Olağanüstü hal döneminde kanun hükmünde kararname ile kapatılan FETÖ iltisaklı bir ticari işletmede geçmişte ambar işçisi olarak sigortalı çalışmış olmak, başkaca somut bir delil ya da ek bilgiyle desteklenmedikçe tek başına uzman erbaş güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandırılması için yeterli değildir. İdarenin kamu görevine kabul ve sözleşme sürecindeki takdir yetkisi mutlak olmayıp belirli, meşru ve denetlenebilir bir hukuki sebebe dayanmak zorundadır; bu nitelikleri taşımayan idari işlemler sebep unsuru yönünden sakatlanır.
Uzman Erbaş Alımında Güvenlik Soruşturmasının Yasal Çerçevesi
3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu'nun 19. maddesi gereğince uzman erbaş adaylarının personelde aranacak nitelikleri, müracaat usulleri ve sözleşme şartları Milli Savunma Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığınca müştereken çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Bu çerçevede yürürlüğe konulan Uzman Erbaş Yönetmeliği'nin 6. maddesi uyarınca, temel askerlik eğitimini başarıyla tamamlayanların veya kıtalara doğrudan atananların güvenlik soruşturmalarının uygun olması temel bir şarttır. Adayların güvenlik soruşturmaları kuvvet komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından yürütülür ve güvenlik soruşturması tamamlanmayan personel göreve başlatılamaz.
24/10/2018 tarihli ve 228 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yapılan düzenleme kapsamında ilk defa veya yeniden kamu hizmeti ve görevlerine atanacaklar güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacaklar arasına dahil edilmiştir. 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu'nun 3. maddesi uyarınca, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında arşiv araştırması yapılır; Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet ve sahil güvenlik teşkilatlarında çalıştırılacak kamu personeli hakkında ise güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması birlikte yürütülür.
7315 sayılı GÜVENLİK SORUŞTURMASI VE ARŞİV ARAŞTIRMASI KANUNU m. 3Kaynağı aç
Arşiv Araştırması ile Güvenlik Soruşturmasının Kapsamı
Arşiv araştırması ile güvenlik soruşturması araştırma derinliği ve yöntem bakımından birbirinden farklılaşmaktadır. Arşiv araştırması, kişinin kolluk kuvvetlerince aranıp aranmadığının, kolluk ve istihbarat üniteleriyle ilişiğinin, adli sicil kaydının ve hakkında herhangi bir tahdit bulunup bulunmadığının mevcut resmi kayıtlardan saptanmasını ifade eder. Güvenlik soruşturması ise bu resmi kayıtlara ilaveten yerinden araştırma yapılmak suretiyle kişinin ahlaki durumunun, yabancılarla ilgisinin, sır saklama kabiliyetinin ve yıkıcı ya da bölücü faaliyetlerde bulunup bulunmadığının kapsamlı biçimde tespit edilip değerlendirilmesini kapsar.
İltisaklı Şirkette İşçi Olarak Çalışmanın Hukuki Niteliği
İdarenin takdir yetkisine dayanarak tesis ettiği işlemlerin hukuka uygunluğunun yargı mercilerince denetlenebilmesi için işlemin dayanağının ve somut sebebinin idarece açıkça gösterilmesi zorunludur. Güvenlik soruşturmasına esas alınan istihbari bilgilerin idari işleme dayanak kılınabilmesi için yalnızca soyut iddialar yeterli görülmez; adayın kendisi ile anne, baba, kardeş, eş ve çocuk gibi yakın çevresi hakkında somut, güvenilir, önyargıdan uzak ve hukuken teyit edilebilir tespitlerin ortaya konulması gerekir.
Kapatılan şirkette 01/09/2014 ile 17/05/2015 tarihleri arasında ambar işçisi unvanıyla çalışmış olmak gibi yalnızca geçim kaygısıyla ifa edilen vasıfsız işçilik kayıtları; ilgilinin örgütle irtibatını gösteren başkaca hiçbir delil veya ek bilgi bulunmadığı, şahsı ve ailesi hakkında başka bir olumsuz tespit yapılamadığı durumlarda güvenlik soruşturmasını olumsuz kılmaya tek başına yetmez. Somut ve destekleyici başkaca bir veri sunulmaksızın yalnızca bu SGK kaydına dayanılarak adaylığın sonlandırılması veya atamama işlemi tesis edilmesi, idari işlemin sebep unsuru yönünden hukuka aykırılık oluşturur.
İdari yargı merciince işlemin sebep unsuru yönünden hukuka aykırı bulunarak iptal edilmesi, idarenin kamu güvenliğini sağlama yetkisini tamamen sınırlamaz. Aday hakkında güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandırılmasına yol açabilecek başkaca somut bilgi, belge veya hukuki delil elde edilmesi durumunda idarece her zaman yeniden işlem tesis edilmesi hukuken mümkündür.
İptal Davası Açma Süresi, Yargı Yeri ve Kararın Uygulanması
Uzman erbaş güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanmasına bağlı olarak tesis edilen işlemin ilgilisine tebliğ edilmesinden itibaren 60 gün içinde iptal davası açılması gerekir. Merkezi idare birimleri ve ilgili komutanlıklarca tesis edilen işlemlere karşı açılacak davalarda yetkili yargı mercii kural olarak Ankara İdare Mahkemeleridir.
İdare mahkemesi kararlarına karşı, kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf kanun yoluna başvurulabilir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 28. maddesinin 1. fıkrası uyarınca idare, mahkeme kararlarının icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecbur olup bu süre kararın idareye tebliğinden başlayarak 30 günü hiçbir şekilde geçemez. İptal kararı doğrultusunda adayın uzman erbaşlık ataması yapılarak eğitimine devam etmesi sağlanır ve işlem sebebiyle mahrum kaldığı mali hakları ödenir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 28Kaynağı aç
İdari yargı kararlarına göre 30 günlük yasal süre içinde işlem tesis edilmemesi veya eylemde bulunulmaması durumunda 2577 sayılı Kanun'un 28. maddesinin 3. fıkrası uyarınca idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilir. Mahkeme kararlarının süresi içinde kamu görevlilerince yerine getirilmemesi halinde de dava kamu görevlisinin şahsına değil, doğrudan ilgili idare aleyhine açılır. İdarece yapılacak tazminat ödemelerinde mahkeme kararının tebliğ tarihi ile ödeme tarihi arasındaki süre için Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 48. maddesine göre belirlenen tecil faizi işletilir; ancak kararın davacıya tebliği ile banka hesap numarasının idareye bildirildiği tarih arasındaki dönem için faiz uygulanmaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Kapatılan FETÖ iltisaklı şirkette işçi olarak çalışmak uzman erbaşlığa engel midir?
Başkaca hiçbir delil veya ek bilgiyle desteklenmedikçe kapatılan şirkette ambar işçisi olarak çalışmış olmak tek başına güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandırılması için hukuken yeterli değildir.
Güvenlik soruşturmasında adayın ailesi ve yakın çevresi araştırılır mı?
Evet, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sürecinde adayın kendisiyle birlikte anne, baba, kardeş, eş ve çocuk gibi yakın çevresi hakkında da mevzuat çerçevesinde inceleme yapılır.
Uzman erbaş güvenlik soruşturması olumsuz gelen aday kaç gün içinde dava açmalıdır?
Güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandığına ilişkin işlemin tebliğinden itibaren 60 gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılması gerekir.
İdare mahkemesi kararına karşı istinaf başvuru süresi kaç gündür?
İdare mahkemesi kararlarının tebliğini izleyen günden itibaren 30 gün içinde yetkili bölge idare mahkemesine istinaf kanun yoluna başvurulabilir.
Mahkemenin iptal kararını idare kaç gün içinde uygulamak zorundadır?
2577 sayılı Kanun'un 28. maddesi gereğince idare, iptal kararının tebliğinden başlayarak en geç 30 gün içinde gecikmeksizin kararın gereğini yerine getirmekle yükümlüdür.
İptal kararından sonra idare adayla ilgili yeniden işlem tesis edebilir mi?
Evet, adayın güvenlik soruşturmasını olumsuz kılabilecek başkaca somut bilgi, belge veya delil elde edilmesi halinde idare her zaman yeni bir işlem tesis etme yetkisine sahiptir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy