İdare mahkemesinde ara karar; davanın esası hakkında nihai hüküm kurulmadan önce dosyadaki eksik bilgi ve belgeleri tamamlatmak, ilgililerden açıklama istemek veya sonraki yargılama aşamalarını hazırlamak amacıyla verilen usulî bir karardır. Ara kararlar; davanın kabulü, reddi, süre aşımı veya ehliyet gibi nedenlerle uyuşmazlığı sona erdiren nihai kararlardan farklıdır ve davanın devam ettiğini gösterir.
Kendiliğinden Araştırma İlkesi ve Ara Kararların Hukuki Niteliği
İdari yargılama usulünde mahkemeler, baktıkları uyuşmazlığın çözümü için gereken her türlü incelemeyi kendiliğinden yürütür. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20. maddesinin 1. fıkrası uyarınca Danıştay, bölge idare mahkemeleri ile idare ve vergi mahkemeleri; bakmakta oldukları davalara ait her türlü incelemeyi re'sen yapar, belirledikleri süre içinde lüzum gördükleri evrakın gönderilmesini ve her türlü bilginin verilmesini taraflardan ve ilgili diğer yerlerden isteyebilir. Bu usul işlemi, idari yargıdaki kendiliğinden araştırma ilkesinin bir sonucudur ve mahkemenin hukuka uygunluk denetimini sağlıklı yapabilmesi amacıyla dava konusu işlemin dayanağını ve hazırlık sürecini aydınlatmasını sağlar.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 20Kaynağı aç
Bölge idare mahkemelerindeki istinaf incelemeleri ile idare ve vergi mahkemelerinde heyet halinde görülen davalarda; bilgi ve belgelerin istenmesine ve ek süre verilmesine ilişkin ara kararlar daire başkanı, mahkeme başkanı veya dosyanın havale edildiği üye tarafından da verilebilir.
Ara Kararla İstenebilecek Bilgi ve Belgeler
İdare mahkemesi, uyuşmazlığın konusuna ve niteliğine göre ilgililerden çeşitli belgelerin temin edilmesini isteyebilir. İptal davalarında dava konusu işlemin işlem dosyası, disiplin uyuşmazlıklarında soruşturma evrakı, akademik davalarda jüri raporları, kurul kararları veya başvuru dosyası, imar ve ruhsat davalarında ise teknik kayıtlar ile belediye işlem dosyaları ara kararla talep edilebilir.
Davacının savunmaya cevap dilekçesinde idarenin sunmadığı ya da işlem dosyasında eksik kalan belgeleri somutlaştırması durumunda mahkeme bu belgelerin getirtilmesi için ara karar tesis edebilir. Ayrıca teknik uyuşmazlıklarda bilirkişi incelemesine geçilmeden önce teknik belgelerin tamamlanması veya rapor sonrasında eksikliklerin giderilerek ek rapor alınması amacıyla da ara karar verilebilir.
Ara Kararın Yerine Getirilmesi ve Süreler
2577 sayılı Kanun'un 20. maddesi uyarınca bilgi ve evrak istenmesine ilişkin ara kararların ilgililerce mahkemece belirlenen süre içinde yerine getirilmesi zorunludur. Ara kararın cevaplanma süresi bakımından genel bir sabit gün tayin edilmemiş olup bu süre, istenen belgenin niteliğine ve dosyanın durumuna göre mahkemenin kararında gösterdiği süreye göre tespit edilir. Haklı sebeplerin bulunması halinde bu süre, somut gerekçeli başvuru üzerine bir defaya mahsus olmak üzere uzatılabilir.
Ara kararın muhatabı davacı ise ve istenen belge sunulamıyorsa, belgenin neden sunulamadığı veya hangi kurumda bulunduğu açıklanmalıdır. Mahkemeye sunulacak ara karar cevap dilekçesi dava dilekçesinin tekrarından ibaret olmamalı; mahkemenin sorduğu konuya doğrudan cevap vermeli ve sunulan belgelerin hangi iddia veya itirazı desteklediğini açıkça belirtmelidir.
Ara Kararın Yerine Getirilmemesinin Sonuçları
Taraflardan birinin ara kararının gereklerini süresi içinde yerine getirmemesi halinde, bu durumun verilecek karar üzerindeki etkisi mahkemece önceden takdir edilir ve ara kararında bu husus ayrıca belirtilir. Davalı idarenin ara karara rağmen işlem dosyasını göndermemesi veya eksik sunması hukuka uygunluk denetimini etkileyebilir; mahkeme, idarenin dayandığı ancak dosyaya sunmadığı belgeleri değerlendirmeye almadan karar verebilir.
Devlet sırrı ve kamu yararı niteliğindeki bilgiler bakımından 2577 sayılı Kanun'un 20. maddesinin 3. fıkrasında özel bir düzenleme yer alır. İstenen bilgi ve belgeler Devletin güvenliğine veya yüksek menfaatlerine ya da bunlarla birlikte yabancı devletlere de ilişkin ise Cumhurbaşkanı, ilgili Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan, gerekçesini bildirmek suretiyle söz konusu bilgi ve belgeleri vermeyebilir. Bu hüküm uygulandığında, verilmeyen bilgi ve belgelere dayanılarak ileri sürülen savunmaya göre karar verilemez.
Sıkça Sorulan Sorular
Ara karara karşı tek başına istinaf veya temyiz yoluna başvurulabilir mi?
Ara kararlar kural olarak nihai karar niteliğinde olmadığından tek başlarına istinaf veya temyiz konusu yapılamaz. Ara kararın yargılamaya etkisi ancak nihai karar verildiğinde kanun yolu aşamasında tartışılabilir.
Yürütmenin durdurulması isteminde ara karar verilmesi talebin reddedildiği anlamına mı gelir?
Hayır, yürütmenin durdurulması talebi hakkında karar verilmeden önce idareden savunma ve işlem dosyasının ara kararla istenmesi, talebin reddedildiği anlamına gelmez. Bu durum, mahkemenin telafisi güç zarar ve açık hukuka aykırılık koşullarını dosya üzerinden değerlendirmek istemesiyle ilgilidir.
Ara karar verilmesi duruşma yapılacağı anlamına gelir mi?
Hayır, ara karar verilmesi kendiliğinden duruşma yapılacağı sonucunu doğurmaz. Ara karar, dosyadaki eksik bilgi ve belgelerin tamamlanmasına yönelik bir usul işlemi iken duruşma, tarafların mahkeme önünde sözlü açıklama yapmasına imkân veren ayrı bir yargılama aşamasıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy