İcranın Geri Bırakılması: Şartlar ve Sonuçlar

İlamlı takipte icranın geri bırakılması, ilama karşı istinaf veya temyiz yoluna başvuran borçlunun hükmolunan para veya eşyayı resmi bir mercie depo ettiğini ispat etmesi, icra mahkemesince kabul edilecek teminatı göstermesi ya da borcu karşılayacak malının haczedilmiş olması halinde, takibin yapıldığı yer icra mahkemesinden karar alınması için icra müdüründen uygun bir süre verilmesine dayanır. İlamlı takip, ilamsız takipteki gibi itirazla durmaz.

Kanun yoluna bağlı geri bırakmanın şartları

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 36. maddesine göre borçlu, ilama karşı istinaf veya temyiz yoluna başvurmuş olmalıdır. Ayrıca hükmolunan para veya eşyanın resmi bir mercie depo edildiği ispat edilmeli; para veya eşya kıymetinde icra mahkemesince kabul edilecek taşınır rehni, esham, tahvilat, taşınmaz rehni ya da muteber banka kefaleti gösterilmeli veya borçlunun hükmolunan para ve eşyayı karşılayacak malı haczedilmiş olmalıdır. Bu şartlardan biri gerçekleşirse icra müdürü, geri bırakma kararı alınması için takibin yapıldığı yer icra mahkemesine başvurulmak üzere uygun bir süre verir.

İcra müdürünün verdiği süre ancak zorunluluk halinde uzatılabilir. Hüküm, zorunluluk hallerini ayrıca tanımlamaz ve süreyi belirli bir gün sayısıyla sabitlemez. Borçlu Devlet veya adli yardımdan yararlanan bir kimse ise teminat gösterme zorunluluğu yoktur. Nafaka hükümlerinde ise geri bırakma kararı alınması için bu süre verilemez.

İlgililer ücreti verdiğinde icra mahkemesi, icranın geri bırakılmasına ilişkin kararı hükmü veren mahkemeye ve icra dairesine en uygun vasıtalarla bildirir.

Kararın anlamı ve teminatın akıbeti

İcra mahkemesi, geri bırakma incelemesinde uyuşmazlığın esasını ve ilk derece mahkemesi kararının doğru veya yanlış olduğunu değerlendirmekle görevli değildir. Kanun yoluna başvuru ile teminat ve diğer usul şartları varsa geri bırakmaya karar verir. Karar, ilk derece kararının isabetsiz veya kanun yoluna başvuranın haklı olduğu anlamına gelmez; üst mahkeme incelemesi tamamlanıncaya kadar cebri icranın geçici olarak ertelenmesini sağlayan usuli bir güvencedir. Bu geçici korumanın somut bitiş anı, kararın tabi olduğu kanun yoluna göre değişir.

Bölge adliye mahkemesi başvuruyu haklı görürse teminatın geri verilip verilmeyeceğine karar verir. Yargıtay hükmü bozarsa borçlunun başvurusu üzerine, teminatın geri verilip verilmeyeceği bozmanın mahiyetine göre ve kesin olarak, bozma sonrası esası inceleyecek mahkemece karara bağlanır.

Bölge adliye mahkemesi başvuruyu kesin olarak esastan reddeder veya Yargıtay hükmü onarsa, alacaklının istemi üzerine teminata konu para başkaca işleme gerek kalmaksızın alacaklıya ödenir. Mal ve haklar ise malın türüne göre icra dairesince paraya çevrilir. Esastan ret kararına karşı temyiz yolu açıksa, geri bırakma kararının etkisi temyiz yoluna başvurma süresinin dolmasına kadar devam eder. İlam alacaklısının teminat üzerinde rüçhan hakkı vardır.

Taşınır teslimi ve temyiz incelemesinin etkisi

Taşınır teslimine ilişkin ilamın icrasında düzenlenen icra emrine, icra mahkemesinden ya da istinaf, temyiz veya iadei muhakeme yoluyla ait olduğu mahkemeden icranın geri bırakılması kararı getirilmedikçe cebri icraya devam olunacağı yazılır. Bu hüküm, taşınır teslimi ilamına ilişkin icra emrinin içeriğini düzenler.

İcra ve İflas Kanunu’nun 364. maddesi kapsamındaki temyiz yoluna başvurma, satıştan başka icra işlemlerini durdurmaz. Hüküm, bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin maddede belirtilen nihai kararlarına karşı temyiz bağlamındadır ve temyiz süresini iki hafta olarak düzenler. 36. maddedeki teminatlı geri bırakma kararı ile 364. maddedeki satış dışındaki işlemlerin durmaması kuralının aynı olayda birlikte nasıl uygulanacağı, bu hükümlerden tek bir sonuç çıkarılarak belirlenemez.

İlamların icrasına tabi belgeler

İcra ve İflas Kanunu’nun 38. maddesine göre mahkeme huzurunda yapılan sulh ve kabuller, para borcu ikrarını içeren re’sen düzenlenen noter senetleri, istinaf ve temyiz kefaletnameleri ile icra dairesindeki kefaletler, ilamların icrası hakkındaki hükümlere tabidir. Hüküm bu belgeleri ilamların icrası rejimine bağlar; hangi geri bırakma kurallarının her belgeye ayrıca uygulanacağını ayrıca saymaz.

İcra emrinden sonraki itiraz ve belge şartı

Borçlu, icra emri kendisine tebliğ edilince yedi gün içinde icra mahkemesine dilekçe vererek borcun zamanaşımına uğradığını, imhal veya itfa edildiğini ileri sürebilir. İtfa veya imhal iddiası ancak belirli bir senetle belgelenirse icranın geri bırakılmasına yol açar: senet yetkili mercilerce re’sen düzenlenmiş ya da usulüne göre tasdik edilmiş olmalı veya icra dairesi, icra mahkemesi ya da mahkeme önünde ikrar edilmiş olmalıdır.

İcra emrinin tebliğinden sonraki dönemde tahakkuk eden itfa, imhal veya zamanaşımına dayanan geri bırakma istemleri her zaman yapılabilir. Bunlardan itfa veya imhale dayanan istemler, noterlikçe re’sen yapılmış veya tasdik olunmuş belgelere ya da icra zaptına dayanmalıdır.

İcra mahkemesi geri bırakma talebini reddederse borçlu, ancak istinaf veya temyiz yoluna başvuru süresi içinde alacağı karşılayacak nakit veya icra mahkemesince kabul edilecek taşınır rehin, esham, tahvilat, taşınmaz rehni ya da muteber banka kefaleti göstermek şartıyla kanun yoluna başvurabilir. Borçlunun yeter malı mahcuz ise teminat aranmaz. Teminat, borçlunun talebi üzerine istinaf veya temyiz yoluna başvuru süresi içinde yeter malı haczedilirse de aranmaz.

33/a maddesine göre ilamın zamanaşımına uğradığı, zamanaşımının kesildiği veya tatile uğradığı iddiaları icra mahkemesince resmi belgelere dayanılarak incelenir ve icranın geri bırakılmasına ya da devamına karar verilir. Alacaklı, geri bırakma kararının kesinleştiğinin kendisine tebliğinden sonra yedi gün içinde, zamanaşımının gerçekleşmediğini ispat için genel mahkemede dava açabilir. Bunu yapmazsa icrası istenen ilamın zamanaşımına uğradığı hususu kesin hüküm oluşturur.

Takip kesinleştikten sonraki talep

İcra ve İflas Kanunu’nun 71. maddesine göre takip kesinleştikten sonra borçlu, borç ve ferilerinin ödendiğini veya alacaklının mühlet verdiğini noterden tasdikli ya da imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispat ederse, takibin iptalini veya talikini her zaman icra mahkemesinden isteyebilir.

Borçlu, takip kesinleştikten sonraki dönemde borcun zamanaşımına uğradığını ileri sürerse 33/a maddesi kıyasen uygulanır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy