İddianame Nedir? Hazırlanışı, Şartları ve İadesi

İddianame, Cumhuriyet savcısı tarafından yürütülen soruşturma evresi sonucunda elde edilen delillerin suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturması halinde kamu davasını açmak amacıyla düzenlenen resmî belgedir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 170/1 uyarınca kamu davasını açma görevi Cumhuriyet savcısı tarafından yerine getirilir. Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller suçun işlendiğine dair yeterli şüphe oluşturuyorsa Cumhuriyet savcısı görevli ve yetkili mahkemeye hitaben bir iddianame düzenler.

Soruşturma Sonucunda Verilebilecek Diğer Kararlar

Soruşturma aşamasının tamamlanmasıyla birlikte kamu davası açmaya elverişli düzeyde delil bulunamaması ya da kovuşturma yapılması imkanının kalmaması durumunda savcılıkça kovuşturmaya yer olmadığı yönünde hüküm kurulur. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 172/1 çerçevesinde düzenlenen bu karar, suçun mağduruna yahut önceden dinlenmiş veya sorgusu yapılmış şüpheliye bildirilir; evrakta kanuni itiraz hakkı, süresi ve başvurulacak merci açık şekilde gösterilir.

Cezayı kaldıran şahsi sebep olarak etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasını gerektiren koşulların ya da şahsi cezasızlık sebebinin varlığı halinde Cumhuriyet savcısı kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilir. Uzlaştırma ve önödeme kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, üst sınırı üç yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda yeterli şüphe bulunmasına rağmen kamu davasının açılmasının beş yıl ertelenmesine karar verilebilir. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararına karşı suçtan zarar gören veya şüpheli itiraz edebilir; erteleme süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmediği takdirde kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir, kasıtlı bir suç işlenmesi halinde kamu davası açılır ve bu süre boyunca zamanaşımı işlemez.

İddianamede Bulunması Zorunlu Yasal Unsurlar

Görevli ve yetkili mahkemeye hitaben düzenlenen iddianamede şüphelinin kimliği, müdafii, maktul, mağdur veya suçtan zarar görenin kimliği ile mağdurun veya suçtan zarar görenin vekili ya da kanuni temsilcisi gösterilir. Açıklanmasında sakınca bulunmaması halinde ihbarda bulunan kişinin kimliği, şikayette bulunan kişinin kimliği ve şikayetin yapıldığı tarih de belgede yer alır.

Ceza Muhakemesi Kanunu m. 170/3 uyarınca iddianamede yüklenen suç ve uygulanması gereken kanun maddeleri, yüklenen suçun işlendiği yer, tarih ve zaman dilimi ile suçun delilleri açıkça gösterilmelidir. Şüphelinin tutuklu olup olmadığı, tutuklanmış ise gözaltına alma ve tutuklama tarihleri ile bunların süreleri de iddianamede belirtilir.

İddianamenin Düzenleniş Esasları ve Sonuç Kısmı

İddianamede yüklenen suçu oluşturan olaylar mevcut delillerle ilişkilendirilerek açıklanır. Ceza Muhakemesi Kanunu m. 170/4 uyarınca yüklenen suçu oluşturan olaylar ve suçun delilleriyle ilgisi bulunmayan bilgilere iddianamede yer verilmez.

İddianamenin sonuç kısmında şüphelinin sadece aleyhine olan hususlar değil, lehine olan hususlar da ileri sürülür. Ayrıca ilgili kanunda öngörülen ceza ve güvenlik tedbirlerinden hangilerine hükmedilmesinin istendiği ve suçun tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde ilgili tüzel kişi hakkında uygulanabilecek güvenlik tedbiri sonuç kısmında açıkça belirtilir.

Mahkemece İnceleme ve İddianamenin İadesi

Mahkeme, iddianamenin ve soruşturma evrakının verildiği tarihten itibaren onbeş gün içinde soruşturma evresine ilişkin bütün belgeleri inceler. Yapılan inceleme neticesinde Ceza Muhakemesi Kanunu m. 170 hükümlerine aykırı düzenleme, suçun sübutuna doğrudan etki edecek mevcut bir delil toplanmadan düzenleme, önödemeye, uzlaştırmaya veya seri muhakeme usulüne tabi olduğu anlaşılan işlerde bu usuller uygulanmaksızın düzenleme ya da izne veya talebe bağlı suçlarda izin alınmaksızın veya talep olmaksızın düzenleme hallerinde iddianamenin Cumhuriyet Başsavcılığına iadesine karar verilir.

Suçun hukuki nitelendirilmesi sebebiyle mahkemece iddianamenin iadesine karar verilemez. Kanunda belirtilen onbeş günlük inceleme süresi sonunda iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır.

İade Sonrası Usul ve İtiraz Yolu

Verilen iade kararına yönelik olarak Cumhuriyet savcısının kanun yoluna başvurarak itiraz etme hakkı bulunmaktadır. İade kararının ardından savcılıkça tespit edilen noksanlıklar ikmal edilip hatalı kısımlar düzeltilir; şayet takipsizlik kararı verilmesini gerektiren bir hal ortaya çıkmamışsa yeni bir iddianame hazırlanarak dosya mahkemeye intikal ettirilir. Mahkemenin ise ilk iade kararında işaret etmediği gerekçelere dayanarak dosyayı ikinci kez iade etmesi kanunen mümkün değildir.

Yargılamanın Sınırları ve Savunma İtirazları

İddianamede belirtilen suçlama, mahkemenin yargılamasının sınırlarını belirler. Mahkeme deliller doğrultusunda iddianamede yer almayan fakat suç teşkil eden başka fiilleri tespit ettiğinde iddianame kendiliğinden genişletilemez; duruma göre savcılık tarafından ek iddianame düzenlenebilir.

Kabul edilen iddianamenin kendisine karşı doğrudan başvurulabilecek bağımsız bir kanun yolu düzenlenmemiştir. Buna karşın toplanan delillerin yetersiz kaldığı, fiilin hukuki nitelendirmesinde hataya düşüldüğü ya da usul işlemlerinde aykırılık bulunduğu yönündeki itirazlar duruşma gününden evvel veya yargılamanın ilk celsesinde mahkemeye sunulacak yazılı beyanlarla ileri sürülebilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy