın veya talep
olmaksızın düzenlenen,
İddianamenin Cumhuriyet Başsavcılığına iadesine karar verilir.
(2) Suçun hukukî nitelendirilmesi sebebiyle iddianame iade edilemez.
(3) En geç birinci fıkrada belirtilen süre sonunda iade edilmeyen
iddianame kabul edilmiş sayılır.
(4) Cumhuriyet savcısı, iddianamenin iadesi üzerine, kararda gösterilen
eksiklikleri tamamladıktan ve hatalı noktaları düzelttikten sonra, kovuşturmaya
yer olmadığı kararı verilmesini gerektiren bir durumun bulunmaması halinde,
yeniden iddianame düzenleyerek dosyayı mahkemeye gönderir. İlk kararda
belirtilmeyen sebeplere dayanılarak yeniden iddianamenin iadesi yoluna
gidilemez.
(5) İade kararına karşı Cumhuriyet savcısı itiraz edebilir.
ÜÇÜNCÜ
KİTAP
Kovuşturma
Evresi
BİRİNCİ
KISIM
Kamu
Davasının Yürütülmesi
BİRİNCİ
BÖLÜM
Duruşma
Hazırlığı
İddianamenin kabulü ve duruşma hazırlığı
İddianamenin İadesi ve Savcılık İşlemleri
Mahkeme tarafından verilen iddianamenin iadesi kararına karşı Cumhuriyet savcısının 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 174. maddesinin beşinci fıkrası doğrultusunda itiraz etme hakkı bulunmaktadır.
İddianamenin iadesi kararı üzerine Cumhuriyet savcısı, kararda gösterilen eksiklikleri tamamlayıp hatalı hususları giderir. Kovuşturmaya yer olmadığı yönünde bir durum bulunmadığı takdirde yeniden iddianame düzenlenerek dosya mahkemeye tevdi edilir. 5271 sayılı Kanun'un 174. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, ilk kararda gösterilmeyen sebeplere dayanılarak dosyanın yeniden iadesi yoluna gidilemez.
Duruşmaya Çağrı Usulü ve Zorla Getirme
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 176. maddesinin birinci fıkrası uyarınca kabul edilen iddianame, çağrı kâğıdı ile birlikte sanığa tebliğ edilir. Sanığın iletişim bilgilerinin dosyada yer alması durumunda telefon, faks veya elektronik posta araçlarıyla da bildirim sağlanabilir; ancak bu araçlarla yapılan bilgilendirmeye çağrı kâğıdına bağlanan usuli sonuçlar uygulanmaz.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 176Kaynağı aç
olunur. (Ek cümle:8/7/2021-7331/20 md.) Ayrıca, iddianameye ilişkin
bilgiler ve duruşma tarihi; telefon, telgraf, faks, elektronik posta gibi
iletişim bilgilerinin dosyada bulunması hâlinde bu araçlardan yararlanılmak
suretiyle de bildirilir, ancak çağrı kâğıdına bağlanan sonuçlar bu durumda
uygulanmaz.
(2) Tutuklu olmayan sanığa tebliğ olunacak çağrı kâğıdına mazereti
olmaksızın gelmediğinde zorla getirileceği yazılır.
(3) Tutuklu sanığın çağrılması duruşma gününün tebliği suretiyle yapılır.
Sanıktan duruşmada kendisini savunmak için bir istemde bulunup bulunmayacağı ve
bulunacaksa neden ibaret olduğunu bildirmesi istenir; müdafii de sanıkla
birlikte davet olunur. Bu işlem, tutuklunun bulunduğu ceza infaz kurumunda
cezaevi kâtibi veya bu işle görevlendirilen personel yanına getirilerek tutanak
tutulmak suretiyle yapılır.
(4) Yukarıdaki fıkralar gereğince, çağrı kâğıdının tebliğiyle duruşma
günü arasında en az bir hafta süre bulunması gerekir.
Sanığın savunma delillerinin toplanması istemi
5271 sayılı Kanun'un 176. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca çağrı kâğıdının sanığa tebliği ile duruşma günü arasında kanunen en az bir hafta süre bulunması zorunludur.
Tutuklu olmayan sanığa tebliğ edilecek çağrı kâğıdına, mazereti bulunmaksızın duruşmaya gelmediği takdirde zorla getirileceği yazılır. 5271 sayılı Kanun'un 146. maddesinin birinci fıkrası uyarınca usulünce çağrılmasına karşın geçerli mazereti olmaksızın gelmeyen veya hakkında tutuklama ya da yakalama koşulları bulunan sanığın zorla getirilmesine karar verilebilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 146Kaynağı aç
tutuklama kararı verilmesi veya yakalama emri düzenlenmesi için yeterli
nedenler bulunan veya 145 inci maddeye göre çağrıldığı halde gelmeyen şüpheli
veya sanığın zorla getirilmesine karar verilebilir.
(2) Zorla getirme kararı, şüpheli veya sanığın açıkça kim olduğunu,
kendisiyle ilgili suçu, gerektiğinde eşkâlini ve zorla getirilmesi nedenlerini
içerir.
(3) Zorla getirme kararının bir örneği şüpheli veya sanığa verilir.
(4) (Değişik: 6/12/2006 – 5560/20 md.) Zorla getirme kararı ile
çağrılan şüpheli veya sanık derhal, olanak bulunmadığında yol süresi hariç en
geç yirmidört saat içinde çağıran hâkimin, mahkemenin veya Cumhuriyet
savcısının önüne götürülür ve sorguya çekilir veya ifadesi alınır.
(5) (Değişik: 6/12/2006 – 5560/20 md.) Zorla getirme, bunun için haklı
görülecek bir zamanda başlar ve hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısı
tarafından, sorguya çekilmenin veya ifade almanın sonuna kadar devam eder.
(6) Zorla getirme kararının yerine getirilememesinin nedenleri, köy veya
mahalle muhtarı ile kolluk görevlisinin birlikte imzalayacakları bir tutanakla
saptanır.
(7) (Ek: 6/12/2006 – 5560/20 md.) Çağrıya rağmen gelmeyen tanık,
bilirkişi, mağdur ve şikâyetçi ile ilgili olarak da zorla getirme kararı
verilebilir.
İKİNCİ
BÖLÜM
İfade
ve Sorgu Usulü
İfade ve sorgunun
tarzı
Tutuklu sanığın duruşmaya çağrılması, duruşma gününün tebliği suretiyle ceza infaz kurumunda görevli personel yanına getirilerek tutanak düzenlenmesi yoluyla yerine getirilir. Bu işlem sırasında sanıktan kendisini savunmak için bir istemde bulunup bulunmayacağı sorulur ve sanığın müdafii de davet edilir.
İlk Duruşma İşlemleri ve Hükmün Sınırları
Yargılamada tutuklu sanığın bulunması halinde mahkemeler tutukluluk süresini dikkate alarak daha hızlı hareket eder; tutuksuz sanıkların yargılandığı dosyalarda ise süreç daha uzun olabilir.
İlk celsede sanığın kimlik tespiti gerçekleştirilir, iddianamede yöneltilen suçlama sanığa açıklanır ve sanığın savunması alınır. Yargılamada katılma talepleri karara bağlanır, deliller ile tanıkların dinlenmesine ilişkin ara kararlar tesis edilir ve tutuklama ya da adli kontrol gibi koruma tedbirleri yeniden değerlendirilir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 225. maddesinin birinci fıkrası uyarınca hüküm, ancak iddianamede unsurları gösterilen suça ilişkin fiil ve fail hakkında verilir. Bununla birlikte mahkeme, fiilin nitelendirilmesinde iddia ve savunmalarla bağlı değildir; yargılama sürecinde suçun hukuki vasfı değişebilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 225Kaynağı aç
ilişkin fiil ve faili hakkında verilir.
(2) Mahkeme, fiilin nitelendirilmesinde iddia ve savunmalarla bağlı
değildir.
İKİNCİ
BÖLÜM
Suç
Niteliğinde Değişiklik
Suçun niteliğinin değişmesi
5271 sayılı Kanun'un 226. maddesinin birinci fıkrasına göre sanık, suçun hukuki niteliğinin değişmesinden önce haberdar edilip savunmasını yapabilecek bir hâlde bulundurulmadıkça iddianamede gösterilen suçun karşılığı olan kanun maddesinden başkasıyla mahkûm edilemez. Kanunun 226. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince ek savunma verilmesini gerektiren hâllerde istem üzerine sanığa savunmasını hazırlaması için mahkemece süre tanınır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 226Kaynağı aç
haber verilip de savunmasını yapabilecek bir hâlde bulundurulmadıkça,
iddianamede kanunî unsurları gösterilen suçun değindiği kanun hükmünden
başkasıyla mahkûm edilemez.
(2) Cezanın artırılmasını veya cezaya ek olarak güvenlik tedbirlerinin
uygulanmasını gerektirecek hâller, ilk defa duruşma sırasında ortaya çıktığında
aynı hüküm uygulanır.
(3) Ek savunma verilmesini gerektiren hâllerde istem üzerine sanığa ek
savunmasını hazırlaması için süre verilir.
(4) (Değişik:14/11/2024-7532/16 md.) Yukarıdaki fıkralarda yazılı
bildirimler, sanığa ve varsa müdafie yapılır. Müdafii sanığa tanınan haklardan
onun gibi yararlanır. Sanığın dosyada var olan son adresine bildirim
yapılamaması veya bildirime rağmen duruşmaya gelmemesi halinde müdafie yapılan
bildirimler yeterli kabul edilir.
ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM
Karar
ve Hüküm
Müzakereye katılacak hâkimler
İddianamenin değerlendirilmesi evresinin tamamlanarak davanın açılmış olması, sanığın kesin olarak mahkûm edileceği anlamına gelmez. Mahkeme, yargılama neticesinde delilleri değerlendirerek beraat, mahkûmiyet veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması yönünde karar verebilir.
İddianamenin değerlendirilmesi sonrası açılış ne anlama gelir?
İddianamenin mahkemece kabul edilmesiyle ceza davasının resmen açıldığını, soruşturma evresinin bitip kovuşturma evresinin başladığını ifade eder.
İddianame mahkemece ne kadar sürede incelenir?
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 174. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca on beş günlük süre içinde iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır.
Çağrı kâğıdının tebliği ile duruşma günü arasında ne kadar süre bulunmalıdır?
5271 sayılı Kanun'un 176. maddesinin dördüncü fıkrası gereğince çağrı kâğıdının tebliğiyle duruşma günü arasında en az bir hafta süre bulunması kanunen zorunludur.
Suçun niteliği değiştiğinde sanığa süre verilir mi?
5271 sayılı Kanun'un 226. maddesinin üçüncü fıkrasına göre ek savunma verilmesini gerektiren durumlarda sanığın istemi üzerine ek savunmasını hazırlaması için süre verilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy