İdari Yargıda Yetki, Süre ve Yürütmenin Durdurulması

İdari davada yetkili mahkeme, göreve ilişkin hükümler saklı kalmak ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu ya da özel kanunlarda başka bir idare mahkemesi gösterilmemiş olmak şartıyla, dava konusu idari işlemi veya idari sözleşmeyi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Bu Kanunun uygulanmasında yetki kamu düzenindendir. Özel kanununda ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür.

Genel yetki kuralı

2577 sayılı Kanunun 32. maddesindeki genel yetki kuralı kendiliğinden her uyuşmazlığa uygulanmaz. Göreve ilişkin hükümler saklıdır. Bu Kanunda veya özel bir kanunda yetkili idare mahkemesi gösterilmişse merciin bulunduğu yere ilişkin kural uygulanmaz. Kural, idari işlemi yapan merciin yanında idari sözleşmeyi yapan merciin bulunduğu yeri de esas alır.

Aynı maddenin ikinci fıkrası yetkinin kamu düzeninden olduğunu belirtir. Bu fıkranın ikinci cümlesi 10/6/1994 tarihli ve 4001 sayılı Kanunun 15. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Yürürlükte kalan hüküm, yetkinin kamu düzeninden olmasıyla sınırlıdır.

Bakanlık merkezleri Ankara’da bulunduğundan, bakanlık merkezinin tesis ettiği işleme karşı açılan davada genel yetki kuralı Ankara idare mahkemesine yönelir. Bu sonuç, işlemi yapan merciin yerini esas alır; kanunda veya özel kanunda başka yetkili mahkeme gösterilen ya da göreve ilişkin hüküm kapsamındaki uyuşmazlığı kendiliğinden Ankara’ya bağlamaz.

Dava açma süresi

Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür. Ayrı süre öngören özel kanun hükmü varsa bu genel süre onun yerine geçmez.

İdari uyuşmazlıklarda süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.

Mali uyuşmazlıklarda başlangıç, işlemin türüne göre değişir. Tahakkuku tahsile bağlı vergilerde süre tahsilatın yapıldığı, tebliğ yapılan veya tebliğ yerine geçen işlemlerde tebliğin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.

Tevkif yoluyla alınan vergilerde süre, istihkak sahiplerine ödemenin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Tescile bağlı vergilerde süre, tescilin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. İdarenin dava açması gereken konularda ise süre, ilgili merci veya komisyon kararının idareye geldiği tarihi izleyen günden işlemeye başlar.

Adresi belli olmayan kişiye ilan yoluyla bildirimde, özel kanunda aksine hüküm yoksa süre son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün sonra işlemeye başlar.

İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Bu işlemin uygulanması üzerine ilgililer düzenleyici işleme, uygulanan işleme veya her ikisine birden karşı dava açabilir. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması, ona dayalı işlemin iptaline engel oluşturmaz.

Güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandığı belirtilen uzman erbaş, polis ve askeri personel adaylığı kararlarına karşı altmış gün içinde iptal davası açılır. Bu süre, özel kanununda ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay ve idare mahkemeleri için öngörülen altmış günlük süreyle uyumludur; özel kanundaki ayrı süre hükmünü ortadan kaldırmaz.

İptal davası ve tam yargı davası

İptal davası, idari işlemin hukuk düzeninden silinmesi ve hiç yapılmamış sayılması amacıyla açılır. Tam yargı davası ise idarenin eylem veya işlemi nedeniyle uğranılan maddi ya da manevi zararın tazmini amacıyla açılır. İlki işlemin varlığına, ikincisi zararın giderilmesine yönelir.

Yürütmenin durdurulması

Danıştayda veya idari mahkemelerde dava açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz.

İdari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşirse, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe gösterilerek yürütmenin durdurulmasına karar verilebilir. Hüküm bu yetkiyi zorunlu bir kabul kararı olarak kurmaz.

Uygulanmakla etkisi tükenecek idari işlemlerin yürütülmesi, savunma alındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere, idarenin savunması alınmaksızın da durdurulabilir. Kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği ile geçici veya sürekli görevlendirme işlemleri bu kapsamda sayılmaz.

Yürütmenin durdurulması kararında, işlemin hangi gerekçelerle açıkça hukuka aykırı olduğu ve uygulanması halinde doğacak telafisi güç veya imkânsız zararların neler olduğu belirtilmek zorundadır. Yalnızca ilgili kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünün iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulduğu gerekçesiyle yürütmenin durdurulması kararı verilemez.

Dava dilekçesi ve eklerinden yürütmenin durdurulması isteminin yerinde olmadığı anlaşılırsa istem, davalı idarenin savunması alınmaksızın reddedilebilir.

Vergi uyuşmazlığından doğan davanın açılması; tarh edilen vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümler ile bunların zam ve cezalarından dava konusu edilen bölümün tahsil işlemlerini durdurur. Durma, dava konusu edilmeyen bölüme kendiliğinden yayılmaz.

26. maddenin 3. fıkrasına göre işlemden kaldırılan vergi davası dosyalarında tahsil işlemi devam eder. Dosyanın yeniden işleme konulması, ihtirazi kayıtla verilen beyannameler üzerine yapılan işlemler ve tahsilat işlemlerinden doğan davalar tahsil işlemini durdurmaz. Bunlar hakkında yürütmenin durdurulması istenebilir.

19/1/2022 tarihli ve 7351 sayılı Kanunun 2. maddesiyle 27. maddenin 4. fıkrasına eklenen cümle, iptal edilmiş olarak gösterilir.

Yürütmenin durdurulması istemli davalarda 16. maddedeki süreler kısaltılabilir. Tebliğin memur eliyle yapılmasına da karar verilebilir.

Yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir; durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. Teminata ilişkin anlaşmazlığı, yürütmenin durdurulması hakkında karar veren daire, mahkeme veya hâkim çözer. İdareden ve adli yardımdan faydalanan kimseden teminat alınmaz.

Yürütmenin durdurulması kararına, Danıştay dava dairesinin kararında konusuna göre İdari veya Vergi Dava Daireleri Kurullarına, bölge idare mahkemesinin kararında en yakın bölge idare mahkemesine, idare ve vergi mahkemeleri ile tek hâkimin kararında bölge idare mahkemesine başvurulur. İtiraz, kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde ve bir defaya mahsustur.

İtiraz edilen merci, dosyanın kendisine gelişinden itibaren yedi gün içinde karar vermek zorundadır. İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir.

Yürütmenin durdurulması kararı verilen dava dosyaları öncelikle incelenir ve karara bağlanır. Yürütmenin durdurulmasına dair kararlar on beş gün içinde yazılır ve imzalanır. Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması isteminde bulunulamaz.

Duruşma

İdari davalarda duruşma istisnadır. Dosyalar genellikle evrak üzerinden sonuçlandırılır; talep halinde duruşma açılabilir.

Bölge idare mahkemesi ve Danıştay

Bazı dava türleri Ankara Bölge İdare Mahkemesinde kesinleşebilir; bazıları için Danıştay yolu açıktır. Basit disiplin cezaları ve düşük tutarlı tam yargı davaları kesinleşen örneklere, ihale hukuku, vatandaşlık davaları ve yüksek tutarlı tazminat davaları Danıştay yolu açık olan örneklere girer. Bu örnekler, tutara veya niteliğe bağlı bütün dava türleri için tek kesinleşme kuralı kurmaz.

Danıştay Ankara’dadır. İdare mahkemesi ve bölge idare mahkemesi aşamalarından sonra dosyalar temyiz incelemesi için Danıştay dairelerine gelir. Bölge idare mahkemesinde kesinleşen dava türleri bu incelemenin dışında kalır.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy