İcra ve iflas hukuku, özel hukuktan doğan ve borçlu tarafından kendi rızasıyla yerine getirilmeyen borçların devlet yaptırımıyla yerine getirilmesini düzenler. Birkaç istisna dışında kişinin hakkını kendi eliyle alması yasaktır; alacaklı, hakkını dava açarak veya icra takibi yaparak devletten yardım istemek suretiyle arar.
Takip yolları ve kambiyo senedinde seçim
İcra hukukundaki takip yolları haciz yoluyla takip ve rehinin paraya çevrilmesi yoluyla takip olmak üzere ikiye ayrılır. Haciz yoluyla takip ilamsız takip ve ilamlı takip şeklinde ayrılır. İlamsız takipler de genel haciz yoluyla takip, kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip ve kiralanan taşınmazların tahliyesi olmak üzere üç alana ayrılır.
Kambiyo senedini elinde bulunduran alacaklı, genel haciz yoluyla takip veya kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatabilir. Çekin düzenlenebilmesi için düzenleyenin fiil ehliyetine sahip olması gerekir. Yetkili hamilin belirlenmesindeki temel kıstas düzgün ciro zincirinin varlığıdır.
İcra ve iflas dairesi işlemlerine şikâyet
İcra ve İflas Kanunu m. 16/1 uyarınca, kanunun çözümünü mahkemeye bıraktığı hususlar dışında, icra ve iflas dairelerinin işlemleri kanuna aykırı olduğundan veya hadiseye uygun bulunmadığından icra mahkemesine şikâyet edilebilir. Şikâyet, bu işlemlerin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 16Kaynağı aç
İcra ve İflas Kanunu m. 16/2 gereğince bir hakkın yerine getirilmemesinden veya sebepsiz sürüncemede bırakılmasından dolayı her zaman şikâyet olunabilir. Bu hâlde yedi günlük süre uygulanmaz.
Taraf ehliyeti kamu düzenine ilişkindir. Yokluğu süresiz şikâyete tabidir. İcra mahkemesi, önüne gelen uyuşmazlıkta taraf ehliyetinin bulunup bulunmadığını kendiliğinden inceler.
Davadaki taraf değişikliği
Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 124/1 gereğince bir davada taraf değişikliği ancak karşı tarafın açık rızasıyla mümkündür. Aynı maddenin ikinci fıkrası, bu konuda kanunlarda yer alan özel hükümleri saklı tutar.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 124Kaynağı aç
Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 124/3, maddi hatadan doğan veya dürüstlük kuralına aykırı olmayan taraf değişikliği isteminin, karşı tarafın rızası olmadan hâkimce kabul edilmesini öngörür. Dava dilekçesinde taraf yanlış veya eksik yazılmış ve bu yazım kabul edilebilir bir yanılgıya dayanıyorsa, aynı maddenin dördüncü fıkrası hâkime rıza aramadan istemi kabul etme imkânı tanır. Bu hâlde, davadan çıkarılan ve aleyhine dava açılmasına yol açmayan kişi yararına yargılama gideri kararı verilir.
Takipte yanlış gösterilen taraf
Mahkeme, tarafı yanlış gösteren ilgiliye taraf değişikliği yapması için kesin süre verir. Süresinde değişiklik yapılırsa yanlış kişiye gönderilen ödeme emri iptal edilir ve doğru tarafa yeni bir ödeme emri gönderilir. Verilen süre içinde taraf değişikliği yapılmazsa mahkeme takibin iptaline karar verir.
Borçlunun ölümü ve takibin terekeye devamı
İcra ve İflas Kanunu m. 53/1 uyarınca terekenin borçlarından dolayı takip, ölüm günüyle birlikte üç gün içinde geri bırakılır. Mirasçı mirası kabul veya reddetmemişse, bu konuda Medeni Kanun’da belirli süreler geçinceye kadar takip geri kalır.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 53Kaynağı aç
İcra takibi sırasında borçlu öldüğünde tereke henüz taksim edilmemiş, resmî tasfiyeye tabi tutulmamış ya da mirasçılar arasında aile şirketi kurulmamışsa, borçlu hayatta olsaydı hangi usul uygulanacak idiyse İcra ve İflas Kanunu m. 53/2 uyarınca terekeye karşı o usulle takibe devam edilir. Bu takibin mirasçıya karşı devam edebilmesi ancak rehinin paraya çevrilmesi veya haciz yoluyla mümkündür.
Yabancıların teminat yükümlülüğü
Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 48/1, Türk mahkemesinde dava açan, davaya katılan veya icra takibi yapan yabancı gerçek ve tüzel kişilere teminat yükler. Teminat, yargılama ve takip giderleri ile karşı tarafın uğrayabileceği zarar ve ziyan içindir; tutarı mahkeme belirler. İkinci fıkra, karşılıklılık bulunduğunda dava açanın, davaya katılanın veya icra takibi yapanın bu yükümlülükten muaf tutulmasını düzenler.
5718 sayılı MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK VE USUL HUKUKU HAKKINDA KANUN m. 48Kaynağı aç
Sıkça Sorulan Sorular
İcra dairesinin işlemine kaç gün içinde şikâyet edilir?
Kanunun çözümünü mahkemeye bıraktığı hususlar dışında, işlem kanuna aykırıysa veya hadiseye uygun değilse şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır. Bir hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakılması hâlinde şikâyet her zaman yapılabilir.
Kambiyo senediyle hangi takip yolu seçilebilir?
Kambiyo senedini elinde bulunduran alacaklı genel haciz yoluyla veya kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatabilir. İlamsız takipler; genel haciz yoluyla takip, kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip ve kiralanan taşınmazların tahliyesi olmak üzere üç alana ayrılır.
Davanın tarafı hangi hâlde rıza olmadan değişir?
Kural olarak taraf değişikliği karşı tarafın açık rızasına bağlıdır; kanunlardaki özel hükümler saklıdır. Maddi bir hatadan veya dürüstlük kuralına aykırı olmayan bir istemden doğan değişiklik, karşı tarafın rızası aranmaksızın hâkim tarafından kabul edilir. Dava dilekçesinde tarafın yanlış veya eksik gösterilmesi kabul edilebilir bir yanılgıya dayanıyorsa hâkim, rıza aramaksızın değişikliği kabul edebilir.
Borçlu takip sırasında ölürse takip nasıl sürer?
Tereke taksim edilmemiş, resmî tasfiyeye tabi tutulmamış veya mirasçılar arasında aile şirketi kurulmamışsa, borçlu hayatta olsaydı uygulanacak usulle terekeye karşı devam edilir. Mirasçıya karşı devam ancak rehinin paraya çevrilmesi veya haciz yoluyla mümkündür.
Yabancı icra takibinde teminat göstermek zorunda mıdır?
Türk mahkemesinde icra takibinde bulunan yabancı gerçek ve tüzel kişi, mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır. Mahkeme, karşılıklılık esasına göre icra takibi yapanı teminattan muaf tutar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy